I SA/Gd 195/15

Dnia 29 lipca 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Irena Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2015 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku P. C. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 9 grudnia 2014 r., [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2008 postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy P. C. wnioskiem z dnia 17 lutego 2015 r. zwrócił się o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego od skargi określonego w kwocie 3.649 zł. Ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, nie posiada żadnego majątku, w jego małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, żona skarżącego jest właścicielką domu jednorodzinnego oraz mieszkania o powierzchni 102 m2, na wymienionych nieruchomościach ustanowione zostały hipoteki na rzecz banków z tytułu zaciągniętych kredytów, posiada także działkę budowlaną o powierzchni 7.300 m2, małżonkowie prowadzą działalność w formie spółki cywilnej, z której nie uzyskują dochodów (ponoszą straty), każde z nich osiąga dochód ze stosunku pracy w wysokości po 1.800 zł brutto miesięcznie, żona skarżącego uzyskuje także dochody z tytułu najmu domu w wysokości 12.116,40 zł brutto miesięcznie, na utrzymaniu małżonków pozostaje małoletnia córka, nadto skarżący przekazuje kwotę 1.000 zł miesięcznie tytułem alimentów na rzecz swojego syna, na miesięczne wydatki skarżącego i jego rodziny składają się m.in.: raty kredytów spłacanych w łącznej kwocie około 9.350 zł, opłaty związane z eksploatacją mieszkania w wysokości około 1.150 zł, opłata za przedszkole córki w wysokości 250 zł oraz koszty wyżywienia, zakup środków czystości, odzieży i obuwia oraz podręczników do przedszkola i szkoły, składki na ubezpieczenie. Wraz z wnioskiem pełnomocnik przedłożył następujące dokumenty: (-) odpisy zeznań podatkowych za 2013 r. skarżącego (PIT-28, PIT-36L, PIT-37) oraz jego żony (PIT-28, PIT-36); (-) odpis zeznania podatkowego żony skarżącego za 2014 r. (PIT-28); (-) odpisy informacji PIT-11 małżonków za 2014 r.; (-) odpisy informacji PID-5L i PID-5LK z małżonków za grudzień 2014 r.; (-) wydruki z ksiąg wieczystych dwóch nieruchomości mieszkalnych, stanowiących własność żony skarżącego, z których wynika, że skarżący na podstawie umowy darowizny z dnia 21 listopada 2013 r. darował je małżonce. Na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 4 marca 2015 r. pełnomocnik skarżącego nadesłał odpisy informacji każdego z małżonków PID-5LK za grudzień 2014 r., w których z tytułu wykonywanej działalności w formie spółki cywilnej wykazali oni łącznie stratę wysokości 247.399,04 zł (deklarując przychód w wysokości 2.148.113,34 zł i koszty jego uzyskania w kwocie 2.395.512,38 zł), natomiast skarżący wykazał także stratę z działalności gospodarczej prowadzonej pod nazwą "D" w wysokości 176.602,33 zł (deklarując przychód w kwocie 88.078,77 zł i koszty jego uzyskania w wysokości 264.681,10 zł) wraz z wydrukiem zatytułowanym "Obliczenie dochodu wg wzoru księgi" za styczeń 2015 r. oraz deklaracją VAT-7 za IV kwartał 2014 r. odnoszące się do spółki cywilnej; odpisy informacji każdego z małżonków PID-5LK za styczeń 2015 r., w których z tytułu wykonywanej działalności w formie spółki cywilnej wykazali łączny dochód w kwocie 31.957,01 zł (deklarując przychód w wysokości 647.783,97 zł i koszty jego uzyskania w kwocie 622.029,25 zł) wraz z wydrukiem zatytułowanym "Obliczenie dochodu wg wzoru księgi" za styczeń 2015 r.; odpis ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych prowadzonej dla spółki cywilnej, sporządzonej na dzień 31 stycznia 2015 r., w której ujęto trzy samochody ciężarowe marki Opel Corsa i Vivaro oraz samochód ciężarowy marki Fiat Scudo sprzedany w dniu 5 marca 2015 r. za cenę 3.500 zł brutto, a także wykaz narzędzi i sprzętu; wyciąg z rachunku bankowego małżonków w "A" S.A. za okres od 28 listopada 2014 r. do 28 lutego 2015 r., którego saldo końcowe wynosiło 1.394,51 zł; wyciąg z walutowego rachunku bankowego małżonków w "A" S.A. za okres od 2 grudnia 2014 r. do 2 marca 2015 r., którego saldo końcowe wynosiło 369,56 euro; wyciąg z rachunku bankowego żony skarżącego w "A" S.A. za okres od 28 listopada 2014 r. do 28 lutego 2015 r., którego saldo końcowe wynosiło 627,91 zł; wyciągi z dwóch rachunków bankowych prowadzonych dla potrzeb wykonywanej przez małżonków działalności gospodarczej w formie spółki cywilnej w "A" S.A. za okres od 29 listopada 2014 r. do 28 lutego 2015 r., których salda końcowe wynosiły 2.871,06 zł i 191 euro; wyciągi z trzech rachunków kart firmowych (spółki cywilnej) w "A" S.A. za okres od 29 listopada 2014 r. do 28 lutego 2015 r., których salda końcowe wynosiły 1.804,26 zł, 138,09 zł i 696,35 zł; wyciąg z trzech rachunków bankowych małżonków w DNB za okres od 1 grudnia 2014 r. do 28 lutego 2015 r., których salda końcowe wynosiły 39,92 zł, 2.846,76 euro i 0 zł; wyciąg z rachunku bankowego skarżącego w "B" za okres od 2 grudnia 2014 r. do 11 marca 2015 r., którego saldo końcowe wynosiło 404,14 euro; zaświadczenia z dnia 16 marca 2015 r. od "C" Sp. z o.o. S.K.A. – pracodawcy małżonków, z których wynika, że są oni zatrudnieni na czas nieokreślony na stanowiskach Prezesa Zarządu (skarżący) i Dyrektora ds. administracyjnych (żona skarżącego) z miesięcznym wynagrodzeniem 1.272,25 zł netto, uwzględniającym dobrowolną składkę na ubezpieczenie grupowe w kwocie 44,99 zł (1.766,67 zł brutto); odpis wymiaru opłat za mieszkanie za okres od stycznia do marca 2015 r., które w styczniu i lutym br. wynosiły 819,05 zł i 859,37 zł, zaś w marcu br. – 858,95 zł wraz z rozliczeniem centralnego ogrzewania, wody i kanalizacji oraz podgrzania wody za okres od 1 lipca do 31 grudnia 2014 r.; odpisy faktur za energię elektryczna z dnia 9 grudnia 2014 r. i 12 lutego br. na kwoty 496,53 zł i 554,64 zł; odpisy decyzji ustalających żonie skarżącego wysokość podatku od nieruchomości na 2015 r. w kwocie 2.709 zł oraz podatku rolnego na ten rok w kwocie 142 zł; odpis umowy zawartej przez małżonków z przedszkolem na okres od 2 stycznia do 31 lipca 2015 r.; odpis wyroku Sądu Okręgowego Wydział II Cywilny z dnia 27 lutego 2001 r., którym m.in. orzeczono alimenty od skarżącego na rzecz jego syna; informacje z banków o stanie zadłużenia małżonków z tytułu zaciągniętych kredytów i ich miesięcznej spłacie w kwocie 593,70 zł i 1.649,13 euro; oświadczenie żony skarżącego z dnia 16 marca 2015 r., w którym podała, że jej syn N. S. nie zamieszkuje wspólnie z małżonkami. Postanowieniem z dnia 11 czerwca 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżący w ustawowym terminie wniósł sprzeciw. Wnioskodawca wskazał, że w dniu składania wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie dysponował środkami, na jakie wskazuje w swoim postanowieniu referendarz. Strona wskazała także, że środki pieniężne, jakie pojawiły się po dniu 28 lutego 2015 r. były przeznaczone na spłatę kredytów, które zostały zaciągnięte na długo przed wydaniem decyzji przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej. Skarżący podkreślił również, że priorytet w spłacie zobowiązań kredytowych wynika z faktu, iż zobowiązania te powstały na długo przed wydaniem decyzji przez organ administracyjny i co ważniejsze, wstrzymanie się ze spłatą doprowadziłoby do całkowitego załamania się finansów rodziny i konieczność opuszczenia miejsca zamieszkania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 t.j.) – zwanej w dalszej części "p.p.s.a", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, w sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując ponownie wniosek P. C. o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy podkreślić, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., II OZ 326/08, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query). W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów sądowych. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. (...) Prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (zob. postanowienie NSA z dnia 16 stycznia 2015 r., II OZ 1152/14). Instytucja prawa pomocy stosowana jest wyłącznie w przypadku osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji majątkowej, wskazującej na to, że osoby te pozbawione są środków do życia bądź też środki te są tak znacząco ograniczone, że zaspokajają jedynie podstawowe potrzeby życiowe (postanowienie NSA z dnia 9 stycznia 2015 r., II OZ 1385/14). Dodania wymaga przy tym, że oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy, sąd bierze pod uwagę zarówno sytuację materialną strony, jak również wysokość kosztów postępowania, które strona byłaby zobowiązana ponieść. W przedmiotowej sprawie strona wnosi o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, do których zaliczyć należy wpis od skargi w wysokości 3.649 zł, ewentualny wpis od skargi kasacyjnej wynoszący połowę wpisu od skargi, ewentualne wpisy od zażaleń na postanowienie wydane przez sąd w wysokości 100 zł oraz ewentualna opłata kancelaryjna w kwocie 100 zł pobierana za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem w sytuacji gdy orzeczenia nie uzasadnia się z urzędu. W ocenie Sądu sytuacja majątkowa skarżącego nie jest na tyle wyjątkowa, aby uzasadniała ona zwolnienie strony od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Zauważyć należy, że w okresie pomiędzy datą doręczenia rozstrzygnięcia organu odwoławczego w dniu 12 grudnia 2014 r. a datą wniesienia skargi do sądu w dniu 12 stycznia 2015 r. tj. w czasie kiedy strona miała możliwość podjęcia decyzji co do wniesienia skargi do sądu, na rachunek bankowy skarżącego dokonano szeregu wpłat, których łączna wysokość była wystarczająca do pokrycia należnego w sprawie wpisu. W dniu 29 grudnia 2014 r. wpłynęła suma 1.250,91 zł, w dniu 5 stycznia 2015 r. 2.500 zł, w dniu 8 stycznia 2015 r. kwoty 4.000 zł i 237,32 zł. Także w okresie po wniesieniu skargi do sądu, a przed złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy na rachunek bankowy skarżącego wpłynęło 1.275,44 zł w dniu 29 stycznia 2015r., 2.000 zł w dniu 6 lutego 2015 r., 6.000 zł w dniu 10 lutego 2015 r. Zwrócenia uwagi wymaga również to, że podobne kwoty, łącznie przekraczające wysokość należnego wpisu od skargi jak również ewentualnego wpisu od skargi kasacyjnej i innych należnych w sprawie opłat, wpływały na rachunek bankowy małżonki skarżącego. W dniu 16 grudnia 2014 wpłynęła suma 17.000 zł, w dniu 8 stycznia i 10 lutego 2015 r. kwoty po 11.255,40 zł. Dodać przy tym należy, iż przychody uzyskiwane przez małżonkę winny być brane pod uwagę przy ocenie sytuacji majątkowej skarżącego, albowiem w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny tej dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Badanie tych okoliczności jest przy tym niezależne od tego, jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie SN z 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, LEX nr 6155, postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04. ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oceniając sytuację majątkową wnioskodawcy należy także wskazać na to, że małżonkowie regulują wszystkie swoje wymagalne zobowiązania – bieżące opłaty związane z eksploatacją mieszkania (w tym za media), kredytowe i nie posiadają zaległości z tego tytułu, co wynika z opisu operacji dokonanych na rachunkach bankowych. Przeczy to zatem złej kondycji finansowej skarżącego. Zdaniem Sądu, skarżący zarówno na dzień składania wniosku o przyznanie prawa pomocy jak również na dzień wniesienia skargi do sądu, posiadał środki pieniężne w kwocie przekraczającej należny w sprawie wpis jak również ewentualne opłaty, które strona może być zobowiązana ponieść w przyszłości, w związku z toczącym się sporem sądowym. Mając zatem na względzie niekorzystny wynik postępowania administracyjnego skarżący winien liczyć się z możliwością wniesienia skargi a tym samym powinien w swoim majątku poczynić na ten cel stosowne oszczędności. Podkreślić przy tym trzeba, że skarżący miał taką możliwość, dysponując odpowiednimi środkami pieniężnymi zgromadzonymi nie tylko na swoim rachunku bankowym, ale także na rachunku bankowym małżonki. Jak to już zostało wyżej podniesione, przyznanie prawa pomocy winno ograniczać się do osób najuboższych, nie posiadających majątku i środków niezbędnych do pokrycia należnych kosztów postępowania sądowego. Sąd dostrzega przy tym fakt, że środki pieniężne wpływające na rachunki bankowe skarżącego i jego małżonki oraz na rachunek bankowy spółki cywilnej, służą finansowaniu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, pokrywaniu bieżących potrzeb rodziny i spłatę kredytów. Niemniej jednak uzasadnieniem dla braku obowiązku ponoszenia kosztów sądowych nie może być okoliczność, że skarżący zobowiązany jest regulować inne zobowiązania w tym wobec podmiotów prywatnych z tytułu zawartych umów kredytowych. Jakkolwiek opłacanie świadczeń cywilnoprawnych jest niezbędne dla prowadzenia działalności gospodarczej i funkcjonowania przedsiębiorcy na rynku, to jednak świadczeniom tym nie można przyznać pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 30 sierpnia 2013 r. II OZ 670/13 Lex nr 1361660, z 3 czerwca 2013 r. II FZ 281/13 Lex nr 1320634, z dnia 3 marca 2011 r. II OZ 130/11 Lex nr 1080416). Mając powyższe na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie skarżącego z obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Jak już zostało wyżej wskazane, zwalnianie od kosztów sądowych musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji gdy rzeczywiście z porównania wysokości daniny publicznej i możliwości majątkowych i zarobkowych skarżącego wynika, że jej uiszczenie odbyłoby się z uszczupleniem majątku wnioskodawcy i prowadziłoby do uszczerbku koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny. Z tych względów Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.