I SA/Gd 302/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska Sędziowie: Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski (spr.) Sędzia NSA Elżbieta Rischka Protokolant sekretarz sądowy Dorota Kotlarek po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2015 r sprawy ze skargi M. Ch. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w z dnia 28 marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane; 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w na rzecz strony skarżącej kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 28 marca 2012 r. Dyrektor Izby Skarbowej uchylił w całości postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 26 stycznia 2012 r., którym odmówiono M. C. umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku zobowiązanego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 15 grudnia 2011 r. i umorzył postępowanie organu I instancji. Postanowienie organu II instancji zapadło na tle następujących okoliczności faktycznych. Naczelnik Urzędu Skarbowego (organ egzekucyjny) będący jednocześnie wierzycielem - wszczął postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego M. C. na podstawie tytułu wykonawczego numer [...] z 15 grudnia 2011 r. Jako podstawę prawną wystawienia ww. tytułu wykonawczego wierzyciel powołał decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z 4 października 2011 r., której w dniu 23 listopada 2011 r. naczelnik urzędu skarbowego nadał rygor natychmiastowej wykonalności. W związku z wniesieniem przez zobowiązanego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, postanowieniem z 12 stycznia 2012 r. organ egzekucyjny orzekł o ich pozostawieniu bez rozpatrzenia z uwagi na uchybienie terminu do zgłoszenia zarzutów, przewidzianego w art. 27 § 1 pkt 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1964 ze zm., dalej jako "u.p.e.a."). Zobowiązany wniósł zażalenie od powyższego postanowienia, a ponadto złożył pismo z dnia 18 stycznia 2012 r. zawierające żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego. W dniu 26 stycznia 2012 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego wydał postanowienie, którym uchylił w całości postanowienie organu egzekucyjnego z 12 stycznia 2012 r. o pozostawieniu bez rozpatrzenia zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego z 15 grudnia 2011 r. oraz odmówił uznania za zasadne ww. zarzutów w oparciu o art. 33 pkt 2, 3, 6 i 10 u.p.e.a. Przedmiotowe rozstrzygnięcie zostało utrzymane w mocy postanowieniem dyrektora izby skarbowej z dnia 22 marca 2012 r. W dniu 26 stycznia 2012 r. naczelnik urzędu skarbowego wydał również postanowienie, którym odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku zobowiązanego wobec braku zaistnienia przesłanek z art. 59 § 1 pkt 2, 3, 7 u.p.e.a. Po rozpoznaniu zażalenia strony, dyrektor izby skarbowej postanowieniem z 28 marca 2012 r. uchylił w całości zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji i umorzył postępowanie w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku zobowiązanego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. Zdaniem organu, zgłoszone przez stronę we wniosku z 18 stycznia 2012 r. przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego (brak wymagalności obowiązku objętego ww. tytułem wykonawczym, określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązków wynikających z decyzji, niedopuszczalność egzekucji administracyjnej i zastosowanego środka egzekucyjnego) były już przedmiotem oceny w sprawie dotyczącej zarzutów egzekucyjnych (postanowienie organu egzekucyjnego z 26 stycznia 2012 r. i postanowienie dyrektora izby skarbowej z 22 marca 2012 r.). W tej sytuacji organ uznał za bezprzedmiotową ponowną ocenę dokonaną przez organ egzekucyjny w zaskarżonym postanowieniu z 26 stycznia 2012 r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. W skardze z dnia 30 kwietnia 2012 r., skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku M.C. reprezentowany przez swego pełnomocnika wniósł o uchylenie w całości postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 28 marca 2012 r., oraz zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zdaniem skarżącego zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej narusza przepisy postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj: - art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 § 1 k.p.a., w zw. z art. 144 k.p.a., art. 59 § 1, § 4, § 5 u.p.e.a., poprzez bezzasadne uchylenie postanowienia organu pierwszej instancji i umorzeniu postępowania organu l instancji jako bezprzedmiotowego. W ocenie pełnomocnika, organ odwoławczy błędnie uznał, że wniesienie przez skarżącego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, powoduje bezprzedmiotowość postępowania z wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego; - art. 15 k.p.a., w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania na skutek uchylenia się przez organ odwoławczy od merytorycznego rozpatrzenia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego; - art. 124 § 1 i § 2 k.p.a., w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym uznaniu przez organ administracji w uzasadnieniu, że postępowanie organu l instancji jest bezprzedmiotowe. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, nie stwierdzając naruszenia prawa dającego podstawę do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia, wyrokiem z dnia 9 października 2012 r. sygn. akt I SA/Gd 592/12 oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a."). Na wstępie rozważań sąd pierwszej instancji zaznaczył, że zgodnie z wyrokami WSA w Gdańsku z 4 września 2012 r., w sprawach I SA/Gd 641/12 i I SA/Gd 642/12 zostały oddalone skargi M. C. w przedmiocie zarzutów dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego z tytułów nr [...] i [...]. W sprawach tych sąd ocenił jako niezasadne zarzuty oparte na m.in. na naruszeniach art. 33 pkt 2, 3, 6 i 10 u.p.e.a. Sąd stwierdził, że zgłoszone przez skarżącego we wniosku przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z 15 grudnia 2011 r. (brak wymagalności obowiązku objętego ww. tytułem wykonawczym, określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązków wynikających z decyzji, niedopuszczalność egzekucji administracyjnej i zastosowanego środka egzekucyjnego), były już przedmiotem oceny organu egzekucyjnego - Naczelnika Urzędu Skarbowego oraz Dyrektora Izby Skarbowej. W tej sytuacji, zasadnie organ uznał za bezprzedmiotową konieczność ponownej ich oceny. W ocenie sądu, nieuzasadnione jest twierdzenie skarżącego zawarte w skardze, co do niespełnienia przez postanowienie dyrektora izby skarbowej z 28 marca 2012 r. wymogów określonych w art. 124 § 1 i § 2 K.p.a. Zaskarżone postanowienie zawiera wszystkie składniki struktury postanowienia administracyjnego wymienione w tym przepisie. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku skarżący na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zarzucił naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, to jest: 1. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" P.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 § 1 w zw. z art. 144 K.p.a. w zw. z art. 59 § 1, § 4, § 5 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi, w sytuacji gdy skarżący wykazał, że Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z 28 marca 2012 r. bezzasadnie uchylił postanowienie organu pierwszej instancji w całości i umorzył postępowanie organu pierwszej instancji jako bezprzedmiotowe, 2. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" P.p.s.a. w zw. z art. 15 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi, w sytuacji gdy skarżący wykazał, że postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z 28 marca 2012 r. zostało wydane z naruszeniem podstawowej zasady postępowania administracyjnego wyrażonej w art. 15 K.p.a., tj. zasady dwuinstancyjności postępowania, 3. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" P.p.s.a. w zw. z art. 124 § 1 i § 2 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi przez sąd pierwszej instancji w sytuacji, gdy skarżący wykazał, iż postanowienia organów obydwu instancji zostały nieprawidłowo uzasadnione. Rozpoznając powyższą skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 7 listopada 2014 r., sygn. akt II FSK 661/13, uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2012 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Gdańsku. W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, że skarga kasacyjna ma uzasadnione podstawy, a zwłaszcza jej zarzut opisany w punkcie 1. Z niebudzących wątpliwości ustaleń faktycznych sprawy wynika, że M.C. 22 grudnia 2011 r. na podstawie art. 33 pkt 2, 3, 6 i 10 u.p.e.a. wniósł zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, zaś pismem z 18 stycznia 2012 r. wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2, 3 i 7. W obu przypadkach organ egzekucyjny pierwszej instancji wydał merytoryczne postanowienia negatywne dla strony. Po wniesieniu zażaleń organ drugiej instancji w pierwszym przypadku utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji, w drugim zaś uchylił w całości zaskarżone postanowienie i umorzył postępowanie w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Sąd pierwszej instancji oba rozstrzygnięcia organu egzekucyjnego drugiej instancji uznał za prawidłowe. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrok sądu w sprawie niniejszej (odnośnie do postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z 28 marca 2012 r., [...]) narusza prawo procesowe w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 105 § 1 K.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości lub w części organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości lub w części. Najogólniej rzecz ujmując z bezprzedmiotowością postępowania mamy do czynienia, jeżeli brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2011, str. 411). W sprawie niniejszej sąd pierwszej instancji uznał, że zgłoszone przez skarżącego przesłanki we wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego były już przedmiotem oceny przez organ egzekucyjny, co powoduje "bezprzedmiotową konieczność ponownej ich oceny". Tymczasem, Kodeks postępowania administracyjnego nie przewiduje instytucji bezprzedmiotowej konieczności ponownej oceny, w tym wypadku zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Przy czym uszło uwadze sądu, że przedmiotowa sprawa zgodnie z wnioskiem strony z 18 stycznia 2012 r. dotyczy umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyn określonych w art. 59 § 1 pkt 2, 3 i 7 u.p.e.a. Ponadto dokonana przez organy egzekucyjne ocena zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej była negatywna dla zobowiązanego i nie doprowadziła do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 34 u.p.e.a., lecz do odmowy uznania zgłoszonych zarzutów za zasadne. W związku z czym wniosek z 18 stycznia 2012 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego jako oparty na innej podstawie prawnej i różniący się od tej (art. 33 pkt 2, 3, 6 i 10 u.p.e.a.), która była podstawą merytorycznej oceny, na co zasadnie zwraca uwag strona skarżąca, powinien być rozpoznany co do istoty. Zasadny jest również zarzut naruszenia art. 15 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., albowiem organ drugiej instancji uchylił się od rozpoznania zażalenia strony, opierając swoje rozstrzygnięcie na okolicznościach zaistniałych w innej sprawie egzekucyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ponownie rozpatrując sprawę zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 190 P.p.s.a. Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Możliwość odstąpienia od zawartej w orzeczeniu wykładni prawa istnieje tylko wtedy, gdy: a) stan faktyczny ustalony w wyniku ponownego rozpoznania sprawy uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego nie mają zastosowania przepisy wyjaśnione przez NSA; b) po wydaniu orzeczenia NSA zmieni się stan prawny (wyrok WSA w Warszawie z 24 marca 2006 r. Sygn. akt I SA/Wa 3345/05, LEX nr 204758). Taka jednak sytuacja, która uzasadniałaby odstąpienie od wykładni zawartej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2014 r. sygn. akt II FSK 661/13 wydanym w niniejszej sprawie, nie wystąpiła. W rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny przesądził, że Dyrektor Izby Skarbowej bezpodstawnie uchylił postanowienie organu pierwszej instancji w całości i umorzył postępowanie, z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2, 3 i 7, jako bezprzedmiotowe. Sąd drugiej instancji dokonał wykładni art. 105 § 1 k.p.a., który stanowi, że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję (postanowienie) o umorzeniu postępowania w całości albo w części, wywodząc iż z bezprzedmiotowością postępowania mamy do czynienia jeżeli brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego i wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że wniosek z 18 stycznia 2012 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego oparty na podstawie art. 59 § 1 pkt 2, 3 i 7 u.p.e.a., a zatem różniący się od zarzutów opartych na podstawie art. 33 pkt 2, 3, 6 i 10 u.p.e.a., będących podstawą merytorycznej oceny w innej sprawie, powinien być rozpoznany przez organ co do istoty. Mając na uwadze powyższe oraz treść przepisu art. 190 P.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. Zgodnie z dyspozycją art. 152 P.p.s.a. Sąd orzekł, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane. W punkcie trzecim wyroku Sąd, na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 i § 4 P.p.s.a. zasądził od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów postępowania.