I SA/Gd 23/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieuregulowanych składek postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy przez ustanowienie adwokata. M.K. wnioskiem z dnia 17 grudnia 2009 r. (data stempla pocztowego) zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Braki formalne wniosku poprzez złożenie go na urzędowym formularzu PPF strona uzupełniła w dniu 27 stycznia 2010 r. (data stempla pocztowego). Jednocześnie wnioskodawca wskazał, że wnosi o ustanowienie pełnomocnika w osobie adwokata. Postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2010 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Postanowienie to wskutek wniesienia sprzeciwu utraciło moc. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Wprawdzie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, jednakże rozpoznania wymaga jedynie część złożonego wniosku obejmująca żądanie ustanowienia pełnomocnika. Zgodnie z brzmieniem art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Okoliczność ta ma istotne znaczenie z punktu widzenia przesłanek, w świetle których należy dokonać oceny zasadności wniesionego przez stronę żądania. Ponieważ skarżący korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, zastosowanie w niniejszej sprawie będą miały przepisy o przyznaniu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. O odpowiednim ich stosowaniu stanowi bowiem art. 262 p.p.s.a. Z przepisu art. 245 § 3 p.p.s.a. wynika, że prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przy czym ustanowienie dla strony adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego wymaga dodatkowego złożenia przez wnioskodawcę osobistego oświadczenia o niezatrudnianianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z ww. (art. 246 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz dokumentów i oświadczeń dołączonych do skargi i wniosku, a także przedłożonych na zarządzenie sędziego z dnia 18 lutego 2010 r. i 14 czerwca 2010 r. wynika, że zamieszkuje on wspólnie z rodzicami, partycypując w kosztach utrzymania domu, źródłem jego utrzymania jest wynagrodzenie za pracę, którego średnia miesięczna wysokość w okresie od października do grudnia 2009 r. wynosiła 1.230,60 zł netto (dowód: zaświadczenie od pracodawcy z dnia 5 grudnia 2009 r.), aktualnie jego dochód z tego tytułu podlega zajęciu egzekucyjnemu do kwoty 3.041,60 zł i kształtuje się na poziomie od 840,36 zł do 985,45 zł netto miesięcznie (dowód: zawiadomienie o zajęciu z dnia 8 grudnia 2009 r., oświadczenie z dnia 8 marca 2010 r., wyciągi z rachunku bankowego sporządzone za styczeń i luty 2010 r.), dodatkowo przekazuje na rzecz małoletniego syna miesięcznie kwotę 310 zł tytułem alimentów (dowód: wyciągi z rachunku bankowego), nie posiada majątku, w tym nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, oszczędności, pojazdów mechanicznych (dowód: dodatkowe oświadczenie z dnia 30 czerwca 2010 r. oraz umowa sprzedaży samochodu z dnia 1 grudnia 2005 r.), jak wynika z odpisu decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 września 2009 r. jego zadłużenie z tytułu nieuregulowanych składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne oraz FPiFGŚP wynosi 26.856,10 zł (należność główna bez odsetek). Natomiast rodzice wnioskodawcy uzyskują dochody z tytułu emerytur w łącznej kwocie 2.307,86 zł netto miesięcznie (dowód: odpisy decyzji ZUS z dnia 4 marca i 17 kwietnia 2009 r.), ich majątek stanowi dom o powierzchni 80 m2 oraz samochód osobowy marki Fiat Cinquecento (przy czym nie podano roku produkcji i wartości). Miesięczne wspólne koszty związane z utrzymaniem domu wynoszą od 507,57 zł do 523,57 zł, zaś w okresie grzewczym ulegają one podwyższeniu o kwotę 300 zł, co daje odpowiednio kwotę 169,19-174,52 zł i 269,19-274,52 zł na osobę. Zaliczono do nich udokumentowane opłaty za energię elektryczną (potwierdzenia wpłat za grudzień 2009 r. i luty 2010 r.), wodę i ścieki (informacja z dnia 10 lipca 2009 r. o wysokości zaliczki, potwierdzenie wpłaty z dnia 14 stycznia 2010 r.), wywóz odpadów (faktura VAT za okres od 1 października do 31 grudnia 2009 r.), podatek od nieruchomości (odpis decyzji w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2010), a także wydatki wymienione w oświadczeniu złożonym przez rodziców wnioskodawcy w dniu 8 grudnia 2009 r., tj. zakup gazu, opału, opłaty za telefon, internet i telewizję. Natomiast wydatki związane z zakupem żywności, środków czystości i higieny określono w kwocie 1.500 zł miesięcznie na trzy osoby. Poza powyższymi wydatkami wnioskodawca oświadczył, że ponosi koszty związane z dojazdem do pracy w wysokości 210,60 zł i przedłożył zaświadczenia dwóch firm przewozowych, z których wynika, że cena biletu jednorazowego wynosi 4,00-4,20 zł. Rodzice skarżącego dodatkowo ponoszą wydatki na zakup niezbędnych leków w wysokości około 170 zł miesięcznie, związane z eksploatacją samochodu osobowego w kwocie 150 zł miesięcznie, a także koszty związane z obsługą kart kredytowych i zaciągniętych pożyczek, które miesięcznie wynoszą około 400-500 zł. Wnioskodawca nie przedłożył jednak wszystkich wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej, zaś dokumenty przez niego przedstawione nie potwierdzają jego trudnej sytuacji finansowej. Tym samym jego rzeczywiste możliwości płatnicze oraz stan majątku, a w szczególności oszczędności nadal budzą istotne wątpliwości. Przede wszystkim, jak wynika z rocznego zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w 2009 r. (PIT-37) skarżący oprócz wynagrodzenia za pracę uzyskiwał także dochody ze źródeł, o których mowa w art. 18 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, a których nie ujawnił. Dochód z tego tytułu wyniósł w 2009 r. 714,50 zł. Ponadto skarżący nie przedłożył wyciągów z posiadanych kart kredytowych, które mogłyby obrazować ponoszone przez niego wydatki. Skarżący spłaca też zadłużenie z tytułu kredytu zaciągniętego w mbanku na kwotę 6.145,06 zł (obecne zadłużenie około 3.600 zł), przy czym w świetle deklarowanych przez niego przychodów i wydatków wątpliwości budzi to, skąd skarżący czerpie środki na spłatę rat kredytu. Podobnie odnieść należy się do kredytu zaciągniętego w kwocie 2113 zł, który, według haromonogramu spłat (k. 30 akt administracyjnych) spłacony został w lutym tego roku. Skarżący nie przedłożył przy tym wyciągu z rachunku służącego obsłudze tego kredytu o nr 95 1140 2004 0000 3302 5086 6793, co także uniemożliwia pełną ocenę jego stanu majątkowego. Niezależnie jednak od powyższych wątpliwości, zdaniem Sądu, zgromadzone dokumenty pozwalają stwierdzić, że skarżący nie wykazał, aby poniesienie przez niego kosztów ustanowienia pełnomocnika w sprawie przekraczało jego możliwości finansowe. Przede wszystkim podkreślić należy, że skarżący korzysta w tej sprawie z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, co samo w sobie stanowi ulgę w dochodzeniu przed sądem jego praw. Ponadto, jak wynika z PIT-37 złożonego za 2009 r., całkowity zadeklarowany przez skarżącego dochód w tym roku wyniósł 25.168,43 zł, a zatem około 2090 zł miesięcznie. Ponadto skarżący uzyskał dodatkowe dochody ze sprzedaży internetowej za pośrednictwem portalu Allegro, które w grudniu 2009 r. wyniosły 509 zł, w lutym 2010 r. – 727 zł, zaś w marcu – 1360 zł. Należy przy tym zauważyć – odnosząc się do argumentów o niskiej dochodowości tej działalności – że istotny jest fakt dysponowania przez skarżącego uzyskanymi w ten sposób środkami, które może on przeznaczyć na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika w tej sprawie. Natomiast fakt poniesienia uprzednio wysokich kosztów uzyskania tego przychodu ma znaczenie drugorzędne, nie oznacza to bowiem braku środków finansowych (zob. postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 260/08). Dzięki uzyskanym przychodom skarżący, korzystający już z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, posiada realną możliwość wygospodarowania dodatkowych środków na opłacenie pomocy prawnej, tym bardziej, że korzysta on z kredytu gotówkowego oraz karty kredytowej, dopuszczającej limit 2000 zł. Konieczność spłaty kredytów i innych zobowiązań natury gospodarczej nie korzysta natomiast z pierwszeństwa przed ponoszeniem kosztów sądowych. W tym stanie faktycznym stwierdzić trzeba, że skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy ponad uzyskane już z mocy ustawy zwolnienie od kosztów sądowych. Przerzucenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu profesjonalnego pełnomocnika na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych i może być stosowane wyjątkowo. W rozpatrywanej sprawie jednak zdaniem Sądu opłacenie kosztów pomocy prawnej przez stronę nie spowoduje uszczerbku koniecznego utrzymania. Z tych wszystkich względów na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.