I SA/Gd 1345/13

Dnia 16 czerwca 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Alicja Stępień po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K.M. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 5 sierpnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za luty 2010 roku p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy K.M. wnioskiem zawartym w skardze kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 16 września 2014 r., którego braki formalne uzupełnione zostały poprzez złożenie go na formularzu PPF i podpisanie zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz z dokumentów przedłożonych na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 28 stycznia 2015 r. wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małżonką, która nie uzyskuje dochodów – małżonkowie utrzymują się z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej w zakresie sprzedaży hurtowej paliw i produktów pochodnych. Za ubiegły rok działalność ta przyniosła zysk netto w wysokości 251.858,79 zł (przychody netto wyniosły 47.480.637,02 zł). W okresie od października do grudnia 2014 r. na koniec każdego z wymienionych miesięcy skarżący odpowiednio osiągnął zysk brutto w wysokości 71.455,73 zł i 17.907,09 zł oraz poniósł stratę, która wyniosła 62.436,49 zł, zaś według oświadczenia średni miesięczny dochód skarżącego za okres od stycznia do października 2014 r. wyniósł 17.120 zł netto (21.640 zł brutto). Skarżący w związku z wykonywaną działalnością gospodarczą posiada rzeczowe aktywa trwałe o wartości 1.666.064,24 zł, w tym środki transportu: cztery samochody ciężarowe, dwie naczepy i dwa ciągniki samochodowe, których wartość rynkowa wynosi 282.000 zł oraz dwa samochody osobowe (Audi z 1994 r. i Mazda z 2003 r.) o łącznej wartości 13.000 zł. Na rachunku bankowym prowadzonym przez "A" w K. na dzień 31 stycznia 2015 r. zgromadził środki w kwocie 36.863,44 zł, zaś saldo konta w "B" w związku z kredytem obrotowym w tym rachunku było ujemne i wynosiło 1.416.027,36 zł. Żona skarżącego jest właścicielką domu mieszkalnego o powierzchni 180 m2. Skarżący posiada znaczne – związane z prowadzoną działalnością gospodarczą – zobowiązania finansowe względem banków z tytułu kredytu w rachunku bieżącym prowadzonym przez "C" na kwotę 400.000 zł (na koniec grudnia 2014 r. saldo kredytu wynosiło 357.366,30 zł), kredytu w "B" także w rachunku bankowym oraz w "A", których salda na dzień 31 grudnia 2014 r. wynosiły odpowiednio 1.419.133,99 zł i 69.560 zł. Ponadto zalega on z płatnościami względem swoich kontrahentów i dostawców – łączna kwota zobowiązań z tego tytułu na dzień 31 grudnia 2014 r. wynosiła 2.975.819,97 zł. Skarżący posiada także zaległości w podatku akcyzowym na kwotę około 1.700.000 zł, które dotychczas spłacał w miesięcznych ratach po 16.000 zł (obecnie, jak podał, zaprzestał spłaty rat z tego tytułu). W dodatkowo złożonych oświadczeniach skarżący podał, że miesięczne koszty utrzymania małżonków (bez wyżywienia) kształtują się na poziomie 4.682 zł. Podkreślił także, w związku z zapłatą zaległości z tytułu podatku od towarów i usług (w tym VAT za sierpień i wrzesień 2005 r.) w łącznej kwocie 75.571,17 zł, poniesionymi nakładami na modernizację zbiorników w wysokości 200.660,96 zł oraz spłatami kredytu zaciągniętego "A" w wysokości 208.899,11 zł w roku 2014 nie osiągnął zysku w kwocie 251.858,79 zł a poniósł stratę w wysokości 233.272,45 zł, co było powodem zaciągnięcia kredytu w "C" w wysokości 400.000 zł, aby nie utracić płynności. Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżący w ustawowym terminie wniósł sprzeciw. Wnioskodawca wskazał, że w zaskarżonym postanowieniu błędnie przyjęte zostało, że środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym, były środkami, którymi skarżący mógł swobodnie dysponować. Były to bowiem środki przeznaczone na bieżące finansowanie prowadzonej działalności gospodarczej, a nie do prywatnego użytku strony. Ponadto skarżący podniósł, że w "A" posiada do spłaty kredyt, firma za pierwszy kwartał 2015 roku poniosła stratę, a kwota zobowiązań przekracza wartość posiadanego majątku. Wnioskodawca podkreślił także, iż fakt dokonywania opłat z rachunku bankowego pozostaje bez wpływu na ocenę sytuacji finansowej i majątkowej skarżącego oraz przesłanek do zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 t.j.) – zwanej w dalszej części "p.p.s.a", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, w sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując ponownie wniosek K.M. o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy podkreślić, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., II OZ 326/08, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query). W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów sądowych. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. (...) Prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (zob. postanowienie NSA z dnia 16 stycznia 2015 r., II OZ 1152/14). Instytucja prawa pomocy stosowana jest wyłącznie w przypadku osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji majątkowej, wskazującej na to, że osoby te pozbawione są środków do życia bądź też środki te są tak znacząco ograniczone, że zaspokajają jedynie podstawowe potrzeby życiowe (postanowienie NSA z dnia 9 stycznia 2015 r., II OZ 1385/14). Dodania wymaga przy tym, że oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy, sąd bierze pod uwagę zarówno sytuację materialną strony, jak również wysokość kosztów postępowania, które strona byłaby zobowiązana ponieść. W przedmiotowej sprawie strona wnosi o zwolnienie od obowiązku ponoszenia wpisu od skargi kasacyjnej, który to wpis, zgodnie z § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), wynosi 3.639 zł. W ocenie Sądu sytuacja majątkowa skarżącego nie jest na tyle wyjątkowa, aby uzasadniała ona zwolnienie strony od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Zauważyć należy, że w chwili kiedy strona otrzymała odpis wyroku z uzasadnieniem tj. 5 listopada 2014 r., a zatem w momencie gdy zapoznała się z pisemnymi motywami rozstrzygnięcia Sądu i miała możliwość podjęcia decyzji co do wniesienia skargi kasacyjnej, na rachunek bankowy skarżącego prowadzony w "B", dokonano wpłat sum kilkukrotnie przekraczających należny wpis od skargi kasacyjnej. Wymienić tu należy przykładowo kwotę 29.900 zł od J.N., 23.850 zł od S.H., 12.587,65 zł od H.W. czy 26.250 zł od spółki "D". Zwrócenia uwagi wymaga również to, że w dniu 5 listopada 2014 r. do dyspozycji skarżącego pozostawała kwota 28.300 zł, zdeponowana na rachunku prowadzonym przez "A". Kwotą wielokrotnie przewyższającą należny wpis tj. 39.638,31 zł wnioskodawca dysponował także na dzień złożenia wniosku o zwolnienie go od kosztów sądowych. Nie można także nie zwrócić uwagi na to, że według oświadczenia złożonego przez stronę, średni miesięczny dochód skarżącego za okres od stycznia do października 2014 r. wyniósł 17.120 zł netto. Zdaniem Sądu skarżący, zarówno na dzień składania wniosku o przyznanie prawa pomocy jak również na dzień wyrokowania i doręczenia wyroku z uzasadnieniem, posiadał środki pieniężne w kwocie przekraczającej należny wpis. Mając zatem na względzie niekorzystny wynik postępowania sądowego skarżący winien liczyć się z możliwością wniesienia skargi kasacyjnej a tym samym powinien w swoim majątku poczynić na ten cel stosowne oszczędności. Podkreślić przy tym trzeba, że skarżący miał taką możliwość, dysponując odpowiednimi środkami pieniężnymi zgromadzonymi zarówno na rachunkach bankowych jak i stanowiącymi dochód z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Jak to już zostało wyżej podniesione, przyznanie prawa pomocy winno ograniczać się do osób najuboższych, nie posiadających majątku i środków niezbędnych do pokrycia należnych kosztów postępowania sądowego. Sąd dostrzega przy tym fakt, że środki pieniężne wpływające na rachunki bankowe skarżącego służą finansowaniu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Niemniej jednak uzasadnieniem dla braku obowiązku ponoszenia kosztów sądowych nie może być okoliczność, że skarżący zobowiązany jest regulować inne zobowiązania w tym wobec podmiotów prywatnych z tytułu zawartych umów kredytowych czy w związku z koniecznością zakupu produktów niezbędnych do prowadzenia swojego przedsiębiorstwa. Jakkolwiek opłacanie świadczeń cywilnoprawnych jest niezbędne dla prowadzenia działalności gospodarczej i funkcjonowania przedsiębiorcy na rynku, to jednak świadczeniom tym nie można przyznać pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 30 sierpnia 2013 r. II OZ 670/13 Lex nr 1361660, z 3 czerwca 2013 r. II FZ 281/13 Lex nr 1320634, z dnia 3 marca 2011 r. II OZ 130/11 Lex nr 1080416). Mając powyższe na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie skarżącego z obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Jak już zostało wyżej wskazane, zwalnianie od kosztów sądowych musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji gdy rzeczywiście z porównania wysokości daniny publicznej i możliwości majątkowych i zarobkowych skarżącego wynika, że jej uiszczenie odbyłoby się z uszczupleniem majątku wnioskodawcy i prowadziłoby do uszczerbku koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny. Z tych względów Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.