I SA/Gd 1685/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 15 września 2014 r., uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 22 października 2014 r. (data stempla pocztowego), skarżący W. K. zwrócił się o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że nie posiada żadnego majątku (inwentarz żywy o maszyny rolnicze utracił na skutek egzekucji komorniczej) i nie uzyskuje żadnego dochodu, ma 67 lat i prowadzi sam gospodarstwo domowe. Skarżący wskazał, że posiada zadłużenie wobec instytucji i gminy, która dodatkowo wystąpiła z powództwem o wydanie mieszkania, które zajmuje. Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami admini+63stracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W tym miejscu wskazać należy, iż z treści wniosków o przyznanie prawa pomocy dotychczas składanych przez skarżącego w innych sprawach, toczących się przed tut. Sądem, wynika, że posiada on gospodarstwo rolne, prowadził działalność gospodarczą oraz pozostawał on w związku małżeńskim i zamieszkiwał wspólnie (pod tym samym adresem) z małżonką oraz ich synem M. K. W związku z powyższym referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 28 października 2014 r. wezwał skarżącego do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: 1/ oświadczenia, czy wnioskodawca nadal jest posiadaczem gospodarstwa rolnego; jeżeli tak – przedłożenia zaświadczenia z urzędu gminy o wysokości rocznych dochodów osiąganych z tego tytułu; 2/ dokumentów potwierdzających okoliczność, iż wnioskodawca aktualnie nie prowadzi działalności gospodarczej (decyzji o wykreśleniu wpisu z ewidencji działalności gospodarczej, zawiadomienia o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej); jeżeli wnioskodawca nie wyrejestrował działalności, bądź nie zawiesił jej wykonywania – przedłożenia dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość przychodów, kosztów ich uzyskania oraz osiągniętego dochodu (poniesionej straty) za okres ostatnich trzech miesięcy, wykazu środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz wyposażenia, związanych z wykonywaną działalnością oraz odpisów zeznań podatkowych za 2013 r., bądź zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości osiągniętego dochodu za ten rok; 3/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych (rachunków prowadzonych dla potrzeb działalności gospodarczej wnioskodawcy, rachunków bieżących, rachunków oszczędnościowych, rachunków lokat, w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię (wpłaty, wypłaty, przelewy) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; a w przypadku ich nieposiadania – złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie; 4/ oświadczenia małżonki wnioskodawcy w przedmiocie jej majątku, w szczególności posiadanych przez nią nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, wysokości zasobów pieniężnych (oszczędności i papierów wartościowych) oraz wskazania źródeł i wysokości osiąganych przez nią miesięcznych dochodów, a także dowodów dotyczących dochodów uzyskanych w okresie ostatnich trzech miesięcy; 5/ dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawcę lub jego małżonkę wydatków związanych z kosztami utrzymania, w tym związanych z eksploatacją domu; 6/ oświadczenia, czy zamieszkujący z małżonkami syn M. K. partycypuje w kosztach utrzymania zajmowanej nieruchomości; jeżeli tak – wskazania w jakiej wysokości ponosi on opłaty związane z eksploatacją domu; 7/ w związku z zadeklarowanym brakiem dochodów i zasobów finansowych – jasnego wskazania, z jakich środków wnioskodawca ponosi konieczne koszty utrzymania (jak chociażby wyżywienie, opłaty za media); 8/ oświadczenia, czy wnioskodawca lub jego żona w okresie ostatnich sześciu miesięcy otrzymali jakiekolwiek świadczenia z pomocy społecznej; w przypadku odpowiedzi twierdzącej wnioskodawca winien przedłożyć kopie dokumentów potwierdzających charakter tej pomocy oraz jej wysokość; 9/ oświadczenia, czy wnioskodawca lub jego żona otrzymują (jeśli tak to w jakiej wysokości) pomoc finansową lub rzeczową od członków rodziny; jeżeli tak – przedłożenia dowodów potwierdzających charakter pomocy oraz jej wysokość (np. oświadczenie osoby udzielającej pomocy); 10/ oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę, jego małżonkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); 11/ dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków i innych podmiotów; 12/ dowodów dotyczących egzekucji aktualnie prowadzonej na majątku wnioskodawcy. Poinformowano też wnioskodawcę, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty, w tym oświadczenia zawarte w formularzu PPF, jak również wskazano, że nie jest on zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki tylko w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. Powyższe wezwanie doręczono skarżącemu w dniu 31 października 2014 r. (dowód: potwierdzenie odbioru). Skarżący żadnego z wymaganych dokumentów nie przedłożył. W piśmie z dnia 7 listopada 2014 r. wyjaśnił jedynie, że pomiędzy małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej i z tego powodu każde z nich prowadzi odrębne gospodarstwo domowe; nie mieszka wspólnie z synem. Oświadczył także, że nie jest posiadaczem gospodarstwa rolnego ani żadnych środków transportu, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie osiąga żadnych dochodów, nie składa zeznań podatkowych, nie posiada oszczędności na rachunkach bankowych, nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej, otrzymuje pomoc rzeczową od dzieci, posiada znaczne zadłużenie wobec ZUS, KRUS, gminy oraz banku. Do pisma dołączył odpisy zarządzeń prezesa sądu rejonowego z dnia 11 października 2012 r. w przedmiocie umorzenia kosztów sądowych, postanowienia NSA z dnia 13 listopada 2013 r., sygn. akt II GZ 644/13, którym przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym, postanowienia sądu rejonowego z dnia 4 lipca 2014 r., którym zwolniono skarżącego od opłaty od zażalenia, postanowienia referendarza sądowego sądu rejonowego z dnia 26 sierpnia 2014 r., którym zwolniona skarżącego od kosztów sądowych w całości i ustanowiono dla niego radcę prawnego z urzędu. W ocenie referendarza sądowego złożone przez skarżącego dodatkowe oświadczenia nie spełniają wymogów nałożonych na skarżącego zarządzeniem z dnia 28 października 2014 r. W wezwaniu bowiem jasno wskazano jakie okoliczności wymagają jedynie złożenia oświadczenia, a jakie dokumentów źródłowych. Z tych tez przyczyn sytuacja finansowa skarżącego pozostaje nadal niejasna. Skarżący konsekwentnie utrzymuje, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, a jednocześnie nie wskazał żadnych źródeł swojego utrzymania. Co więcej, wprost podał, że nie osiąga dochodów, nie posiada oszczędności, a mimo to utrzymuje się sam. Z jakich środków więc skarżący finansuje zakup żywności, opłaca rachunki związane z eksploatacją zajmowanego domu i choćby zakup środków czystości, skarżący już nie wyjaśnił. Wskazał jedynie, że "żyję z tego co mi dzieci przyniosą lub dadzą", nie precyzując przy tym, jakiego rodzaju jest to pomoc. Podkreślić należy, iż uchylenie się przez skarżącego od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Taki też pogląd prezentowany jest w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06 oraz z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt I OZ 128/05, publ. w internecie – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W orzecznictwie prezentowany jest także pogląd, iż bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 p.p.s.a. (postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt I OZ 128/05). Rozpoznając przedmiotowy wniosek wzięto także pod uwagę okoliczność, że składane przez skarżącego w wielu innych sprawach toczących się przed tut. Sądem wnioski o przyznanie prawa pomocy zostały rozpoznane odmownie z uwagi na niewykonanie, bądź też nieprawidłowe wykonanie przez wnioskodawcę wezwań, a w konsekwencji niemożność dokonania oceny jego sytuacji majątkowej. Skarżący każdorazowo uniemożliwiał referendarzowi sądowemu (sądowi) weryfikację podawanych we wnioskach danych. W niniejszej sprawie zachował się w sposób tożsamy. Tak również było w niniejszej sprawie, gdyż przedmiotowy wniosek jest kolejnym żądaniem skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy; poprzednie zostało rozpoznane odmownie przez Sąd postanowieniem z dnia 13 maja 2014 r. W związku z powyższym uznano, że skarżący po raz kolejny nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy zarówno w zakresie całkowitym, jak i częściowym, gdyż nie wyjaśnił istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych, czym uniemożliwił dokonanie pełnej ich oceny. Odnosząc się do dokumentów przedłożonych przez wnioskodawcę referendarz sądowy wyjaśnia, że są one niewystraczające do oceny aktualnych możliwości płatniczych wnioskodawcy. Zwolnienie wnioskodawcy z kosztów sądowych, czy też przyznanie mu pomocy prawnej z urzędu w innym postępowaniu sądowym nie oznacza automatycznie, że musi on uzyskać prawo pomocy w niniejszej sprawie. Należy bowiem pamiętać, iż wniosek ocenia się, biorąc pod uwagę aktualną sytuację i możliwości finansowe strony w odniesieniu do wysokości kosztów postępowania (w tym należnych na danym etapie kosztów sądowych) w konkretnej sprawie. Referendarz sądowy zwraca uwagę na postanowienie wydane przez Naczelny Sąd Administracyjny 21 sierpnia 2013 r. w sprawie II FZ 711/13, którym oddalono zażalenie skarżącego na postanowienie WSA w Gdańsku z 23 maja 2013 r., I SA/Gd 1005/12. W jego uzasadnieniu NSA stwierdził, iż celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie m.in. osobom fizycznym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu – art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Jednakże wykonanie tego prawa poprzez przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od wykazania przez osobę ubiegającą się o nie swojej trudnej sytuacji finansowej. Wnioskodawca uchylił się od tego obowiązku i w efekcie Sąd I instancji – w ocenie NSA – nie mógł rozstrzygnąć sprawy inaczej niż odmówić przyznania prawa pomocy. NSA podkreślił też, iż w takiej sytuacji przyznanie tego prawa naruszałoby nie tylko przepisy p.p.s.a., ale również art. 84 Konstytucji RP, ponieważ stanowiłoby nieuzasadnione odstąpienie od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. Z tych względów na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.