I SA/Gd 199/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Kwarcińska po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "A" Sp. z o.o. z siedzibą [...] o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji ostatecznej postanawia: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. I SA/Gd 199/14 UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia 5 marca 2014 r., skarżąca "A", sp. z o.o. z siedzibą [...] wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym od wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł. W złożonym oświadczeniu o stanie majątkowym i dochodach spółka podała, iż wysokość jej kapitału zakładowego wynosi 50.000 zł, posiada środki trwałe o wartości 109.454,57 zł, w ostatnim roku obrotowym poniosła stratę w wysokości 153.221,60 zł, na jednym z dwóch rachunków bankowych zgromadziła środki w kwocie 11.297,09 euro. W uzasadnieniu wyjaśniła, że wniesiona skarga zmierza do ochrony praw spółki, której obecna sytuacja finansowa uniemożliwia uiszczenie należnych kosztów sądowych. Spółka nie jest bowiem w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla prowadzonej działalności gospodarczej, w tym wywiązywania się z powstałych zobowiązań. Wskazała, że naczelnik urzędu skarbowego dokonał zabezpieczenia na majątku spółki kwoty zobowiązań podatkowych w wysokości 1.432.639 zł i odsetek za zwłokę w wysokości 227.512 zł; zajęte zostały środki transportu spółki oraz jej rachunki bankowe. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 10 marca 2014 r. (doręczonym pełnomocnikowi w dniu 18 marca 2014 r.), wydanym w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej jako P.p.s.a.), zobowiązano pełnomocnika skarżącej spółki do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: (1) odpisu zeznania podatkowego za ostatni rok podatkowy (2013), jeżeli zostało już złożone; (2) odpisu sprawozdania finansowego za rok 2013 (bilansu, rachunku zysków i strat wraz z informacją dodatkową), jeżeli zostało sporządzone; (3) dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość osiągniętego dochodu (przychodu) lub poniesionej straty, a także kosztów uzyskania przychodów w okresie ostatnich trzech miesięcy; (4) zestawienia środków trwałych; (5) odpisów deklaracji VAT-7 z ostatnich trzech miesięcy; (6) wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, obejmujących okres ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na nich (wpłat, wypłat, przelewów) i stanem sald; (7) dokumentów potwierdzających aktualny stan zadłużenia spółki wobec Skarbu Państwa; (8) dowodów potwierdzających okoliczność prowadzonej względem majątku spółki egzekucji. Poinformowano przy tym stronę, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. W odpowiedzi na powyższe wezwanie spółka przedłożyła szereg dokumentów. Ponadto w piśmie z 25 marca 2014 r. pełnomocnik spółki poinformował, że dokumenty obrazujące stan zadłużenia spółki zostaną przedłożone po rozpoznaniu wniosku złożonego w tym zakresie przez naczelnika urzędu skarbowego. W kolejnym piśmie, które wpłynęło do sądu 31 marca 2014 r., pełnomocnik zwrócił się o przedłużenie terminu do przedstawienia dokumentów określonych w wezwaniu. Termin ten, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z 1 kwietnia 2014 r., został spółce przedłużony do 10 kwietnia 2014 r. W piśmie z 3 kwietnia 2014 r. pełnomocnik spółki poinformował, że dokumenty obrazujące stan zadłużenia spółki zostaną przedłożone po rozpoznaniu wniosku złożonego w tym zakresie przez naczelnika urzędu skarbowego, który postanowieniem z 31 marca 2014 r. (którego odpis dołączono) przewidywany termin wydania zaświadczenia określił na 24 kwietnia 2014 r. Dnia 15 kwietnia 2014 r. wpłynęły do sądu: zaświadczenie ZUS, w świetle którego spółka zobowiązana jest do opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne i na dzień 31 marca 2014 r. nie posiada zaległości z tego tytułu; zaświadczenie naczelnika urzędu skarbowego, z którego wynika, że na dzień 21 marca 2014 r. zaległości podatkowe spółki z tytułu VAT wynoszą łącznie 1.742.032,18 zł; historie rachunków bankowych spółki prowadzonych przez [...] w EUR i PLN za okres od 30 marca do 4 kwietnia 2014r., które potwierdzają przekazanie w dniu 3 kwietnia 2014 r. kwoty 45.620,61 zł (11.278,55 euro) na częściową spłatę zajęcia egzekucyjnego. Postanowieniem z 7 maja 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy uznając, że nie wykazała ona w sposób rzetelny swojej sytuacji majątkowej. Spółka wniosła sprzeciw od powyższego orzeczenia, w którym podniosła, że niedopuszczalne jest domniemanie, iż przedstawienie w oświadczeniu majątkowym rachunków bankowych podlegających zajęciu w postępowaniu egzekucyjnym jest równoznaczne z nieprzedstawieniem wszystkich posiadanych rachunków bankowych. Domniemania tego nie uzasadnia okoliczność, że przedłożone przez spółkę wyciągi z rachunków bankowych nie obejmują operacji, które miały miejsce w okresie od 5 listopada 2013 r. do 4 kwietnia 2014 r. Rozliczenia w ww. okresie mogły być dokonywane gotówkowo, a spółka nie została zobligowana do przedłożenia dowodów kasowych za ww. okres. Bezzasadny, zdaniem strony, jest także argument, że przedstawiła dowody księgowania wyłącznie kosztów podatkowych. Spółka ujęła bowiem w dostarczonych dokumentach przychody za okres objęty zarządzeniem referendarza, potwierdzając to załączonymi fakturami VAT. Nie powinna natomiast rzutować na wydanie postanowienia okoliczność nieznacznych rozbieżności w dokumentach księgowych, w których nie ujęto zarówno części przychodów jak i części poniesionych kosztów. Nieuzasadniony jest także zarzut niewywiązania się przez spółkę z obowiązku przedłożenia sprawozdania finansowego za 2013 r., nałożonego zarządzeniem referendarza sądowego z 10 marca 2014 r. Zakreślony w zarządzeniu siedmiodniowy termin nie pozwalał na sporządzenie sprawozdania finansowego, natomiast przypadał przed dniem 31 marca, tj. datą, w której sprawozdanie winno być sporządzone. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że w razie wniesienia sprzeciwu Sąd ponownie i od początku ocenia przesłanki przyznania prawa pomocy na podstawie złożonego przez wnioskodawcę wniosku oraz załączonych do niego dokumentów. Nie ocenia zaś samej prawidłowości rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza, które w wyniku wniesienia sprzeciwu utraciło swój byt. Z mocy art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Brzmienie powołanego przepisu wskazuje, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej zostało w znacznym zakresie pozostawione uznaniu sądu administracyjnego. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. W niniejszej sprawie uznano, że spółka nie wykazała zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, mimo że nadesłała obszerny materiał obejmujący ponad 100 dokumentów. Analiza przedłożonych przez spółkę dokumentów prowadzi do wniosku, że zostały one przedstawione wybiórczo, dokumentując przede wszystkim księgowane koszty podatkowe, stan posiadanego zadłużenia z tytułu zaległości podatkowych oraz dokonane względem jej majątku czynności egzekucyjne. Natomiast wciąż wątpliwości budzi wysokość osiąganych przez spółkę przychodów, posiadanych przez nią środków pieniężnych oraz aktywów, w tym nie tylko środków trwałych, które podlegają amortyzacji, ale również pozostałych aktywów, w szczególności aktywów obrotowych. Zauważyć należy, że spółka pomimo wyraźnego wezwania, jak również przedłużenia jej terminu do nadesłania wymaganych dokumentów, nie przedłożyła sprawozdania finansowego za rok 2013. W świetle obowiązujących przepisów spółka, której rokiem podatkowym jest rok kalendarzowy, miała obowiązek sporządzenia rocznego sprawozdania finansowego do dnia 31 marca 2014 r. Wprawdzie zarządzenie zawierające wezwanie do przedłożenia m.in. tego dokumentu doręczone zostało pełnomocnikowi strony w dniu 18 marca 2014 r. (dowód: zwrotne potwierdzenie odbioru k. 62), a termin do jego wykonania upływał z dniem 25 marca 2014 r., zatem przed datą 31 marca, to jednak pełnomocnik spółki zdaje się nie zauważać, że termin ten na jego żądanie został przedłużony do dnia 10 kwietnia 2014 r. Nie jest więc uzasadnione zawarte w sprzeciwie twierdzenie, że termin określony w zarządzeniu przypadał przed datą 31 marca, w związku z czym uczynienie zadość temu wezwaniu nie było możliwe, skoro został on spółce przedłużony. Przeciwnie, w dacie upływu wyznaczonego spółce kolejnego terminu spółka powinna dysponować już sprawozdaniem finansowym za 2013 r. Podkreślić trzeba, że nowy termin dotyczył wszystkich pozostałych dokumentów źródłowych objętych zarządzeniem referendarza sądowego, których spółka nie nadesłała w terminie pierwotnym, co wynika wprost z treści pisma z 1 kwietnia 2014 r. skierowanego do jej pełnomocnika i doręczonego 9 kwietnia 2014 r. Natomiast nawet gdyby z jakichkolwiek względów wysłanie żądanego sprawozdania nie było możliwe 10 kwietnia 2014 r., nic nie stało na przeszkodzie, aby strona wniosła o przedłużenie tego terminu, tak jak uczyniła to w piśmie z 25 marca 2014 r. w odniesieniu do innych dokumentów źródłowych, których uzyskanie wymagało dłuższego czasu (dokumentów potwierdzających stan zadłużenia spółki wobec Skarbu Państwa i ZUS). Spółka jednak nie wniosła o przedłużenie jej terminu do przedłożenia sprawozdania finansowego za 2013 rok, nie przedłożyła go też ani 15 kwietnia 2014 r. wraz z pozostałymi dokumentami, ani 29 maja 2014 r. wraz ze sprzeciwem, co w pełni uzasadnia wniosek, iż strona świadomie uchyliła się od wykonania nałożonego na nią w tym zakresie obowiązku. Tymczasem przedłożenie sprawozdania finansowego za poprzedni rok mogłoby rozwiać istotne wątpliwości co do faktycznie uzyskiwanych przez spółkę przychodów i jej sytuacji majątkowej, które pojawiły się w toku rozpoznawania niniejszego wniosku. Zauważyć należy, że nadesłane przez stronę dowody księgowe – polecenia księgowania, obejmujące okres od 31 grudnia 2013 r. do 28 lutego 2014 r., obrazują w zasadzie wyłącznie księgowane przez spółkę koszty podatkowe (amortyzację, ubezpieczenia samochodów, różnice kursowe). Wśród tych zapisów brak jest chociażby wydatków (zakupów), które spółka udokumentowała fakturami z 3 i 31 grudnia 2013r., 31 stycznia i 28 lutego 2014 r. w łącznej kwocie 430,01 zł, wydatków z tytułu zastępstwa procesowego w kwocie 2.436,40 zł, które spółka udokumentowała fakturą z 30 stycznia 2014 r., jak również dostaw (wydania towarów z magazynu), które miały miejsce 15 i 22 stycznia 2014 r. o łącznej wartości 5.500,32 zł a udokumentowane zostały dowodami WZ (poleceniem księgowania została objęta jedynie sprzedaż palet o wartości 7.705 zł udokumentowana dowodem WZ z 20 grudnia 2013 r.). Nie obejmują one także uzyskanych przez spółkę przychodów ze sprzedaży, które zobrazowała fakturami z 20 grudnia 2013 r. oraz 15 i 22 stycznia 2014 r. na łączną kwotę 22.283,12 zł. Wbrew twierdzeniom zawartym w sprzeciwie, nie są to nieznaczne rozbieżności, a wręcz przeciwnie – biorąc pod uwagę ich wartość a także stosunkowo niewielką ilość przedłożonych dokumentów zakupu i sprzedaży – ich niezgodność z dowodami księgowymi uznać należy za znaczącą. Co istotne, dokonane przez spółkę transakcje z kontrahentami nie mają odzwierciedlenia w historii operacji dokonanych na rachunkach bankowych spółki, z których wyciągi nadesłała. Okoliczność ta rodzi uzasadnione przypuszczenie, że spółka nie przedłożyła wyciągów ze wszystkich posiadanych kont, a jedynie z tych, które podlegają zajęciu egzekucyjnemu. Podkreślić trzeba, że przedstawione przez spółkę faktury dokumentujące zakup przez nią usług/towarów, jak również dokonaną przez nią sprzedaż, wystawione zostały w okresie od 3 grudnia 2013 r. do 28 lutego 2014 r., a przedłożone wyciągi z rachunków bankowych obejmują operacje, które miały miejsce w okresie od 5 listopada 2013 r. do 4 kwietnia 2014 r. W przypadku zaś gdy spółka dokonywała rozliczeń gotówkowych z kontrahentami winna była przedstawić dowody kasowe, czego nie uczyniła mimo wezwania. Nie ma bowiem racji strona podnosząc w sprzeciwie, że nie była zobligowana do przedłożenia dowodów kasowych za ww. okres. Przeciwnie, spółka w zarządzeniu doręczonym jej w 18 marca 2014 r. została wyraźnie wezwana do przedłożenia dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość osiągniętego dochodu (przychodu), a skoro przedłożyła faktury zakupu i sprzedaży za okres od 3 grudnia 2013 r. do 28 lutego 2014 r., to powinna także przedstawić dowody kasowe dokumentujące poniesienie danego wydatku lub uzyskanie przychodu w formie gotówkowej. Powstałe wątpliwości wytknięte w postanowieniu referendarza sądowego strona mogła z łatwością rozwiać przedkładając wraz ze sprzeciwem dowody kasowe dokumentujące zapłatę w formie gotówkowej. Nie uczyniła tego jednak, ograniczając się do stwierdzenia, że brak jest podstaw do domniemania, iż spółka posiada jeszcze inne rachunki bankowe, bowiem "rozliczenia w ww. okresie mogły być rozliczane gotówkowo". Podkreślić należy, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej taką pomoc, nie jest zatem wystarczające samo kwestionowanie wyrażonego w orzeczeniu referendarza sądowego stanowiska, konieczna jest natomiast inicjatywa dowodowa. Sąd administracyjny nie tylko nie ma obowiązku, ale nie dysponuje również prawnymi możliwościami, aby wyręczać wnioskodawcę w wykazywaniu i dokumentowaniu jego stanu majątkowego, albowiem dokumenty, poświadczające jego sytuację, może dostarczyć wyłącznie ten, kto składa wniosek o przyznanie prawa pomocy. Skoro operacje finansowe związane z transakcjami udokumentowanymi przedmiotowymi fakturami nie znajdują odzwierciedlenia w udostępnionych przez stronę wyciągach bankowych, to powstaje wątpliwość co do rzetelności przedstawionych przez nią informacji i dokumentów. Do rozwiania tych wątpliwości nie jest wystarczające ogólnikowe i hipotetyczne stwierdzenie, że transakcje te "mogły być" rozliczane gotówkowo. Ponadto, zdaniem Sądu, udostępnione przez spółkę informacje co do posiadanego przez nią majątku, w szczególności uzyskiwanych przez nią przychodów, jakkolwiek niekompletne, wskazują, że w dacie wniesienia skargi, a także składania wniosku o przyznanie prawa pomocy, dysponowała ona środkami, które mogłaby przeznaczyć na uiszczenie wpisu sądowego, wynoszącego 200 zł. W deklaracji VAT-7D za IV kwartał 2013 r. spółka zadeklarowała dostawę towarów (świadczenie usług) o wartości 11.980 zł. W grudniu 2013 r. i styczniu 2014 r. dokonała sprzedaży towarów na kwotę ponad 20.000 zł, co udokumentowała fakturami (i dowodami wydania). Posiadała ponadto na rachunku bankowym kwotę ponad 11.278,00 euro, które 3 kwietnia 2014 r. przeznaczone zostały na częściową realizację zajęcia egzekucyjnego. Na rachunku bankowym odnotowano także wpływy od podmiotu zagranicznego, np. wpływ kwoty 2.067,60 euro 7 stycznia 2014 r. W grudniu 2013 r. zaksięgowała wydatki w kwocie 83.277,26 zł poniesione w 2013 r. z tytułu odsetek od pożyczek, co oznacza, że dysponowała takimi środkami. Powyższe okoliczności nie pozwalają przyjąć, że spółka nie ma realnych możliwości finansowych na poniesienie kosztów sądowych w tej sprawie, wynoszących na obecnym etapie postępowania 200 zł. O możliwościach płatniczych spółki świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi ona działalność gospodarczą i uzyskuje przychody, nie tylko ze sprzedaży towarów i usług, ale także w formie wpłat od podmiotu zagranicznego (przy czym tytuł prawny tych wpłat nie został wyjaśniony). Jak podnosi się w orzecznictwie przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08, LEX nr 477191). Na taką ocenę nie ma wpływu to, że spółka poniosła straty w działalności gospodarczej, skoro mimo tego prowadziła ją w dalszym ciągu. Fakt dysponowania przez spółkę środkami nie upoważnia do przyjęcia poglądu – nawet jeśli spółka wykazuje stratę – że spółka nie jest w stanie zabezpieczyć środków niezbędnych na pokrycie kosztów postępowania sądowego, ponieważ opłaty sądowe powinny być traktowane jako część kosztów działalności przedsiębiorcy (podobnie wyrok ETPC z 19 stycznia 2010 r. w sprawie 1783/04, gdzie Trybunał Praw Człowieka rozważał kwestię uiszczania kosztów sądowych w sytuacji ponoszenia przez spółkę strat). Należy też wskazać, że konieczność regulowania innych zobowiązań związanych z prowadzoną działalnością, nie może uzasadniać zwolnienia z opłacenia należności publicznoprawnej, jaką jest wpis od skargi (art. 212 § 1-2 p.p.s.a.). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wielokrotnie już wyjaśniono, że strata w zakresie prowadzonej działalności jest wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. Ponoszone koszty są związane z prowadzoną działalnością gospodarczą i są jej naturalną konsekwencją (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 lutego 2012 r., I FZ 549/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Podkreślić przy tym należy, że nie każdy koszt podatkowy stanowi wydatek faktycznie przez spółkę poniesiony. Tego rodzaju kosztem niepieniężnym jest amortyzacja, która – jak wynika z przedłożonych przez spółkę poleceń księgowania – stanowi wśród zaksięgowanych przez nią kosztów (wydatków) znaczną wartość. Z tych wszystkich względów, na podstawie przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.