II FZ 524/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Beata Cieloch, , , po rozpoznaniu w dniu 11 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 6 kwietnia 2016 r. sygn. akt I SA/Gd 138/16 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi M. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 24 września 2014 r., nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej postanawia uchylić zaskarżone postanowienie w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku Postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2016 r. sygn. akt I SA/Gd 138/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku pozostawił bez rozpoznania wniosek M. K. o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że wnioskiem z dnia 19 października 2015 r., skarżący zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy przez zwolnienie od opłaty kancelaryjnej. Sąd przesłał skarżącemu urzędowy formularz PPF i zobowiązał do złożenia wypełnionego formularza poprzez podanie wszystkich wymaganych danych, o których mowa w rubrykach od 1 do 11 i jego podpisania w terminie siedmiu dni od daty doręczenia pisma, pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Urzędowy formularz PPF doręczono skarżącemu w dniu 16 grudnia 2015 r. Dnia 23 grudnia 2015 r. (data stempla pocztowego) skarżący nadesłał formularz PPF, jednakże wypełnił go w sposób nieprawidłowy, uniemożliwiający jego rozpoznanie. Zarządzeniem z dnia 8 stycznia 2016 r. referendarz sądowy pozostawił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania, bowiem w zakreślonym terminie nie usunął wszystkich braków formalnych wniosku. W sprzeciwie od ww. postanowienia skarżący wskazał, że w jego ocenie nierozpatrzenie wniosku jest krzywdzące i niezgodne z ustawą. Wskazał, że wniosek o przyznane prawa pomocy został złożony na urzędowym formularzu, a skarżący wypełnił wszystkie rubryki, co daje podstawę do jego rozpoznania, gdyż przedstawił swą sytuację majątkową i rodzinną. Uzasadniając zaskarżone postanowienie Sąd pierwszej instancji wskazał, że z akt sprawy bezsprzecznie wynika, że skarżący w złożonym na urzędowym formularzu PPF wniosku o przyznanie prawa pomocy nieprawidłowo wypełnił rubryki: 6, 7.1, 7.3, 10, 11. Złożony wniosek nie zawierał dokładnych danych o stanie majątkowym i dochodach skarżącego, jak również o jego stanie rodzinnym, a tym samym w ocenie Sądu pierwszej instancji nie spełniał wymogów określonych w art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako P.p.s.a.). W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika zatem, że to na stronie postępowania spoczywa obowiązek wykazania, że jej sytuacja majątkowa i rodzinna nie pozwala na poniesienie kosztów tego postępowania. Sąd uznał, że wniosek strony nie zawiera dokładnych danych o jego stanie majątkowym, dochodach, stanie rodzinnym, zatem nie spełnia wymogów określonych w art. 252 § 1 P.p.s.a. Uwadze Sądu pierwszej instancji umknęło natomiast to, że w przypadku, gdy sąd rozpoznający wniosek uzna, że oświadczenie strony zawarte w złożonym na urzędowym formularzu wniosku jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i rodzinnego oraz możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, istnieje możliwość skorzystania z trybu przewidzianego w art. 255 P.p.s.a., tj. sąd może zobowiązać stronę do złożenia na wezwanie dodatkowego oświadczenia lub dokumentów źródłowych, w zakresie przedstawionym przez ten sąd. W takim przypadku dopiero bowiem po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów (bądź ewentualnie uchyleniu się wnioskodawcy od współpracy z sądem w tym względzie) sąd może wydać prawidłowe orzeczenie w zakresie prawa pomocy. Bez skorzystania z trybu z art. 255 P.p.s.a. za przedwczesne należy uznać pozostawienie wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania w wyniku stwierdzenia, że podane przez wnioskodawcę dane są niepełne, bowiem nieprawidłowo wypełniono formularz PPF. Nie można bowiem na niekorzyść wnioskodawcy interpretować niepodania informacji, o które nie był on wzywany, czy też niewyjaśnienia wątpliwości sądu, co do których istnienia nie miał on świadomości (por. też np. postanowienia NSA: z dnia 17 lutego 2010 r., I OZ 102/10; z dnia 11 lipca 2006 r., I FZ 236/06; z dnia 28 stycznia 2005 r., OZ 1304/04 oraz z dnia 19 stycznia 2005 r., OZ 1115/04; orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: www.orzeczenia.nsa.gov.pl. dalej jako CBOSA). Należy podkreślić, że skarżący wypełnił urzędowy formularz PPF, zaś Sąd pierwszej instancji uznał, że dane te są niewystarczające do oceny sytuacji majątkowej. W świetle powyższego nie zasługuje na aprobatę postępowanie Sądu pierwszej instancji, który nie skorzystał z możliwości skierowania do skarżącego wezwania, o którym mowa w art. 255 P.p.s.a., stwierdzając jednocześnie że brak było dokładnych danych o stanie majątkowym. Należy również mieć na uwadze, że stosownie do art. 257 P.p.s.a. braki formalne wniosku polegające na nieprawidłowym wypełnieniu formularza PPF podlegają uzupełnieniu pod rygorem pozostawienia go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 marca 206 r., II OZ 228/16; publik.: CBOSA). Ponadto należy wskazać, że w postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy - jak mam to miejsce w niniejszej sprawie - sądy nie zajmują się już ponowną oceną tych samych okoliczności i argumentów, co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku. Postanowienie w sprawie prawa pomocy należy do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, które mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne - w trybie art. 165 P.p.s.a. Złożenie przez stronę kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie obliguje sądu do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 P.p.s.a. Rolą sądu jest w takim przypadku zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu. Zmiany powyższych okoliczności muszą skutkować pogorszeniem sytuacji materialnej wnioskodawcy, uzasadniającym zmianę uprzednio wydanego postanowienia (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 29 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 282/12; z dnia 9 lipca 2014 r., sygn. akt II GZ 336/14; z dnia 22 lipca 2014 r., sygn. akt II FZ 957/14; publik.: CBOSA). Powyższe Sąd pierwszej instancji ponownie rozpoznając sprawę powinien mieć na uwadze. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji