I SA/Gd 1344/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu T. M. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 16 grudnia 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi T. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 5 maja 2016r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wnioskiem z dnia 7 listopada 2016 r. złożonym na formularzu PPF, skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że prowadzi sama gospodarstwo domowe, jej majątek stanowi mieszkanie, 11-letni samochód osobowy marki (...) o wartości 3.000 zł oraz akcje o wartości około 95.000 zł, zaznaczając że ich sprzedaż spowoduje stratę i zmniejszenie wartości majątku; utrzymuje się ze świadczenia przedemerytalnego, które wynosi 878 zł netto miesięcznie oraz dywidend wypłacanych nieregularnie przez spółki notowane na giełdzie, których akcje posiada (przy czym nie podała wysokości przekazywanych jej kwot). Skarżąca średnią miesięczną wysokość wydatków, jakie ponosi, określiła na poziomie około 1.890 zł – zaliczyła do nich: opłaty za energię elektryczną (około 400 zł), wyżywienie (400 zł), zakup środków czystości i odzieży (po około 100 zł) oraz ratalną spłatę zaległości podatkowej (około 890 zł). Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2016 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy, argumentując, że okoliczności ustalone na podstawie oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonego przez skarżącą nie pozwalają uznać ją za osobę, która nie może ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Zdaniem referendarza, skarżąca ma realne możliwości ich poniesienia w całości. Kwestionując ww. postanowienie, skarżąca pismem z dnia 4 stycznia 2017 r. wniosła sprzeciw, zarzucając naruszenie art.246 § 1 pkt 2 zw. z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", poprzez błędne uznanie, że nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Wskazała na sprzeczność istotnych ustaleń z zebranym materiałem dowodowym, skutkującą błędnym uznaniem, że jest w stanie ponieść koszty postępowania bez istotnego uszczerbku w swoim utrzymaniu. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżąca podniosła, że zaskarżone postanowienie jest wadliwe i może się ostać. Wnioskodawczyni podkreśliła, że jedynym źródłem utrzymania jest emerytura w wysokości niespełna 900 zł. Emerytura nie wystarcza na zaspokojenie podstawowych bieżących potrzeb życiowych. Skarżąca wyjaśniła, że jest osobą straszą i z wiekiem koszty życia i leczenia rosną. Nie ma rodziny, która by ją wsparła tak finansowo, czy też poprzez osobiste starania. Obecnie głównym kosztem ponoszonym przez nią jest ratalna spłata zaległości podatkowej, rozłożona na okres 5 lat, w rosnącej wysokości, dochodzącej do kwoty 1000 zł. Skarżąca dodała, że posiada niewielki majątek w postaci mieszkania i 11- letniego samochodu. Ponadto skarżąca wskazała, że otrzymuje nieregularne dochody z tytułu posiadanego portfela akcji spółek notowanych na giełdzie. Są to kwoty niepewne oraz nieregularne. Podniosła, że utrzymywane papiery wartościowe oraz otrzymywane z tego tytułu pieniądze są jej głównym źródłem utrzymania oraz stanowią zabezpieczenie na przyszłość. Bez tego źródła utrzymania nie byłaby w stanie zaspokoić swoich bieżących niezbędnych potrzeb. W związku z tym likwidacja portfela akcji nie tylko miałaby fatalne konsekwencje na przyszłość, odbierając jej główne źródło utrzymania, ale przede wszystkim obecnie skutkowałaby pozbawieniem znacznej części otrzymywanych dochodów, zabezpieczających życie na obecnym poziomie. Mając powyższe na uwadze, skarżąca stwierdziła, że wbrew twierdzeniom referendarza sądowego, wykazała w dostateczny sposób, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. W niniejszej sprawie referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy, wskazując, że okoliczności ustalone na podstawie oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonego przez skarżącą, nie pozwalają uznać jej za osobę, która nie może ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Skarżąca ma bowiem realne możliwości ich poniesienia w całości. Zdaniem Sądu, z oceną tą należy się zgodzić. Jak trafnie argumentował referendarz sądowy, przeciwko przyjęciu, że skarżąca nie ma możliwości finansowych poniesienia kosztów sądowych powstałych w niniejszej sprawie świadczy fakt, że posiada papiery wartościowe o znacznej wartości, kilkudziesięciokrotnie przewyższającej wysokość kosztów sądowych powstałych na tym etapie postępowania, jak i kosztów, które mogą powstać w przyszłości. W tym zakresie referendarz sądowy podał, że koszty niniejszego postępowania kształtują się następującą: wpis od skargi w kwocie 1.401 zł; ewentualny wpis od skargi kasacyjnej wynoszący 701 zł; ewentualny wpis od zażalenia na postanowienie wydane przez sąd wynoszący 100 zł; ewentualna opłata kancelaryjna w kwocie 100 zł, pobierana za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem, w sytuacji gdy orzeczenia nie uzasadnia się z urzędu. W związku z powyższym stwierdzić należy, że skarżąca może więc spieniężyć część posiadanych aktywów, a środki osiągnięte ze sprzedaży przeznaczyć na uiszczenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Zgodzić się należy z referendarzem sądowym, że przeniesienie kosztów niniejszego postępowania na innych podatników z tego tylko powodu, że skarżąca nie osiągnęłaby planowanego zysku z zainwestowanych środków jest zupełnie nie do przyjęcia. Z oświadczenia skarżącej jasno wynika, że przed wycofaniem zainwestowanych środków powstrzymuje ją jedynie utrata zysku, strata, która powstanie w związku z różnicą pomiędzy ceną zakupu akcji a ich sprzedaży oraz zmniejszenie wartości zgromadzonego majątku. Podnieść należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 2 października 2009 r. (sygn. akt II OZ 822/09) wskazał, że przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest ograniczone do przypadków osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Instytucja prawa pomocy nie może być natomiast nadużywana wtedy, gdy strona posiada jakiekolwiek środki finansowe lub dochody. Strona winna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności, gdy jest to stały dochód miesięczny (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 września 2011 r., sygn. akt I OZ 730/11). Wskazać również należy, że dokonując oceny możliwości płatniczych skarżącej referendarz sądowy wziął także pod uwagę, że zadeklarowane przez skarżącą stałe miesięczne wydatki znacznie przekraczają osiągane przez nią dochody, co zdaniem Sądu, prowadzi do uzasadnionej konstatacji, że skarżąca dysponuje środkami pieniężnymi w wysokości wyższej niż wskazana w oświadczeniu, które złożyła pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.). W świetle powyższego stwierdzić należy, że skarżąca ma realne możliwości poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Wskazane okoliczności nie potwierdzają, że jej aktualna sytuacja uniemożliwia jej ich uiszczenie. Co więcej, prowadzą one do wręcz odmiennych wniosków. Zaakcentować trzeba, że prawo pomocy to inaczej prawo ubogich i jako instytucja wyjątkowa powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez środków do życia i bez majątku. Nie można więc, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (vide postanowienie NSA z dnia z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FZ 199/13 oraz H. Knysiak - Molczyk (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 628). W ocenie Sądu, referendarz sądowy w prawidłowy sposób dokonał oceny sytuacji majątkowej skarżącej i możliwości uiszczenia kosztów postępowania. Wnioskowanie referendarza jest przy tym logiczne, nie nosi cech dowolności i zostało oparte na przedstawionych przez stronę okolicznościach. Konkludując, rozstrzygnięcie i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia należało w pełni podzielić. Referendarz sądowy nie dopuścił się żadnych naruszeń prawa i właściwie uzasadnił zajęte stanowisko. Zatem wniesiony sprzeciw należało uznać za niezasadny. Przytoczona w nim argumentacja w żaden sposób nie wykazała, że referendarz sądowy, wydając zaskarżone postanowienie, naruszył przepisy obowiązujące w zakresie prawa pomocy. W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 zw. z art. 260 § 1, 2 i 3 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.