I SA/Gd 148/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. M. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 rok postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. W. M. w skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] zwrócił się o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Braki formalne wniosku poprzez złożenie go na urzędowym formularzu PPF wnioskodawca uzupełnił w dniu 13 lutego 2013 r. Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przywołanych przepisów wynika, że sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz dokumentów przedłożonych w odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego, ustalono, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną, w jego małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej (dowód: odpis umowy majątkowej małżeńskiej z dnia 23 grudnia 2009 r.), źródłem utrzymania małżonków są: (1) prowadzona przez wnioskodawcę działalność gospodarcza pod nazwą [...], z której – jak wynika z nadesłanych zestawień do zaliczki na rozliczenie roczne za listopad i grudzień 2012 r. oraz za styczeń 2013 r. – w styczniu 2013 r. poniósł stratę w wysokości 7.873,16 zł (deklarując przychód w kwocie 31.431,09 zł i koszty jego uzyskania w wysokości 39. 304,25 zł), natomiast na koniec grudnia 2012 r. skarżący z tego tytułu poniósł stratę w wysokości 88.697,92 zł (deklarując przychód narastająco w kwocie 603.717,63 zł i koszty jego uzyskania w wysokości 692.415,55 zł), (2) przyznana wnioskodawcy emerytura w kwocie 3.062,46 zł netto miesięcznie (dowód: odpis decyzji ZUS z dnia 14 marca 2012 r. o waloryzacji świadczenia), (3) wynagrodzenie wnioskodawcy za udział w posiedzeniach Rady Nadzorczej "A" S.A., które w styczniu 2013 r. wyniosło 2.455,43 zł netto (dowód: odpis 3 strony decyzji naczelnika urzędu skarbowego), (4) emerytura żony wypłacana w kwocie 1.020,11 zł miesięcznie (dowód: odpis decyzji ZUS z dnia 14 marca 2012 r. o waloryzacji świadczenia) oraz (5) najem lokalu użytkowego o powierzchni 44 m2, stanowiącego współwłasność żony i K. W., w kwocie 2.187,50 zł miesięcznie (dowód: odpis umowy najmu z dnia 1 listopada 2009 r.). Wnioskodawca jest właścicielem pięciu i współwłaścicielem dwóch (wraz z żoną i synem) działek, na których posadowiony jest Zespół Hotelowy [...] (dowód: odpis umowy kredytu inwestycyjnego zawartej w dniu 16 marca 2012 r.), właścicielem niezabudowanej działki budowlanej (dowód: odpis umowy o kredyt mieszkaniowy z dnia 14 stycznia 2010 r.), posiada dwa samochody osobowe: [...], rok produkcji 1999 o wartości 4.500 zł i [...], rok produkcji 2006 o wartości 17.000 zł (dowód: dodatkowe oświadczenie wnioskodawcy z dnia 7 marca 2013 r., lista środków trwałych), na dzień 6 marca 2013 r. na ośmiu rachunkach bankowych prowadzonych przez [...] zgromadził środki o łącznej wartości 7.136,64 zł, z czego kwota 5.605,99 zł to lokata terminowa (dowód: lista rachunków depozytowych wnioskodawcy sporządzona w dniu 6 marca 2013 r.). Natomiast żona wnioskodawcy – jak już wskazano – jest współwłaścicielką dwóch działek wchodzących w skład kompleksu hotelowego oraz lokalu użytkowego o powierzchni 44 m2, posiada także samochód osobowy marki [...], rok produkcji 2007 o wartości 13.500 zł (dowód: dodatkowe oświadczenie wnioskodawcy). Nadto, majątek małżonków stanowi również mieszkanie o powierzchni 96 m2, lokal o powierzchni 36 m2, wykorzystywany dla potrzeb prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej oraz nieruchomość rolna o powierzchni 1.1 ha. Z nadesłanych dokumentów wynika, że małżonkowie w dniu 14 stycznia 2010 r. zaciągnęli kredyt mieszkaniowy w wysokości 300.000 zł na zakup niezabudowanej działki budowlanej, na której ustanowiono hipotekę kaucyjną do kwoty 450.000 zł; natomiast w dniu 16 marca 2012 r. wnioskodawca zaciągnął kredyt inwestycyjny w wysokości 1.000.000 zł na realizację przedsięwzięcia polegającego na dobudowie sali wielofunkcyjnej z obsługą gastronomiczną i pokojami gościnnymi do istniejącego budynku dwukondygnacyjnego położonego na działkach wchodzących w skład Zespołu Hotelowego [...] (na którym to kompleksie ustanowiono hipotekę łączną umowną do kwoty 1.500.000 zł); miesięczna spłata zaciągniętych kredytów wynosi łącznie 12.950,69 zł (8.770 zł z tytułu kredytu inwestycyjnego oraz 4.180,69 zł z tytułu kredytu mieszkaniowego). Wysokość stałych miesięcznych wydatków małżonków przyjęto na podstawie przedłożonego przez wnioskodawcę odpisu 3 i 4 strony decyzji Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego [...] wydanej – jak należy wnioskować z jej treści – w przedmiocie udzielenia wnioskodawcy pomocy de minimis. W decyzji tej przedstawiono tabeleryczne ich zestawienie na łączną kwotę 8.556,20 zł, przy czym kwota ta uwzględnia ratę kredytu mieszkaniowego. Wśród nich znajdują się także opłaty z tytułu czynszu (922,54 zł), za abonament RTV, internet i telefon stacjonarny (174,68 zł), gaz (23,25 zł), energię elektryczną (107,34 zł), telefon komórkowy żony (47,70 zł), składki na fundusz emerytalny (100 zł), wydatki na odpłatne leczenie małżonków, w tym wizyty lekarskie, rehabilitacja i zakup leków (600 zł), wydatki na przejazdy środkami komunikacji miejskiej oraz na paliwo (500 zł), a także pozostałe koszty związane z utrzymaniem małżonków, w tym zakup żywności, ubrań, środków czystości (1.900 zł). Jednocześnie wnioskodawca uchylił się od przedłożenia wskazanych w zarządzeniu referendarza sądowego z dnia 21 lutego 2013 r. (doręczonym w dniu 4 marca 2013 r.) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, obrazujących historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, bądź też oświadczenia złożonego przez każdego z małżonków o ich nieposiadaniu, dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wobec urzędu skarbowego, banków i innych podmiotów oraz dowodów dotyczących egzekucji aktualnie prowadzonej na majątku wnioskodawcy, którą to okoliczność podniósł we wniosku. Wnioskodawca przedstawił wprawdzie listę posiadanych przez siebie rachunków osobistych i tych związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą, jednakże dokument ten zawiera jedynie salda końcowe tych kont, z pominięciem dokonanych na nich transakcji. Tym samym nie sposób ustalić, jakimi faktycznie środkami pieniężnymi wnioskodawca dysponuje, czy ewentualne ich zajęcia uniemożliwiają mu prowadzenie działalności gospodarczej i regulowanie związanych z jej wykonywaniem zobowiązań, w tym terminową spłatę zaciągniętego kredytu inwestycyjnego. Nadesłany dokument nie zawiera także adnotacji o zajęciach wskazanych w nim kont w ramach prowadzonej egzekucji. Wnioskodawca nie przedłożył również dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej z emerytury i wynagrodzenia od spółki. Skoro brak jest dokumentów potwierdzających podnoszone we wniosku okoliczności dokonywania potrąceń komorniczych z emerytury oraz przekazywania w całości wynagrodzenia z tytułu udziału w posiedzeniach rady nadzorczej spółki bezpośrednio do urzędu skarbowego na poczet zaległości podatkowych, to tym samym brak jest podstaw aby przyjąć inną niż wynikającą z nadesłanych dokumentów wysokość osiąganych przez niego dochodów z ww. źródeł. W konsekwencji dokonując oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy nie wzięto pod uwagę podnoszonej przez niego okoliczności prowadzenia egzekucji względem jego majątku. Odnosząc się zaś do rachunków posiadanych przez żonę wnioskodawca wyjaśnił, że nie ma wiedzy na ten temat z uwagi na istniejącą w jego małżeństwie od 2009 r. rozdzielność majątkową. Jednocześnie okoliczność ta w żaden sposób nie przeszkodziła wnioskodawcy w udokumentowaniu zarówno osiąganych przez żonę dochodów, jak i posiadanego przez nią majątku. Zauważyć przy tym należy, że małżonkowie, pomimo istniejącego w ich małżeństwie ustroju rozdzielności majątkowej, prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Podkreślenia wymaga, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy w rubrykach stan rodzinny, majątkowy oraz dochody podaje dane dotyczące małżonki, zaś wezwany o przedłożenie dokumentów, które pozwoliłyby na weryfikację danych dotyczących posiadanych przez żonę na rachunkach bankowych środków pieniężnych zasłania się rozdzielnością majątkową. Takie zachowanie wnioskodawcy pozwala przyjąć, że każdorazowo przedstawia on swoją sytuację w sposób selektywny, manipulując danymi w taki sposób by potwierdzały one, iż nie ma on realnych możliwości poniesienia powstałych kosztów sądowych. Przechodząc do oceny zasadności żądania wnioskodawcy stwierdza się, co następuje: ocena dokonana została z uwzględnieniem danych wynikających ze złożonego wniosku i nadesłanych dokumentów. Pozwala ona przyjąć, że wnioskodawca przedstawił swoją sytuację majątkową i możliwości płatnicze wybiórczo, powołując i dokumentując jedynie te okoliczności, które potwierdzają trudną sytuację finansową małżonków. W konsekwencji oświadczenie skarżącego uznano za niewiarygodne oraz za nadal budzące uzasadnione wątpliwości. Analiza tych dokumentów nie pozwala uznać wnioskodawcy za osobę, która nie może ponieść kosztów sądowych w całości, czy też w części, w tym wpisu od skargi. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić wnisokodawcy, że przewidziana w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi instytucja prawa pomocy wywodzi swą genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów tego postępowania, nie sprowadza się jednak do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet Państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od generalnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 549/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Prawo pomocy nie przysługuje zatem innym osobom, aniżeli tym, które znajdują się trudnej sytuacji finansowej, niejednokrotnie uniemożliwiającej im zaspokojenie niezbędnych nawet potrzeb bytowych. W niniejszej sprawie przeciwko przyjęciu, że wnioskodawca nie ma realnych możliwości finansowych poniesienia kosztów sądowych świadczyć może chociażby kwota oszczędności zgromadzonych na lokacie terminowej na jednym z rachunków bankowych, która pozwala wnioskodawcy na uiszczenie wpisu od skargi w wysokości określonej zgodnie z § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). W tym miejscu można postawić pytanie, w jaki sposób wnioskodawca był w stanie poczynić oszczędności, skoro, jak wynika z przedłożonych dokumentów, kwota ponoszonych przez małżonków miesięcznych wydatków (z uwzględnieniem spłaty kredytu mieszkaniowego – 8.556,20 zł) przewyższa kwotę osiąganych przez nich dochodów (bez dochodów z prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej – 8.538 zł). Warto przy tym zwrócić uwagę, że małżonkowie nie mają zaległości w regulowaniu bieżących kosztów swojego utrzymania, w tym spłaty zobowiązań kredytowych. Wskazać również należy, że w powołanym postanowieniu NSA z dnia 7 lutego 2012 r. podkreślono, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wielokrotnie już wyjaśniono, że strata w zakresie prowadzonej działalności jest wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. Ponoszone koszty są związane z prowadzoną działalnością gospodarczą i są jej naturalną konsekwencją. W konsekwencji miarodajną dla oceny zdolności płatniczych osób prowadzących działalność gospodarczą nie jest kategoria dochodu a przychodu. Wysokość przedstawionych przychodów wskazuje, że wnioskodawca w okresie od grudnia 2012 r. do stycznia 2013 r., dysponował znacznymi środkami pieniężnymi; średni miesięczny przychód z tytułu wykonywanej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej wyniósł bowiem 34.683,07 zł (wysokość przychodów w grudniu 2012 r. przyjęto jako różnicę pomiędzy przychodami osiągniętymi w grudniu i listopadzie 2012 r.). Oceny takiej nie zmienia deklarowanie przez wnioskodawcę straty w prowadzonej działalności. Wyjaśnić należy wnioskodawcy, że okoliczność, iż ponoszone przez niego koszty uzyskania przychodów są wyższe niż osiągane przychody i w związku z tym nie powstaje zobowiązanie podatkowe nie oznacza wprost, iż nie osiąga on dochodu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. I tak, na przykład odpisy amortyzacyjne będąc kosztem uzyskania przychodu pomniejszają wprawdzie przychód, to jednak nie sposób uznać, że prowadzą one do uszczuplenia środków finansowych przedsiębiorcy. Wnioskodawca powoływał się na okoliczność posiadania zobowiązań kredytowych, w tym z tytułu kredytu inwestycyjnego zaciągniętego na kwotę 1.000.000 zł, dlatego też warto wskazać, że odsetki od kredytów zaciągniętych w związku z prowadzoną działalnością i na jej potrzeby przedsiębiorca również może zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów, co ma bezpośredni wpływ na wysokość deklarowanego dochodu do opodatkowania. Dokonując oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy wzięto także pod uwagę majątek małżonków, tj. nieruchomości lokalowe, gruntowe oraz posiadane przez nich samochody. Biorąc zatem pod uwagę ustalone okoliczności stanu faktycznego, a w szczególności kwotę uzyskiwanych przez nich dochodów z kilku źródeł oraz wysokość przychodów wnioskodawcy z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, jak również stan majątku byłoby rzeczą zupełnie niezrozumiałą, gdyby koszty sądowe w niniejszej sprawie za wnioskodawcę musieli ponieść inni podatnicy, w sytuacji, gdy większość z nich nie legitymuje się takim majątkiem jak wnioskodawca. Reasumując, za zasadne – w świetle przedstawionych ustaleń – uznać należało stwierdzenie, że wnioskodawca przedstawił swoją sytuację majątkową i finansową, w taki sposób by potwierdzała, iż nie ma on realnych możliwości poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Wskazane okoliczności nie tylko nie potwierdzają, że wnioskodawca nie ma możliwości płatniczych ich uiszczenia (prowadzą one do wręcz odmiennych wniosków), ale także skutkują uznaniem oświadczenia wnioskodawcy za niewiarygodne. Z tych wszystkich względów uznano, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.