I SA/Gd 195/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Sędzia NSA Joanna Zdzienicka - Wiśniewska po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu G. S. od zarządzenia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 kwietnia 2017 r. sygn. akt I SA/Gd 195/17 pozostawiającego bez rozpoznania wniosek o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi G.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 28 listopada 2016 r., nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego spadkodawcy w podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości oraz orzeczenia odpowiedzialności spadkobiercy za zobowiązania spadkodawcy postanawia: zmienić zarządzenie referendarza sądowego z dnia 20 kwietnia 2017 r. i przyznać skarżącej prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. W piśmie z dnia 15 marca 2017 r. pani G. S. zwróciła się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wyjaśniła, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie. Wskazała, że od 2012 r. jest wdową, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jedynym źródłem jej dochodu i utrzymania jest świadczenie emerytalne w wysokości 1377,97 zł. Z uwagi na stan zdrowia – ostra przerywana porfiria a także niewydolność serca, nadczynność tarczycy oraz cukrzyca - jest pod stałą opieką lekarską. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 22 marca 2017 r. przesłano skarżącej urzędowy formularz PPF celem wypełnienia, w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Przesyłka zawierająca urzędowy formularz PPF wraz pouczeniem nie została przez skarżącą podjęta. Przesyłka była dwukrotnie awizowana: w dniu 27 marca 2017 r. oraz 4 kwietnia 2017 r. Zgodnie z dyspozycją art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zarządzeniem z dnia 20 kwietnia 2017 r. przesyłkę awizowaną w dniu 27 marca 2017 r. pozostawiano w aktach ze skutkiem doręczenia w dniu 10 kwietnia 2017 r. Termin do złożenia wniosku na urzędowym formularzu upłynął odpowiednio w dniu 18 kwietnia 2017 r. Pomimo upływu terminu wnioskodawczyni wniosku takiego nie złożyła. W związku z powyższym referendarz sądowy, zarządzeniem z dnia 20 kwietnia 2017 r., pozostawił bez rozpoznania wniosek o przyznanie prawa pomocy. Odpis powyższego zarządzenia wraz z pouczeniem o prawie wniesienia sprzeciwu doręczono stronie w dniu 22 maja 2017 r. Pismem z dnia 29 maja 2017 r. (data stempla pocztowego) wnioskodawczyni złożyła sprzeciw od zarządzenia referendarza sądowego. Oświadczyła, że odbiera każdą korespondencję, przy czym przesyłki z sądu mają dla niej znaczenie szczególne, gdyż wiążą się z zobowiązaniem finansowym. Wyjaśniła, że w przedmiotowej sprawie nie otrzymała żadnego awiza o pozostawieniu korespondencji i że nie jest w stanie zrozumieć dlaczego przesyłka nie została jej doręczona, w szczególności w sytuacji, gdy we wskazanych terminach prób doręczenia przebywała w domu. Wskazała ponadto, że skrzynka pocztowa znajduje się na posesji, a urząd pocztowy często zmienia doręczycieli. Końcowo zwróciła się z prośbą o przywrócenie terminu i ponowne przesłanie formularza PPF. Zarządzeniem z dnia 5 czerwca 2017 r. ponownie przesłano skarżącej urzędowy formularz PPF celem wypełnienia, w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W dniu 14 czerwca 2017 r., zachowując zakreślony siedmiodniowy termin, wnioskodawczyni nadała w urzędzie pocztowym wypełniony formularz PPF, w którym wniosła o przyznanie prawa pomocy w całości poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu osobom niemogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania, ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05). Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny, a przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, zwolnienie od ich ponoszenia stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP (postanowienie NSA z dnia 19 października 2007 r., II FZ 498/07). Ubiegający się o taką pomoc wnioskodawca powinien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984 r. o sygn. akt II CZ 104/84, Lex nr 8623). W ocenie Sądu informacje zawarte w piśmie z dnia 15 marca 2017 r. oraz we wniosku o przyznanie prawa pomocy pozwalają uznać, że sytuacja majątkowa, dochodowa i rodzinna pani G. S. uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Na podstawie danych przedstawionych we wskazanych powyżej dokumentach ustalono, że skarżąca jest wdową, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymuje się z emerytury w wysokości 1380,07 zł. Miesięczne opłaty ponoszone przez skarżącą m. in. z tytułu czynszu, podatków, opłat za energię elektryczną, zakupu jedzenia, środków czystości, odzieży wynoszą 1363,59 zł. Z uwagi na stan zdrowia – ostra przerywana porfiria a także niewydolność serca, nadczynność tarczycy oraz cukrzyca – skarżąca jest pod stałą opieką lekarską i nie może podjąć dodatkowej pracy zarobkowej. Strona jest właścicielką domu w stanie surowym zamkniętym, nie kwalifikującym się do odbioru budowlanego, posadowionego na działce o powierzchni 0,1306 ha, w którym wydzielona jest powierzchnia 57 m, na której mieszka. Działka ma wartość 200.000 zł, nakłady poniesione na budowę domu wynoszą 112.350 EURO oraz 600.000 zł. Wnioskodawczyni wskazała ponadto, że w 2012 roku zaciągnęła kredyt hipoteczny na budowę domu w wysokości 112.350 EURO, który od śmierci jej męża spłacany jest przez córkę. W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd stwierdził, że skarżąca wykazała, że nie ma obecnie realnych możliwości poniesienia kosztów postępowania i ustanowienia doradcy podatkowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i dla rodziny. Tym samym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, działając na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.