I SA/Gd 356/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 1 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Wnioskiem zawartym w skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku i uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 31 marca 2015 r. (data stempla pocztowego), skarżący A. W. zwrócił się o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić przy tym należy, że rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w powołanym przepisie. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam wnioskodawca. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest bowiem możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. W konsekwencji bierność wnioskodawcy skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych i traktować ją należy jako niewykazanie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, w jego małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, nie posiada żadnego majątku, utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę świadczoną w wymiarze 1/36 etatu w wysokości 40 zł brutto miesięcznie oraz z wygranych w zakładach bukmacherskich (sportowych) w kwocie 500-700 zł miesięcznie, od żony otrzymuje pomoc rzeczową w postaci wyżywienia i odzieży. Z dołączonego odpisu zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego (udziału w "A" Sp. z o.o. [...]) wynika, że stan należności skarżącego, w tym wobec urzędu skarbowego, na dzień 22 września 2014 r. wynosił 3.471.712,36 zł (wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi). Referendarz sądowy uznał oświadczenie skarżącego za niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Z danych ujawnionych w KRS wynikało bowiem, że skarżący posiada jeszcze udziały trzech innych spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością o łącznej wartości nominalnej 102.500 zł oraz pełni funkcję Prezesa Zarządu dwóch z nich. Dodatkowo, wątpliwości referendarza sądowego budziła sytuacja rodzinna skarżącego, który na urzędowym druku PPF nie ujawnił dochodów i majątku małżonki. W związku z powyższym referendarz sądowy – na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) – zarządzeniem z dnia 13 kwietnia 2015 r. zobowiązał skarżącego do przedłożenia w terminie 7 dni: a/ oświadczenia, czy wnioskodawca nadal pozostaje w związku małżeńskim z M. K. W.; jeżeli tak – przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej i finansowej małżonki (obrazujących: źródło i wysokość dochodów osiągniętych przez nią w 2014 r. oraz uzyskanych w okresie ostatnich trzech miesięcy, stan środków i operacje księgowane na jej rachunkach bankowych w okresie ostatnich trzech miesięcy, składniki posiadanego majątku, w szczególności nieruchomości, pojazdy mechaniczne i przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro); b/ odpisów wszystkich zeznań podatkowych złożonych przez wnioskodawcę za 2013 r. (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), zaś za 2014 r. – jeżeli zostały złożone przez małżonków, bądź stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych za te lata; c/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych (rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych, w tym podlegających zajęciu egzekucyjnemu), maklerskich i innych, na których są gromadzone środki pieniężne, obrazujących historię (wpłaty, wypłaty, przelewy) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; w przypadku, gdy wnioskodawca zlikwidował dotychczas posiadane rachunki bankowe m.in. w konto osobiste w [...] – przedłożenia dokumentu potwierdzającego ich zamknięcie; d/ dokumentu potwierdzającego wysokość miesięcznych dochodów uzyskiwanych przez wnioskodawcę z tytułu umowy o pracę; e/ dokumentów obrazujących wysokość poniesionych przez wnioskodawcę w okresie ostatnich trzech miesięcy stałych kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, telefon itp.); f/ oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); g/ oświadczenia, czy wnioskodawca uzyskuje dochód z tytułu pełnienia funkcji Prezesa Zarządu "B" Sp. z o.o. [...] oraz "C" Sp. z o.o. [...]; jeżeli tak – przedłożenia dokumentu obrazującego wysokość wynagrodzenia z tego tytułu; h/ oświadczenia, czy w związku z posiadaniem udziałów w ww. spółkach oraz w "D" Sp. z o.o. [...] wnioskodawca osiągnął dochód z dywidendy za 2014 r.; jeżeli tak – przedłożenia dowodów, z których wynikałaby wysokość wypłaconych dywidend; i/ oświadczenia, czy w związku z niskimi dochodami oraz brakiem zasobów pieniężnych wnioskodawca w okresie ostatnich sześciu miesięcy korzystał ze świadczeń pomocy społecznej; jeżeli tak – przedłożenia dowodów, z których wynikałby rodzaj, wysokość oraz okres na jaki pomoc została przyznana (decyzji z pomocy społecznej) oraz czy otrzymuje (jeśli tak to w jakiej wysokości) pomoc finansową lub rzeczową od rodziny lub innych osób prywatnych; jeżeli tak – wskazania wysokości, rodzaju i częstotliwości udzielanej pomocy wraz z dowodami potwierdzającymi tę okoliczność (oświadczenie osoby udzielającej pomocy); j/ dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wnioskodawcy wobec urzędu skarbowego i innych podmiotów oraz dowodów dotyczących egzekucji aktualnie prowadzonej na ich majątku. Poinformowano też skarżącego, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania mu prawa pomocy, jak również wskazano, że nie jest on zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki tylko w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. W odpowiedzi skarżący nadesłał dodatkowe oświadczenie, w którym wyjaśnił, że: nadal pozostaje w związku małżeńskim z M. W.; żona odmówiła udostępnienia dokumentów dotyczących jej sytuacji majątkowej i finansowej, zaś on sam nie ma dostępu do tego rodzaju informacji; nie posiada odpisów zeznań podatkowych za 2013 r. – wszelkimi informacjami o jego rocznych dochodach dysponuje [...] Urzędzie Skarbowym [...], w którym dokonuje rozliczeń; jego rachunki bankowe podlegają zajęciu egzekucyjnemu; nie posiada środków pieniężnych, nieruchomości, czy cennych ruchomości. W ocenie referendarza sądowego złożone przez skarżącego dodatkowe oświadczenie jest niewystarczające do dokonania prawidłowej oceny jego sytuacji finansowej i rodzinnej. Nie tylko nie spełnia ono wymogów nałożonych na skarżącego zarządzeniem z dnia 13 kwietnia 2015 r. – w wezwaniu bowiem jasno wskazano, jakie dane dotyczące stanu majątkowego skarżącego wymagają potwierdzenia w formie dokumentu źródłowego, a dla wykazania których wystarczającym jest złożenie oświadczenia, ale także skarżący nie odniósł się w nim do wszystkich kwestii, do których wyjaśnienia został zobowiązany w wezwaniu. Skarżący uchylił się od udokumentowania źródeł i wysokości dochodów, które osiągnął w latach 2013-2014, wysokości miesięcznych dochodów ze stosunku pracy oraz ponoszonych przez niego wydatków związanych ze stałymi kosztami swojego utrzymania, a także aktualnego stanu swojego zadłużenia. W żaden też sposób nie odniósł się do okoliczności osiągania dochodów z tytułu pełnienia funkcji Prezesa Zarządu dwóch spółek z ograniczoną odpowiedzialnością (których jest współwłaścicielem i jedynym właścicielem) oraz dywidendy z tytułu posiadania udziałów w trzech spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością. Przypomnieć należy, że w przypadku gdy skarżący uzyskuje dochody z ww. tytułów winien był je także udokumentować. Skarżący nie wyjaśnił także, czy posiada pojazdy mechaniczne oraz czy korzysta ze świadczeń pomocy społecznej, bądź też czy otrzymuje pomoc finansową lub rzeczową od osób prywatnych, w tym członków rodziny. Zauważyć przy tym trzeba, że ww. zakresie skarżący został zobowiązany do złożenia stosownego oświadczenia, czego nie uczynił. Dopiero w przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej, skarżący winien był przedłożyć dokumenty, które potwierdzałyby rodzaj i wysokość otrzymywanej pomocy. Skarżący nie nadesłał także wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, wskazując, że podlegają one zajęciu egzekucyjnemu. Odnosząc się do tej okoliczności referendarz sądowy wyjaśnia, że sam fakt zajęcia rachunków bankowych w toku prowadzonej egzekucji w żaden sposób nie wpływa na niemożność uzyskania wyciągów z kont, których skarżący wciąż jest posiadaczem. Warto przy tym zaznaczyć, że zgodnie z art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (Dz. U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665 ze zm.), środki pieniężne znajdujące się na rachunkach oszczędnościowych, rachunkach oszczędnościowo-rozliczeniowych oraz na rachunkach terminowych lokat oszczędnościowych jednej osoby, niezależnie od liczby zawartych umów, są wolne od zajęcia na podstawie sądowego lub administracyjnego tytułu wykonawczego do wysokości trzykrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw, bez wypłat nagród z zysku, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego za okres bezpośrednio poprzedzający dzień wystawienia tytułu wykonawczego. Do przepisu tego wyraźnie odwołuje się art. 8 § 1 pkt 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 1015). W powołanym przepisie ustawodawca wyznaczył granice tzw. przywileju egzekucyjnego, który może być wiązany jedynie z rachunkami oszczędnościowymi, w tym oszczędnościowo-rozliczeniowymi i terminowymi lokatami oszczędnościowymi. Posiadaczowi rachunku oszczędnościowego przysługuje ochrona przed egzekucją, ale tylko w granicach określonych w art. 54 Prawa bankowego, bez względu na źródło, z którego pochodzą środki gromadzone na takim rachunku (zob. Z. Ofiarski, Komentarz do art. 54 ustawy – Prawo bankowe, Komentarz LEX 2013). Celem instytucji zawartej w art. 54 ust. 1 Prawa bankowego jest zapewnienie egzekwowanemu dłużnikowi pewnego minimum egzystencjalnego. W świetle powyższego należało uznać, że okoliczność prowadzenia egzekucji względem majątku skarżącego nie przesądza o niemożności poniesienia kosztów sądowych. W konsekwencji, skoro skarżący nie przedstawił wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych, to nie można przyjąć, że nie posiada on środków na uiszczenie należności z tytułu kosztów sądowych; nieznana jest bowiem wysokość środków pieniężnych, jakimi aktualnie dysponuje skarżący. Dodatkowo zwraca się uwagę, że złożone przez skarżącego oświadczenie, w którym wyjaśnił, że posiadane przez niego konta bankowe zostały zajęte przez organ egzekucyjny, nie czyni zadość wymogom określonym w wezwaniu, w sytuacji gdy, jak już wskazano, wciąż jest on ich posiadaczem. Końcowo, referendarz sądowy wyjaśnia skarżącemu, że okoliczność istniejącego w jego małżeństwie ustroju rozdzielności majątkowej nie zwalnia go z obowiązku przedstawienia sytuacji majątkowej małżonki. W świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa pomiędzy małżonkami odnosi się bowiem do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Przede wszystkim dotyczy zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także samodzielnego dysponowania swoim majątkiem (por. postanowienie NSA z dnia 25 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FZ 441/11, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Względem siebie małżonkowie mają obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stąd też dokonując oceny możliwości płatniczych skarżącego należy uwzględnić także sytuację finansową jego żony. W niniejszej sprawie dokonanie takiej oceny zostało uniemożliwione przez skarżącego, który uchylił się od przedłożenia dokumentów i podania informacji dotyczących sytuacji finansowej jego małżonki zasłaniając się jej odmową. W tym stanie sprawy referendarz sądowy uznał, że sytuacja finansowa, a także rodzinna skarżącego nadal pozostaje niejasna. W konsekwencji nie sposób stwierdzić, czy skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie, czy też nie, a jeśli tak, to w jakiej części. Oceny tej nie zmienia wysokość wpisu sądowego od skargi, który zgodnie z § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) wynosi 10.048 zł (zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z dnia 6 marca 2015 r. wartość przedmiotu zaskarżenia została ustalona na kwotę 1.004.800 zł). Z tych wszystkich względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.