I SA/Gd 287/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. C. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za marzec i kwiecień 2007 r. postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. D. C. we wniosku dołączonym do skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że w jego małżeństwie od 1994 r. obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej, pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym z dwojgiem dzieci, które są na jego utrzymaniu, osiąga dochody z działalności gospodarczej w wysokości około 6.000 zł miesięcznie, nie posiada jakiegokolwiek majątku. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przywołanych przepisów wynika, że sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W związku z powyższym zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 2 maja 2011 r. (doręczonym pełnomocnikowi w dniu 10 maja 2011 r.) skarżący zobowiązany został do przedłożenia następujących dokumentów: (1) odpisów zeznań podatkowych małżonków za rok 2010, bądź też stosownego zaświadczenia z urzędu skarbowego o wszystkich dochodach uzyskanych przez nich za ten rok, (2) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków i lokat, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, oraz rachunków bankowych prowadzonych dla potrzeb wykonywanej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji (wpłat, wypłat, przelewów); w przypadku ich nieposiadania – oświadczenia złożonego przez każdego z małżonków w tym przedmiocie, (3) dokumentów księgowych potwierdzających wysokość osiąganych przez wnioskodawcę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej dochodów (przychodu) lub poniesionej straty, kosztów uzyskania przychodów w okresie ostatnich trzech miesięcy, a także kopii zgłoszenia NIP-1 z załącznikiem B wraz z ich aktualizacjami, (4) oświadczenia złożonego przez żonę wnioskodawcy w przedmiocie źródeł i wysokości osiąganych przez nią miesięcznych dochodów (w kwotach netto i brutto) wraz ze stosownymi dokumentami; w sytuacji gdy nie uzyskuje ona dochodów – oświadczenia, czy ma status osoby bezrobotnej, jeśli tak – dokumentu potwierdzającego tę okoliczność (decyzji/zaświadczenia z urzędu pracy), (5) oświadczenia złożonego przez żonę wnioskodawcy w przedmiocie jej majątku, w szczególności posiadanych nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych), (6) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez małżonków miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, inne), (7) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę, jego żonę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości). Jednocześnie poinformowano skarżącego, że nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. Wyjaśniono także, iż niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. Z wymaganych dokumentów źródłowych skarżący przedłożył jedynie: - odpis zeznania podatkowego za rok 2010 (PIT-36L), w którym wykazał dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 2.864,99 zł (deklarując przychód w kwocie 32.150 zł i koszty jego uzyskania w wysokości 29.285,01 zł), - odpis zgłoszenia aktualizacyjnego NIP-1, - zestawienie obrotów za styczeń, luty i marzec 2011 r., z którego wynika, że nie osiągnął on przychodów z wykonywanej działalności, poniósł jedynie koszty, które wynosiły odpowiednio 4.803,58 zł, 579,64 zł i 3.308,87 zł, - zestawienie transakcji dokonanych na rachunku bankowym prowadzonym dla potrzeb działalności gospodarczej sporządzone za okres od 1 stycznia do 16 maja 2011 r. Dodatkowo pełnomocnik skarżącego podniósł, że pomiędzy małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, na dowód czego przedłożył odpis wyroku sądu rejonowego z dnia 23 kwietnia 1996 r. o zniesieniu wspólności majątkowej z dniem 1 lipca 1994 r. Z tego też powodu wnioskodawca nie przedłożył dokumentów i oświadczeń dotyczących sytuacji majątkowej żony. W tym miejscu podkreślić należy, że skarżący już z samego faktu nałożenia na niego zobowiązania w trybie art. 255 p.p.s.a., tj. przedłożenia dodatkowych dokumentów celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy jego możliwości płatniczych oraz wskazaniu, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty mógł wywieść, że złożone przez niego we wniosku oświadczenie uznano za niewystarczające oraz że zostanie obciążony negatywnymi skutkami związanymi z nieprzedłożeniem wymaganych dokumentów. W orzecznictwie sądowooadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05). Analiza materiału dowodowego wskazuje, że skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Oświadczenie skarżącego uznać należało za niewiarygodne, a jego rzeczywiste możliwości płatnicze za nadal budzące uzasadnione i istotne wątpliwości. Skarżący nie przedłożył wszystkich wymaganych dokumentów, które potwierdziłyby zasadność złożonego przez niego wniosku oraz pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego możliwości płatniczych. Za takim stanowiskiem przemawiają następujące ustalenia: Dane wynikające z przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego prowadzonego dla potrzeb wykonywanej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej przeczą jego oświadczeniu o nieposiadaniu zasobów pieniężnych. Na ich podstawie nie sposób również przyjąć, że konto, z którego zestawienie transakcji skarżący przedstawił jest jego jedynym rachunkiem bankowym. Zauważyć bowiem należy, że wnioskodawca w okresie od 1 stycznia do 16 maja br. regularnie je zasilał środkami z rachunku o numerze [...], którego – jak wynika z opisu operacji – jest posiadaczem. Wpływy z tego tytułu wynosiły w styczniu – 3.500 zł, w lutym – 1.760 zł, w marcu – 1.530 zł, w kwietniu – 150 zł, a w maju – 1.080 zł. Na ten rachunek w kwietniu br. wnioskodawca dokonał przelewów z konta związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą na łączną kwotę 1.900 zł. Wnioskodawca oświadczył, że dochody z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej kształtują się na poziomie około 6.000 zł. Natomiast na wezwanie o nadesłanie dokumentów księgowych, które potwierdzałyby tę okoliczność przedłożył zestawienie obrotów za styczeń, luty i marzec br., z których wynika, że w okresie tym nie osiągnął on przychodów z tego tytułu; ponosi wyłącznie koszty. Przychód z tego tytułu w kwocie 4.674 zł osiągnął w kwietniu br., co ustalono na podstawie wyciągu z rachunku bankowego. Z dokumentów źródłowych wynika zatem, że wnioskodawca nie osiąga dochodów z wykonywanej działalności gospodarczej, posiada natomiast środki pieniężne (oszczędności, bądź też dochody z innego źródła), z których reguluje bieżące wydatki związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, a do których zaliczyć należy: opłaty za telefon komórkowy, usługi telekomunikacyjne, raty leasingowe, składkę ubezpieczenia samochodu marki [...], składkę przekazywaną do ZUS. Wobec powyższych ustaleń stwierdzić należało, że oświadczenia skarżącego w przedmiocie jego możliwości płatniczych są wewnętrznie sprzeczne. Podnoszona przez wnioskodawcę okoliczność istniejącego w jego małżeństwie ustroju rozdzielności majątkowej nie zwalnia go z obowiązku przedstawienia sytuacji majątkowej współmałżonka i pozostaje bez wpływu na dokonaną ocenę jego możliwości finansowych. O zwolnieniu strony od kosztów sądowych nie decyduje bowiem tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. W postanowieniu z dnia 23 maja 2011 r., sygn. akt II FZ 156/11 (www.nsa.orzeczenia.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza przy tym stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków; chodzi tu między innymi o stosowanie art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Stąd też również w razie ustanowienia rozdzielności majątkowej (czy nawet prowadzenia odrębnych gospodarstw domowych), małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny. Nie zasługuje zatem na aprobatę zaniechanie złożenia dokumentów obrazujących stan posiadania żony skarżącego z powołaniem się na obowiązujący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej, na co zwracano już uwagę w orzecznictwie sądowym (por. post. NSA z 6 października 2004 r. I GZ 71/04 ONSAiWSA 2005 z. 1 poz. 8, z dnia 25 lutego 2011 r., sygn. akt II OZ 113/11, www.nsa.orzeczenia.gov.pl). Zestawiając to z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. uznać należało, że na skarżącym spoczywał ciężar wykazania, że nawet z pomocą żony nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, czego jednak nie wykazał. Nie bez znaczenia jest również fakt, że wnioskodawca nie przedstawił jakichkolwiek dokumentów, na podstawie których można określić wysokość ponoszonych przez niego wydatków związanych z kosztami utrzymania. Nie sposób przy tym uznać, że skarżący ponosi w całości koszty związane z utrzymaniem dwójki dzieci, w sytuacji gdy małżonkowie nadal pozostają w związku małżeńskim. Powołane ustalenia faktyczne skutkują zatem uznaniem za niewiarygodne oświadczenia złożonego przez skarżącego, a postępowanie wnioskodawcy nie pozwala na wyjaśnienie istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Z tych wszystkich względów uznano, iż wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.