I SA/Gd 1453/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Janina Guść, Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi G.C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 9 września 2016 r. nr[...] w przedmiocie stwierdzenie niedopuszczalności zażalenia uchyla zaskarżone postanowienie. Zaskarżonym postanowieniem adresowanym do G. C. Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził niedopuszczalność zażalenia wniesionego przez G. i H. C. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 18 lipca 2016 r., którym odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie uchylenia postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 4 czerwca 2016 r.. W uzasadnieniu postanowienia Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że jak wynika z akt sprawy, Naczelnik Urzędu Skarbowego w dniu 4 czerwca 2016 r. wydał postanowienie, którym wyznaczył H. C. nowy termin rozpatrzenia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, do dnia 6 lipca 2016 r. W postanowieniu organ egzekucyjny zawarł pouczenie, że "na niniejsze postanowienie nie służy zażalenie (art. 141 § 1 w zw. z art. 36 § 1 Kodeks postępowania administracyjnego). Przedmiotowe postanowienie zostało przesłane za pośrednictwem poczty na adres H. C.. W dniu 20 czerwca 2016 r. do Naczelnika Urzędu Skarbowego , wypłynęło pismo z dnia 16 czerwca 2016 r. wniesione przez H. C., który - powołując się na "znak sprawy" stwierdził, że w związku z otrzymanym w dniu 4 czerwca 2016 r. postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 4 czerwca 2016 r. "wnosi o uchylenie postanowienia jako bezprzedmiotowego, ponieważ postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 1 marca 2016 r. - zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku - nie uprawomocniło się". W dalszej części pisma z dnia 16 czerwca 2016 r. H. C. przedstawił przebieg postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. Naczelnik Urzędu Skarbowego w dniu 18 lipca 2016 r. wydał postanowienie, którym odmówił wszczęcia postępowania w sprawie uchylenia postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 4 czerwca 2016 r., wyznaczającego nowy termin rozpatrzenia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, do dnia 6 lipca 2016 r. Doręczenie rzeczonego postanowienia stronie nastąpiło w dniu 21 lipca 2016 r. Pismem z dnia 28 lipca 2016 r. G. i H. C., wnieśli zażalenie na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 18 lipca 2016 r. wnosząc o jego uchylenie jako wydanego z naruszeniem art. 28, art. 123 Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 61 a w zw. z art. 17 § 1 i art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W uzasadnieniu Państwo C., powołując się na wydane - w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] - orzeczenia Dyrektora Izby Skarbowej (zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku) wywodzą, iż "brak było podstaw do wydania zaskarżonego postanowienia z dnia 18 lipca 2016 r.". Dyrektor Izby Skarbowej - stwierdził niedopuszczalność wniesionego środka zaskarżenia i uzasadnieniu swojego stanowiska w sprawie podniósł, że oparł się na treści art. 134 Kodeksu postępowania administracyjnego - mającego zastosowanie w niniejszym postępowaniu na zasadzie art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - w myśl, którego organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Niedopuszczalność odwołania (odpowiednio zażalenia) może wynikać z przyczyn o charakterze przedmiotowym, jak i podmiotowym. Niedopuszczalność odwołania (odpowiednio zażalenia) z przyczyn przedmiotowych obejmuje przypadki braku przedmiotu zaskarżenia oraz przypadki wyłączenia przez przepisy prawa możliwości zaskarżenia aktu w toku instancji. Natomiast przesłanka podmiotowa oznacza złożenie odwołania (odpowiednio zażalenia) przez legitymowany podmiot - stronę postępowania. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że stwierdzenie niedopuszczalności odwołania (odpowiednio zażalenia) w trybie art. 134 Kodeksu postępowania administracyjnego z przyczyn podmiotowych może mieć miejsce tylko wówczas, gdy ze złożonego odwołania (odpowiednio zażalenia) wynika w sposób oczywisty, jednoznaczny i niebudzący wątpliwości, że wnoszący je nie jest stroną postępowania. Stosownie do treści art. 61 a Kodeksu postępowania administracyjnego - mającego zastosowanie w niniejszym postępowaniu na zasadzie art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w sytuacji - gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przy czym, na postanowienie to służy zażalenie (art. 61 a § 2). W świetle art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego, stroną jest bowiem każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Jak podkreśla się bowiem w orzecznictwie sądów administracyjnych, interes prawny musi mieć swoje źródło w konkretnym przepisie prawa materialnego. Musi istnieć związek pomiędzy normą prawa administracyjnego, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, przejawiający się w tym, że norma ta może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu. Jeśli dana norma prawna nie wywiera bezpośredniego wpływu na sferę prawną danego podmiotu, to nie można mówić o tym, że ma ona interes prawny (por. wyrok WSA w Kielcach z 12 maja 2011 r. sygn. akt II SA/Ke 234/11, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 16 listopada 2011 r. sygn. akt III SA/Łd 900/11). Pojęcie zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym zostało zdefiniowane w art. 1a pkt 20 u.p.e.a. i oznacza osobę prawną albo jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej albo osobę fizyczną, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym. W badanej sprawie, Naczelnik Urzędu Skarbowego w dniu 4 czerwca 2016 r. wydał postanowienie, którym wyznaczył zobowiązanemu H. C. nowy termin rozpatrzenia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. Przedmiotowy tytuł wykonawczy wystawiony został przez wierzyciela Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na zobowiązanego H. C. oraz jego małżonkę - odpowiadającą majątkiem wspólnym - G. C. (stosownie do art. 27c) u.p.e.a.). Przepis ten wyraźnie różnicuje zobowiązanego i jego małżonka, traktując tylko jednego z małżonków jako zobowiązanego. Powyższe oznacza, że małżonek niebędący zobowiązanym, przy odróżnieniu przez ustawodawcę jego statusu od statusu zobowiązanego, nie ma takich/ samych uprawnień w postępowaniu egzekucyjnym jak małżonek, będący zobowiązanym. Nic jest on więc zobowiązanym w rozumieniu art. 1a) pkt 20 u.p.e.a., a tym samym stroną postępowania zażaleniowego. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej wskazany powyżej stan faktyczny i prawny sprawy stanowi przyczynę niedopuszczalności zażalenia G. C.. Pismem z dnia 14 października 2016 r. H. C. oraz G. C. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na wyżej opisane postanowienia Dyrektora tut. Izby Skarbowej z dnia 9 września 2016 r. o numerach: [...]. Strona skarżąca wniosła: 1) na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy o p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 o uwzględnienie skargi poprzez stwierdzenie nieważności zaskarżonych postanowień; 2) zobowiązanie Naczelnika Urzędu Skarbowego do niezwłocznego rozpatrzenia zarzutów zgłoszonych pismem z dnia 18 grudnia 2014 r.; 3) dopuszczenie dowodu z akt postępowania oraz załączonych dokumentów; 4) dopuszczenie dowodu z akt spraw: - sygn. akt I SA/Gd 517/16 Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na okoliczność prawomocnego wyroku z dnia 5 lipca 2016 r. w sprawie uchylenia postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 1 marca 2016 r. i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji; - sygn. akt V SA/Wa 2532/15 Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na okoliczność wyroku WSA w Warszawie z dnia 29 kwietnia 2016 r. w/s uchylenia postanowienia Prezesa ARiMR z dnia 30 marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie zgłoszonych zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, będących przedmiotem niniejszego postępowania, w którym Sąd przesądził o legitymacji skargowej G. C. w tym zgłaszania zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym; - sygn. akt V SA/Wa 2869/15 Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na okoliczność prawomocnego wyroku WSA w Warszawie z dnia 29 kwietnia 2016 r. w sprawie uchylenia postanowienia Prezesa ARiMR z dnia 5 maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia w postępowaniu egzekucyjnym. Skarżonym postanowieniom Państwo C. odpowiednio zarzucają: 1) naruszenie interesu prawnego stron w tym G. C. poprzez jej nieuznanie za zobowiązaną w postępowaniu egzekucyjnym na podstawie art. 28 K.p.a.; 2) rażące naruszenie prawa: a) art. 61a K.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., art. 127 § 1, art. 144 oraz art. 17 § 1 w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez bezpodstawne ocenienie postępowania organu pierwszej instancji jako bezprzedmiotowego na podstawie art. 105 K.p.a. oraz braku wyjaśnienia przyczyn bezprzedmiotowości zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a.. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.) - dalej jako "p.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja/postanowienie mogą zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. W rozpoznawanej sprawie podstawą rozstrzygnięcia był następujący stan faktyczny. Pismami z dnia 18 grudnia 2014 r. i z dnia 23 stycznia 2015 r. H. C. złożył wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego również do majątku wspólnego H. i G. C.. Postanowieniem z dnia 4 czerwca 2016 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego wyznaczył nowy termin do rozpatrzenia w/w wniosku do dnia 6 lipca 2016 r. Powyższe postanowienie zawierało pouczenie, że nie służy na nie zażalenie. W odpowiedzi na powyższe postanowienie, pismem z dnia 16 czerwca 2016 r. H. C. wniósł o uchylenie tego postanowienia jako bezprzedmiotowego. Naczelnik Urzędu Skarbowego rozpoznając pismo H. C. z dnia 16 czerwca 2016 r. postanowieniem z dnia 18 lipca 2016 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie uchylenia postanowienia z pouczeniem, że na to postanowienie służy zażalenie. Zażalenie na postanowienie z dnia 18 lipca 2016 r., o odmowie wszczęcia postępowania wnieśli małżonkowie H. i G. C.. Przy takim stanie faktycznym sprawy Dyrektor Izby Skarbowej, zaskarżonym w niniejszej sprawie postanowieniem z dnia 9 września 2016 r., stwierdził niedopuszczalność zażalenia G. C. podnosząc, że G. C. nie jest stroną postępowania zażaleniowego, nie jest zobowiązanym w rozumieniu art. 1a pkt 20 u.p.e.a.. Zatem spornym jest między skarżącą a Dyrektorem Izby Skarbowej, czy skarżącej przysługuje zażalenie na odmowę wszczęcia postępowania w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na zobowiązanego H. C. i jego małżonkę G. C.. Zgodnie bowiem z art. 27c u.p.e.a., jeżeli egzekucja ma być prowadzona zarówno z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, jak i ich majątków osobistych, tytuł wykonawczy wystawia się na oboje małżonków. Odpowiedzialność małżonka, jaka łączy się z art. 27c upea i art. 31 k.r.o. jest rozumiana jako dopuszczalność stosowania przewidzianych prawem środków, zmierzających do przymusowego wyegzekwowania należności z jego majątku. Małżonek de facto odpowiada wspólnym, a więc swoim majątkiem, bez ograniczeń kwotowych i wyłączania z niego określonych składników. Odpowiedzialność małżonka powstaje z mocy prawa, wraz z wystawieniem na niego tytułu wykonawczego, bez konieczności wydawania jakichkolwiek decyzji na niego przez organ. Co więcej nie ma on na te decyzje (czy deklaracje) wpływu. Dodatkowo odpowiedzialność jest ustalona bez względu na zmiany majątkowe pomiędzy małżonkami. Ostatecznie odpowiedzialność małżonka może istnieć przez cały okres, w którym ciąży na jego małżonku ("zobowiązanym") zobowiązanie podatkowe. Zatem odpowiedzialność ta, na etapie postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o art. 27c upea, jest zbieżna z odpowiedzialnością małżonka "zobowiązanego", bo mimo, że jego zobowiązanie wynika z długu małżonka i ograniczone jest do majątku wspólnego, ciężar dolegliwości majątkowych jest taki sam. W ocenie Sądu w takim wypadku nie można interpretować zapisu art. 1 pkt 20 u.p.e.a., jako stojącego na przeszkodzie by przyznać skarżącej prawo do złożenia środków odwoławczych. Wprawdzie z art. 1a pkt 20 u.p.e.a. wynika, że ilekroć w ustawie jest mowa o zobowiązanym - rozumie się przez to osobę prawną albo jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej albo osobę fizyczną, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym, dodatkowo art. 27c u.p.e.a. oczywiście różnicuje małżonka i zobowiązanego, traktując tylko tego jednego jako zobowiązanego - jednak nie jest to wystarczające by uznać, za usprawiedliwienie pozbawienia adresata czynności egzekucyjnych ochrony w postaci środków odwoławczych - zażalenia. Reasumując, interes prawny jest kategorią normatywną, mającą swe źródło w przepisach regulujących sposób załatwienia sprawy i stanowiących podstawę prawną jej rozstrzygnięcia, zarazem ściśle związaną z przedmiotem prowadzonego postępowania. Wystawienie tytułu wykonawczego stosownie do art. 27c u.p.e.a. oznacza, że małżonkowi zobowiązanego przysługuje prawo do obrony swojego interesu prawnego w tym do składania środków odwoławczych - zażalenia. W przeciwnym razie małżonek dłużnika pozbawiony zostałby jakiejkolwiek ochrony. Nie mógłby bowiem żądać wyłączenia majątku wspólnego (bo z niego odpowiada) ani podnosić innych zarzutów, gdyż brak by było mu przymiotu osoby zobowiązanej (...) Sąd dostrzegł przy tym, że przyjęcie wykładni prowadzącej do stwierdzenia, iż tytuł wykonawczy przeciwko obojgu małżonkom wystawia się zawsze, gdy egzekucja kierowana jest do majątku wspólnego, powoduje dalsze zamieszanie wokół pojęcia "zobowiązanego" w postępowaniu egzekucyjnym w administracji (gdyż małżonek jednocześnie "zobowiązanym" nie jest, z drugiej strony wystawienie tego tytułu na obojga powoduje, że jednocześnie od formalnej strony się nim staje) - niemniej jednak pozostawienie współmałżonka odpowiedzialnego majątkiem wspólnym za zobowiązania drugiego z małżonków, bez całkowitej ochrony prawnej (brak gwarancji czynnego uczestnictwa w postępowaniu poprzez doręczanie tytułu wykonawczego, zawiadomień o dokonanych czynnościach, składanie środków zaskarżania) byłoby działaniem naruszającym standardy gwarancji konstytucyjnych państwa prawa. Dlatego więc przyjąć należy, że w art. 27c u.p.e.a. "zobowiązanego" użyto tylko w kontekście art. 1 a) pkt 20 tej ustawy (a więc w znaczeniu materialnoprawnym), niezależnie od jego szerszego (formalnego) rozumienia odnośnie innych aspektów postępowania egzekucyjnego w administracji. Gdyby bowiem podzielić pogląd prawny reprezentowany przez organy, skierowanie egzekucji (będącej realizacją władztwa publicznego) do majątku małżonka zobowiązanego (majątku wspólnego) bez zagwarantowania środków obrony, w tym prawa do sądu - naruszyłoby konstytucyjne zasady wynikające z art. 78 Konstytucji. Przepis ten gwarantuje obywatelom podmiotowe prawo do zaskarżenia każdego rozstrzygnięcia wydanego w pierwszej instancji w postępowaniu przed organami państwa i dotyczącego wolności i praw obywatelskich - a za takie działania należy uznać egzekucję administracyjną skierowaną na majątku wspólnego z zobowiązanym. Mając na względzie powyższe oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. DSz