I SA/Gd 1774/17

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 11 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku radcy prawnego H. G.-L. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w sprawie ze skargi J. K. i S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie udzielenia ulgi postanawia: przyznać od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku – radcy prawnemu H. G.-L. kwotę 147,60 zł brutto /słownie: sto czterdzieści siedem złotych sześćdziesiąt groszy/ za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Postanowieniem z dnia 28 lutego 2018 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku przyznał skarżącym prawo pomocy w zakresie całkowitym. Okręgowa Izba Radców Prawnych [...] wyznaczyła na pełnomocnika skarżących z urzędu radcę prawnego H. G.-L. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 15 maja 2018 r. oddalił skargę. (Postanowieniem z dnia 25 lipca 2018 r. Sąd przyznał pełnomocnik wynagrodzenie za prowadzenie sprawy w pierwszej instancji.) Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczono pełnomocnik w dniu 29 czerwca 2018 r. (potwierdzenie odbioru, t. II, k. 242). Pełnomocnik skarżących nie stwierdziła podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Dnia 11 lipca 2018 r. sporządziła i wniosła stosowną opinię, w której zawarła wniosek o przyznanie kosztów z tego tytułu, oświadczając, że nie zostały one zapłacone w całości ani w części. Pełnomocnik ponownie oświadczyła, iż nie prowadzi działalności gospodarczej (zawód radcy prawnego wykonuje w ramach stosunku pracy, co wynika z oświadczenia z dnia 13 kwietnia 2018 r., t. I, k. 172). Na podstawie art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, dalej jako p.p.s.a.), wyznaczony pełnomocnik (radca prawny), otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności radców prawnych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych udokumentowanych wydatków. Szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu w niniejszej sprawie reguluje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1715; dalej jako rozporządzenie). W myśl § 2 rozporządzenia koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują opłatę ustaloną zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia oraz niezbędne i udokumentowane wydatki radcy prawnego. Zgodnie z § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej wyznaczonemu radcy prawnemu, który prowadził sprawę w pierwszej instancji, przysługuje 50% opłaty określonej w punkcie 1, nie mniej niż 120 zł. Opłatę tę podwyższa się o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług, o czym stanowi § 4 ust. 3 rozporządzenia. W niniejszej sprawie do wysokości należnego pełnomocnik wynagrodzenia zastosowanie będzie miała opłata określona w § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia, która wynosi 240 zł. W związku z powyższym za dokonaną czynność należało przyznać pełnomocnik wynagrodzenie w wysokości 147,60 zł (w tym kwotę 27,60 zł tytułem VAT). Mając na uwadze zawarte we wniosku o przyznanie wynagrodzenia ponowne oświadczenie pełnomocnik, iż nie prowadzi ona działalności gospodarczej, jak również treść sprzeciwu wniesionego od postanowienia referendarza sądowego z dnia 13 czerwca 2018 r., którym przyznano wnioskodawczyni koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielone z urzędu w kwocie brutto, należało przyjąć, iż pełnomocnik po raz kolejny wnosi o przyznanie jej wynagrodzenia w kwocie netto, tj. bez podwyższenia o kwotę podatku od towarów i usług (VAT). Odnosząc się do powyższego żądania należy wyjaśnić pełnomocnik, iż forma prawna, w jakiej wykonuje ona zawód radcy prawnego ma znaczenie wyłącznie dla prawidłowego określenia płatnika zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych od dochodu osiągniętego z tytułu przyznanego przez referendarza sądowego (sąd) wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy. W sytuacji bowiem, gdy ustanowiony z urzędu pełnomocnik świadczy pomoc prawną w ramach działalności gospodarczej w rozumieniu art. 5a pkt 6 lit. a) ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1509, dalej jako u.p.d.o.f.) (kancelarii radcy prawnego), to wynagrodzenie przyznane z tytułu udzielonej stronie nieopłaconej pomocy prawnej jest kwalifikowane do źródła przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 3 u.p.d.o.f. a zaliczkę na podatek dochodowy od przyznanego mu wynagrodzenia zobowiązany jest odprowadzić samodzielnie. Natomiast gdy w roli pełnomocnika z urzędu wystąpił radca prawny, który swój zawód wykonuje w ramach innych form (w tym będąc zatrudnionym na etacie, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie), to w takim przypadku wynagrodzenie należy kwalifikować do źródła przychodów z działalności wykonywanej osobiście, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 2 u.p.d.o.f. a płatnikiem zaliczki na podatek dochodowy jest sąd. Forma prawna prowadzenia działalności zawodowej przez radcę prawnego ustanowionego pełnomocnikiem z urzędu nie niweczy obowiązku podwyższenia przyznanej opłaty za czynności z tytułu zastępstwa prawnego o kwotę VAT przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług. Obowiązek ten wynika z przepisów ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1221 ze zm., dalej jako u.p.t.u.), które stanowią, iż usługi prawnicze (niezależnie od formy prawnej, w jakiej są świadczone) nie korzystają ze zwolnienia, o którym mowa w art. 113 u.p.t.u. i kwalifikowane są jako czynności podlegające opodatkowaniu VAT w rozumieniu art. 5 ust. 1 u.p.t.u. a pełnomocnik (radca prawny, adwokat czy doradca podatkowy) jest podatnikiem VAT w rozumieniu art. 15 ust. 1 u.p.t.u. Obowiązek ten znalazł odzwierciedlenie w § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 3 grudnia 2015 r., sygn. akt III CZP 90/15 (baza orzeczeń www.sn.pl) wskazał, iż nakaz podwyższenia wynagrodzenia przyznanego pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu o kwotę VAT oznacza, że w każdej sprawie, w której strona korzysta z pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, wynagrodzenie tego radcy prawnego podlega podwyższeniu o należny podatek od towarów i usług. Ten wynik wykładni językowej jest jednoznaczny i nie nasuwa żadnych wątpliwości. Reasumując, świadczenie usług w zakresie zastępstwa procesowego z urzędu stanowi działalność wykonywaną osobiście i z tytułu wykonywania tej działalności radca prawny jest podatnikiem podatku od towarów i usług. Bez znaczenia jest przy tym fakt, iż wykonując czynności w ramach pomocy prawnej z urzędu radca prawny jest jednocześnie zatrudniony na umowę o pracę (wynagrodzenie przyznawane jest bowiem od Skarbu Państwa w związku z ustanowieniem przez referendarza sądowego (sąd) dla strony pełnomocnika z urzędu w ramach prawa pomocy). Pełnomocnik winna zatem zarejestrować się jako podatnik VAT (bez koniczności rejestracji działalności gospodarczej), wystawić fakturę VAT, złożyć deklarację VAT-7 oraz wpłacić należny podatek na rachunek urzędu skarbowego. Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie również w interpretacjach indywidualnych organów podatkowych (np. Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia 18 lipca 2012 r., znak: IPTPP4/443-260/12-4/OS; Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 16 czerwca 2016 r., znak: IPPP1/4512-339/16-2/BS) oraz w opinii Ośrodka Badań Studiów i Legislacji Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia 12 lutego 2018 r. w zakresie obowiązku podwyższania opłaty przewidzianej rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. o kwotę podatku od towarów i usług, której treść – z racji wykonywanego przez pełnomocnik zawodu – winna być jej znana. Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 250 § 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.