I SA/Gd 1545/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu radcy prawnego K.D. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 28 sierpnia 2018 r. o odmowie przyznania wynagrodzenia za zastępstwo prawne na zasadzie prawa pomocy w postępowaniu zażaleniowym w sprawie ze skargi A Sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 7 września 2017 r. nr[...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług za lipiec, wrzesień, listopad 2014 r., luty, marzec, sierpień, wrzesień, październik, listopad 2015 r., styczeń i luty 2016 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 28 sierpnia 2018 r. sygn. akt I SA/Gd 1545/17. Postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2018 r., sygn. akt I SA/Gd 1545/17, referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił radcy prawnemu K.D. przyznania wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w postępowaniu zażaleniowym. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia referendarz sądowy wskazał, że postanowieniem z dnia 20 grudnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił skarżącej A Sp. z o.o. przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi. Na powyższe orzeczenie – pismem datowanym na 9 stycznia 2018 r., podpisanym przez prezesa zarządu – skarżąca wniosła zażalenie. Prawomocnym postanowieniem referendarza sądowego z dnia 13 lutego 2018 r. przyznano skarżącej prawo pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Okręgowa Izba Radców Prawnych pismem z dnia 9 marca 2018 r. wyznaczyła na pełnomocnika skarżącej z urzędu radcę prawnego K.D., która w dniu 16 kwietnia 2018 r. wykonała fotografie z akt sprawy, a następnie pismem z dnia 18 kwietnia 2018 r. wniosła o przyznanie jej kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, w tym udzielonej w toku postępowania zażaleniowego, oświadczając, iż opłaty te nie zostały zapłacone w całości ani w części. W ww. piśmie pełnomocnik zawarła wyjaśnienia co do aktualnego adresu, pod którym prowadzi działalność gospodarczą, nie zawarła natomiast żadnego stanowiska odnośnie do meritum sprawy, w której została ustanowiona pełnomocnikiem. Wraz z pismem pełnomocnik przedłożyła uwierzytelnioną kopię zażalenia skarżącej z dnia 9 stycznia 2018 r., znajdującego się w aktach sprawy. Referendarz sądowy powołując art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369), zwanej dalej p.p.s.a. oraz § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2016r. poz. 1715, dalej jako rozporządzenie), odmówił wnioskodawczyni przyznania wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w postępowaniu zażaleniowym uznając, że w postępowaniu tym pomoc prawna nie została przez pełnomocnika rzeczywiście udzielona. Wnioskodawczyni wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym zarzuciła, że przepis art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a. nie upoważnia referendarza sądowego do wydawania postanowień w zakresie odmowy przyznania wynagrodzenia radcy prawnego, a jedynie do jego przyznania. Ponadto ustalenia poczynione przez referendarza sądowego są błędne. Pełnomocnik został ustanowiony na etapie postępowania, gdy zażalenie zostało już wniesione. Pełnomocnik zapoznała się z aktami sprawy, podjęła kilkukrotny kontakt telefoniczny, korespondencyjny i mailowy ze stroną, udzielając jej pełnych wyjaśnień, porad, w trakcie których ustalono, że zażalenie nie wymaga żadnych uzupełnień. Nadto pełnomocnik wykonała zobowiązanie Sądu z dnia 23 marca 2018 r. podtrzymując zażalenie i stanowisko strony w sprawie. Powyższe czynności zajęły pełnomocnikowi 11 godzin i 20 minut. Nadto pełnomocnik pokryła koszty korespondencji wynoszące 15,60 zł, a koszty dojazdów wyniosły dotychczas 25,91 zł. Odmowa przyznania kosztów wynagrodzenia w postępowaniu zażaleniowym w kwocie 120 zł, stosownie do rozporządzenia, w świetle zestawienia z przepisami o wynagrodzeniu minimalnym jest uwłaczająca z punktu widzenia zawodowego i ludzkiego. Czynność polegająca na wykorzystywaniu przymusowego położenia innej osoby – pomoc prawna nie jest świadczona w tej sprawie dobrowolnie lecz z obowiązku ustawowego – i nałożenie na nią obowiązku darmowego świadczenia ma swoją nazwę i jest normowana w kodeksie karnym jako czyn zabroniony. Ponadto pełnomocnik podniosła, że art. 65 Konstytucji RP nakładający na nią obowiązek pracy w niniejszej sprawie gwarantuje jednocześnie minimalne wynagrodzenie za jej wykonanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1), sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2) , sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Dodania wymaga, że konsekwencją wynikającą z przepisu art. 260 p.p.s.a. jest to, że orzeczenie Sądu wydane w następstwie rozpoznania sprzeciwu od orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego jest prawomocne z chwilą jego wydania i nie przysługuje od niego środek zaskarżenia. Jak wynika z art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a., do czynności w zakresie prawa pomocy wykonywanych przez referendarzy sądowych należy w szczególności wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowemu za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy oraz o zwrocie niezbędnych udokumentowanych wydatków. Użyte w tym przepisie określenie "postanowienie o przyznaniu wynagrodzenia" uprawnia referendarza sądowego zarówno do przyznania, jak i do odmowy przyznania wynagrodzenia fachowemu pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz pod red. Prof. Romana Hausera i prof. Marka Wierzbowskiego, 2. Wyd., Wydawnictwo CH Beck, str. 952). Zgodnie z art. 250 § 1 p.p.s.a., wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Zgodnie z art. 250 § 2 p.p.s.a., w uzasadnionych przypadkach, sąd może obniżyć wynagrodzenie, o którym mowa w § 1. W myśl § 2 rozporządzenia koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują: 1) opłatę ustaloną zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia oraz 2) niezbędne i udokumentowane wydatki radcy prawnego ustanowionego z urzędu. Pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie wskazane w art. 250 p.p.s.a., w związku z faktycznym udzieleniem pomocy prawnej (por. post. NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04; post. NSA z dnia 28 maja 2008 r., sygn. akt I OZ 341/08; B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wolters Kluwer, Warszawa 2009 , s. 704). Przepis ten nie nakłada na sąd obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wniosek o przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia podlega ocenie sądu także pod kątem jakości usług świadczonych w ramach pomocy prawnej. Przyznane wynagrodzenie obciąża Skarb Państwa, a sąd dysponując w tym zakresie środkami publicznymi odpowiada za "zasadność i legalność ich wydatkowania". (por. B. Dauter w: S. Babiarz i inni, "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych", Wyd. LexisNexis 2007, s. 317). Zdaniem Sądu zasadnie referendarz sądowy ocenił, że pełnomocnik w postępowaniu zażaleniowym nie podjęła czynności, za które przysługiwałoby wynagrodzenie. Czynności polegające na poinformowaniu strony o wyznaczeniu pełnomocnikiem z urzędu, zapoznaniu się z aktami sprawy i ich analizie, czy też udzieleniu stronie informacji telefonicznie czy mailowo, same w sobie - bez podjęcia dalszych czynności procesowych - nie są wystarczające do uznania, że pomoc prawna z urzędu została stronie rzeczywiście udzielona (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 12 września 2013 r. sygn. I OZ 768/13, z dnia 25 października 2011 r. sygn. I OZ 790/11, z dnia 7 kwietnia 2015 r. sygn. I FZ 61/15, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zapoznanie się z aktami sprawy i ich analiza to jedynie czynności poprzedzające faktyczne udzielenie stronie pomocy prawnej, która w postępowaniu przed sądem powinna znaleźć odzwierciedlenie w aktach sprawy poprzez wyrażenie przez pełnomocnika stanowiska w sprawie oraz - w razie potrzeby - złożenie w imieniu strony niezbędnych wniosków procesowych. Tymczasem wnioskodawczyni nie sporządziła w toku postępowania zażaleniowego ani jednego pisma procesowego, w którym zaprezentowałby argumentację na rzecz strony skarżącej, rozwijając w sposób profesjonalny sporządzony przez nią osobiście zwięzły środek zaskarżenia. Przedłożyła jedynie uwierzytelniony odpis zażalenia sporządzonego przez samą skarżącą, nie jest to jednak wystarczające do uznania, że rzeczywista pomoc prawna w postępowaniu zażaleniowym została skarżącej udzielona, nie wiąże się to bowiem z merytorycznym wsparciem strony w kwestionowaniu zaskarżonego zażaleniem postanowienia Sądu. Trudno oczywiście zakładać, że takie merytoryczne wsparcie byłoby skuteczne, niemniej faktem pozostaje, że pozbawione tego wsparcia zażalenie sporządzone zwięźle przez samą stronę zostało oddalone. Zgodnie z postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 1999 r., sygn. II CKN 341/98, czynności pełnomocnika nie mające charakteru pomocy prawnej nie mogą stanowić podstawy do przyznania mu wynagrodzenia ze środków Skarbu Państwa. Z tego też względu bez znaczenia pozostają argumenty pełnomocnik dotyczące czasu, jaki poświęciła na czynności związane ze sprawą i poniesione koszty korespondencji i dojazdu, skoro czynności te nie doprowadziły do faktycznego udzielenia stronie pomocy prawnej w postępowaniu wywołanym jej zażaleniem. Wobec uznania, że w postępowaniu zażaleniowym wnioskodawczyni, działając jako wyznaczony w sprawie pełnomocnik, nie podjęła czynności, które można zakwalifikować jako rzeczywiste udzielenie skarżącej pomocy prawnej, a tym samym nie zostały spełnione warunki przyznania jej wynagrodzenia wynikające z art. 250 § 1 p.p.s.a. i § 2 ust. 1 rozporządzenia, za niezasadny należy uznać również podniesiony w sprzeciwie zarzut naruszenia art. 65 Konstytucji RP jak również zarzut dotyczący popełnienia czynu zabronionego poprzez zmuszanie wnioskodawczyni do pracy bez wynagrodzenia. Prawidłowe zastosowanie przepisów dotyczących przyznawania wynagrodzenia za zastępstwo prawne na zasadzie prawa pomocy, które uzależniają przyznanie tego wynagrodzenia od rzeczywistego, a nie iluzorycznego udzielenia pomocy prawnej, nie stanowi wypełnienia znamion czynu zabronionego ani naruszenia przepisów ustawy zasadniczej. Mając na uwadze przedstawione okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, działając na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.