I SA/Gd 138/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Sławomir Kozik po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M.K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2014 r., nr [...] w przedmiocie zarzutów dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 19 października 2015 r., skarżący M.K.zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy przez zwolnienie od opłaty kancelaryjnej. Zgodnie z treścią art. 252 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") wniosek taki powinien być złożony na urzędowym formularzu, dlatego Sąd przesłał skarżącemu urzędowy formularz PPF i zobowiązał do złożenia wypełnionego formularza poprzez podanie wszystkich wymaganych danych, o których mowa w rubrykach od 1 do 11 i jego podpisania w terminie siedmiu dni od daty doręczenia pisma, pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Urzędowy formularz PPF doręczono skarżącemu w dniu 16 grudnia 2015 r. Dnia 23 grudnia 2015 r. (data stempla pocztowego) skarżący nadesłał formularz PPF, jednakże wypełnił go w sposób nieprawidłowy. Zarządzeniem z dnia 8 stycznia 2016 r. sygn. akt I SA/Gd 1523/14 referendarz sądowy pozostawił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania, albowiem w zakreślonym terminie nie usunął wszystkich braków formalnych wniosku. Pismem z dnia 1 lutego 2016 r. skarżący wniósł sprzeciw od zarządzenia z dnia 8 stycznia 2016 r. Uzasadniając złożony sprzeciw skarżący wskazał, że w jego ocenie nierozpatrzenie wniosku jest krzywdzące i niezgodne z ustawą. Wskazał, że wniosek o przyznane prawa pomocy został złożony na urzędowym formularzu, a skarżący wypełnił wszystkie rubryki, co daje podstawę do jego rozpoznania, gdyż przedstawił swą sytuację majątkową i rodzinną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2016 r. pozostawił bez rozpoznania wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W postanowieniu sąd wskazał, że z akt sprawy bezsprzecznie wynika, że skarżący w złożonym na urzędowym formularzu PPF wniosku o przyznanie prawa pomocy nieprawidłowo wypełnił rubryki: 6, 7.1, 7.3, 10, 11. Złożony wniosek nie zawierał dokładnych danych o stanie majątkowym i dochodach skarżącego, jak również o jego stanie rodzinnym, a tym samym w ocenie sądu nie spełniał wymogów określonych w art. 252 § 1 p.p.s.a.). W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 11 października 2016 r. sygn. akt II FZ 524/16 uchylił postanowienie WSA w Gdańsku w całości i przekazał do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu NSA wskazał, że złożenie przez stronę kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie obliguje sądu do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 p.p.s.a. Rolą sądu jest w takim przypadku zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu. Zarządzeniem z dnia 8 listopada 2016 r. przesłano skarżącemu urzędowy formularz PPF, celem jego wypełnienia w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania oraz wezwano skarżącego do złożenia szczegółowego oświadczenia o sytuacji materialnej skarżącego. W odpowiedzi na wezwanie skarżący nadesłał wypełniony formularz PPF, w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. We wniosku skarżący wskazał, że wobec niego toczy się egzekucja i organ egzekucyjny zajął środki na rachunku bankowym, W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazano, że stan rodziny to troje małoletnich dzieci oraz osoba pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym. Wskazał, że posiada dom, mieszkanie, działkę z warsztatem usługowym, lokal usługowy 61 i 242 m2. Nie posiada żadnych zasobów (oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności). Oświadczył, że posiada sprzęt maszyny, narzędzia oraz środki transportowe do prowadzenia działalności usługowej. Z oświadczenia wynika, że osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają majątku. Załączono wyciąg z rachunku bankowego za okres od 27 września do 26 października 2016 r. z saldem końcowym 0,- zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje. Rozpoznając niniejszy wniosek wskazać należy, iż zgodnie z art. 245 § 1-3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zawodowego pełnomocnika – adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie zawodowego pełnomocnika. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek, czy też tylko niektórych kosztów postępowania. To strona powinna zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Składając formularz wniosku, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, ma przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Mając na uwadze powyższe, zauważyć należy, iż w niniejszej sprawie postanowieniem z dnia 5 maja 2015 r. sygn. akt I SA/Gd 1523/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, Sąd stwierdził, skarżący nie wykonał nałożonego na niego obowiązku, dotyczącego przedstawienia konkretnych danych, dlatego też dokonanie rzetelnej i pełnej oceny sytuacji finansowej i rodzinnej okazało się niemożliwe. Postanowieniem z dnia 16 września 2015 r., sygn. akt II FZ 686/15, Naczelny Sąd Administracyjny, podzielając stanowisko Sądu I instancji, oddalił zażalenie skarżącego na przedmiotowe postanowienie. W związku z powyższym wskazać należy, że składając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy strona, której wyjaśniono w poprzednich postanowieniach znaczenie przedłożenia dodatkowych dokumentów źródłowych, winna dołączyć je do składanego ponownie wniosku. Pomimo zatem wskazań w zakresie przedstawienia w sposób wyczerpujący swojej sytuacji materialnej i przedłożenia wymaganych dokumentów, skarżący ponownie nie przedłożył dokumentów źródłowych z których wynikałaby wysokość jego dochodów, nie przedstawił szczegółowych danych dotyczących chociażby kosztów utrzymania, jak również dokumentów potwierdzających fakt ich ponoszenia. W tej sytuacji, rozpoznając kolejny wniosek Sąd nie jest w stanie dokonać oceny rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego wobec braku wyjaśnienia powyższych kwestii jak również braku udokumentowania kosztów związanych z utrzymaniem. Jak już wskazywano w postanowieniach odmawiających wnioskodawcy przyznania prawa pomocy, analiza tego rodzaju dokumentów umożliwiałaby ustalenie np. sposobu gospodarowania posiadanymi przez skarżącego środkami finansowymi, co jest ważne dla ustalenia czy skarżący ewentualnie miał możliwość zaoszczędzenia koniecznych środków pieniężnych na koszty sądowe, w tym na opłatę kancelaryjną. Wskazywałaby również na rodzaj i wysokość kosztów, które skarżący ponosi. Mogłaby również potwierdzić, że rzeczywiście sytuacja finansowa skarżącego jest trudna i uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Nieprzedłożenie natomiast ww. dokumentów rodzi wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń, a tym samym uniemożliwia uwzględnienie wniosku. Dlatego też, również na tym etapie postępowania nie jest możliwe stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania w części. Wobec braku możliwości zweryfikowania w pełnym zakresie twierdzeń skarżącego dotyczących jego sytuacji finansowej nie jest bowiem możliwe ustalenie, czy i w jakim ewentualnie zakresie poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie mogłoby nastąpić z uszczerbkiem dla jego utrzymania. Wnioskodawca miał natomiast bez wątpienia świadomość, iż brak szczegółowych wyjaśnień może przesądzić o odmowie przyznania prawa pomocy. Skoro jednak wnioskodawca nie przedstawił informacji, które wskazywałyby na jego rzeczywistą sytuację materialną i zdolności finansowe w sposób nie budzący wątpliwości, to rozpoznawany wniosek nie mógł stanowić podstawy do uznania, że wnioskodawca spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Należy przy tym zaznaczyć, że strona, po prawomocnym oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, może złożyć kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, jednak rozpoznanie tego kolejnego wniosku nie może polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia objętego wcześniejszym prawomocnym postanowieniem. Prawomocne postanowienie w tym zakresie wiąże nie tylko strony, ale także sąd. Ponowne rozstrzygnięcie w tym przedmiocie jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 września 2011 r., sygn. akt II OZ 830/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl)). Tymczasem w niniejszej sprawie, skarżący nie przedstawił żadnych nowych okoliczności które byłyby nieznane przy rozpoznawaniu poprzedniego wniosku lecz zasadniczo podał te same dane dotyczące jego sytuacji materialnej, finansowej i rodzinnej, które zawarł poprzednio. W rubryce 6. Stan rodzinny, w której zobowiązany był wskazać nazwisko i imię, datę urodzenia oraz stopień pokrewieństwa osób, które pozostają z nim we wspólnym gospodarstwie domowym podał, że "stan rodzinny to troje dzieci młodocianych oraz osoba pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym"; w rubryce 7.1. wskazał jedynie, że posiada dom, mieszkanie i działkę z warsztatem usługowym (nieruchomość rolną) wraz z warsztatem usługowym, pomijając wszelkie dane dotyczące tych nieruchomości, wskazał jedynie, że posiada inną nieruchomość – lokal usługowy 61 i 242 m2 a w rubryce 7.3., że posiada niezbędny sprzęt, maszyny, narzędzia oraz środki transportu do prowadzenia działalności gospodarczej, chociaż winien był wskazać typ, rodzaj, marki, rocznik posiadanych samochodów, maszyn i urządzeń; w rubryce 10. Dochody, w której winien był podać odpowiednio dochody własne i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym poprzez wskazanie nazwiska i imienia tych osób, tytułu (źródła) z jakiego uzyskują dochody oraz wysokość dochodu miesięcznego netto podał jedynie, że z dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej utrzymuje siebie i rodzinę, zaś w rubryce 11. Zobowiązania i stałe wydatki wskazał "niezbędne wydatki oraz koszty utrzymania działalności, którą prowadzi", nie wyszczególniając ani rodzaju ani też wysokości stałych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny i ponoszonych w związku z wykonywaną działalnością gospodarczą. Sąd w pełni podziela pogląd, zgodnie z którym złożenie kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy, w sytuacji gdy kwestia ta została już merytorycznie, prawomocnie rozstrzygnięta wskutek uprzedniego wniosku w tym przedmiocie, nie uchyla skutków prawomocności pierwotnego rozstrzygnięcia w kwestii prawa pomocy. Jest to tym bardziej istotne w sprawie, w której kolejny wniosek skarżącego o prawo pomocy nie wskazuje na jakiekolwiek nowe okoliczności. W konsekwencji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.