I SA/Gd 36/11

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "A" o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące listopad i grudzień 2005 r. postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem złożonym na formularzu PPPr "A" zwróciła się w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Stosownie do przepisu art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a.– prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl przepisu art. 246 § 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zgodnie z przepisem art. 246 § 3 p.p.s.a. adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. W świetle powołanych uregulowań można przyznać osobie prawnej prawo pomocy tylko w sytuacji, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Uwzględnienie wniosku w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika jest dodatkowo uwarunkowane niepozostawaniem przez stronę w stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym, z wyjątkiem ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Negatywną przesłanką ustanowienia dla strony, w ramach prawa pomocy, profesjonalnego pełnomocnika jest zatem, w myśl ostatnio powołanego przepisu, zatrudnianie lub pozostawanie w innym stosunku prawnym z którymś z wymienionych tam podmiotów świadczących zawodowo pomoc prawną. Celem instytucji prawa pomocy jest bowiem umożliwienie stronie skorzystania z konstytucyjnie gwarantowanego prawa do sądu, w sytuacji gdy nie jest ona w stanie pokryć samodzielnie całości kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowego, których część może stanowić opłacenie profesjonalnego pełnomocnika. Jeżeli strona zatrudnia już takiego pełnomocnika (lub pozostaje z nim w innym stosunku prawnym), ustawodawca uznał, że ma ona wówczas zapewnioną niezbędną pomoc prawną, wobec czego ustanowienie – nawet przy spełnieniu przesłanek z art. 246 § 2 p.p.s.a. – kolejnego zawodowego pełnomocnika do reprezentowania interesów strony w postępowaniu jest niecelowe. Wskazać należy, że skarżąca spółka w dniu 20 kwietnia 2011 r. ustanowiła profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata P. P. (dowód: pełnomocnictwo, k. 76 akt sądowych), który od tego momentu reprezentuje ją w niniejszym postępowaniu (sporządził zażalenie na postanowienie w przedmiocie odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu, skargę kasacyjną od postanowienia w przedmiocie odrzucenia skargi oraz pismo procesowe z dnia 11 maja 2011 r. stanowiące odpowiedź na wezwanie o dokumenty źródłowe). W świetle powyższych okoliczności faktycznych i wobec jednoznacznej wymowy powołanego wyżej przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a. stwierdzić należało, że po stronie skarżącej spółki zachodzi negatywna przesłanka przyznania prawa pomocy w formie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, uniemożliwiająca uwzględnienie jej wniosku w tym zakresie. W konsekwencji rozważyć należy, czy wnioskodawca wykazał, że nie jest w stanie ponieść pozostałych kosztów postępowania, tj. kosztów sądowych. Bowiem to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu tej okoliczności. Analiza złożonego przez spółkę oświadczenia o majątku i dochodach oraz przedłożonych przez nią w dniu 11 maja 2011 r. na wezwanie referendarza sądowego dokumentów źródłowych powyższego nie potwierdza. Z przedłożonego w sprawie oświadczenia o majątku i dochodach spółki z dnia 20 kwietnia 2011 r. wynika, że wartość środków trwałych spółki według bilansu za ostatni rok wynosiła 235.000 zł oraz że ostatni rok obrotowy zakończyła ona stratą w wysokości 106.447,46 zł. Ponadto spółka wskazała, że posiada dwa rachunki bankowe, zablokowane z tytułu zaskarżonej decyzji, których salda na dzień 28 lutego 2011 r. były ujemne i wynosiły odpowiednio: – 113.503,40 zł oraz – 141.063,49 zł. W uzasadnieniu wniosku podano, że spółka posiada zaległości wobec dostawców z tytułu najmu w wysokości około 90.000 zł, a jej prezes jest jej jedynym pracownikiem z umową o pracę na pół etatu, żeby nie obciążać budżetu firmy. Jednakże z materiału dowodowego przedłożonego na wezwanie referendarza sądowego wynika, iż tylko na jednym z rachunków bankowych spółki prowadzonym przez "B" widnieje blokada w kwocie 50.000 zł na poczet zajęcia z tytułu zawiadomienia z dnia 20 października 2010 r. wystawionego przez urząd skarbowy, zaś drugi z rachunków prowadzony przez "C" jest wolny od zajęć sądowych i administracyjnych i nie wykazuje zobowiązań przeterminowanych (dowód: zaświadczenia z ww. banków z dnia 6 i 11 maja 2011 r., k. 111 i 113). W dniu 8 marca 2011 r. "C" przyznał spółce kredyt obrotowy w wysokości 150.000 zł, którego obsługa przebiega prawidłowo (zgodnie z zaświadczeniem z dnia 6 maja 2011 r., k. 111). Miesięczna rata tego kredytu wymagalna na 15.04.2011 r. wynosiła 8.519,47 zł, zaś kolejne: majowa, czerwcowa i lipcowa odpowiednio 8.062,13 zł, 7.940,33 zł i 7.871,38 zł (zgodnie z harmonogramem spłaty kredytu z dnia 8 marca 2011 r., k. 112). Spółka posiada kartę obciążeniową z limitem w wysokości 18.500 zł, której obsługa także przebiega prawidłowo. Saldo końcowe na rachunku prowadzonym dla spółki przez wskazany bank na dzień 28.02.2011 r. było ujemne i wynosiło 141.063,49 zł, jednak już na dzień 31 marca 2011 r. było dodatnie i wynosiło 1.977,45 zł, a na dzień 30 kwietnia 2011 r. wzrosło do kwoty 3.765,96 zł. Miesięczne wpływy zaksięgowane na tym rachunku w kwietniu br. w kwocie 22.737,31 zł przewyższały kwotę dokonanych obciążeń w wysokości 20.948,80 zł (zgodnie z wyciągami z rachunku za okres od 1 lutego 2011 r. do 30 kwietnia 2011 r., k. 92 – k. 98). Ponadto spółka korzysta z kredytu w rachunku bieżącym prowadzonym przez "B" w wysokości 116.000 zł, którego saldo na dzień 9 maja 2011 r. było ujemne i wynosiło 113.564,37 zł (zgodnie z zaświadczeniem z dnia 11 maja 2011 r., k. 113) oraz z karty kredytowej z limitem 5.000 zł, z którego wykorzystała na dzień 11 kwietnia 2011 r. środki w wysokości 2.375,89 zł (zgodnie z wyciągami z rachunków za okres od 1 lutego 2011 r. do 2 maja 2011 r., k. 99 – k. 104). Analiza ww. dokumentów bankowych wskazuje, że spółka terminowo spłaca kredyt udzielony jej w marcu br., którego rata oscyluje wokół kwoty 8.000 zł oraz korzysta z przyznanych jej w ramach: rachunku bankowego, karty kredytowej i obciążeniowej limitów na łączną kwotę 139.500 zł, których w całości nie wykorzystuje. Obsługa ww. rachunków przebiega prawidłowo, zaś saldo jednego z nich od dwóch miesięcy jest dodatnie. Powyższe wprost zaprzecza twierdzeniom spółki o braku płynności finansowej. Fakt zaciągnięcia przez spółkę tak znacznych zobowiązań po pierwsze sugeruje, że osoby zarządzające spółką uznały, że jest ona zdolna do spłaty tych zobowiązań, po drugie oznacza, że udzielające ich instytucje finansowe także oceniły, że spółka zdolność taką posiada. Oceny tej – w stosunku do kredytu obrotowego w wysokości 150.000 zł – dokonały niedawno, bo w marcu br. Fakt terminowego spłacania zadłużenia potwierdza prawidłowość tych ocen. Warto podkreślić, że wysokość samej raty kredytowej spłacanej przez spółkę wielokrotnie przekracza wysokość kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Zaciągnięte przez spółkę kredyty świadczą zatem o jej zdolnościach płatniczych, a przez to wyłączają możliwość przyznania jej prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2005 r., II GZ 56/05 oraz postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2010 r., I OZ 409/10, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Pamiętać przy tym trzeba, że koszty sądowe powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami i nie mogą być stawiane jako ostatnie w kolejności do zaspokajania (por. postanowienie NSA z dnia 2 września 2010r., I FZ 346/10). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym kwestia ta była już wielokrotnie omawiana. Wypada tu wskazać na postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 stycznia 2009 r., I FZ 512/08 oraz z dnia 31 stycznia 2007 r., I FZ 664/06. W tym pierwszym orzeczeniu Sąd, za niezasługujące na aprobatę uznał stanowisko strony wskazujące na preferowanie przez spółkę zobowiązań prywatnoprawnych ponad publicznoprawne, do których należy obowiązek uiszczenia kosztów sądowych. W drugim zaś podkreślił, że koszty ponoszone na potrzeby prowadzonego postępowania sądowego powinny być traktowane na równi z innymi kosztami związanymi z prowadzeniem działalności gospodarczej. Niezależnie od powyższego wskazać należy, że zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 29 kwietnia 2011 r., doręczonym pełnomocnikowi spółki w dniu 4 maja 2011 r., (potwierdzenie odbioru, k. 84), została ona zobowiązana do przedłożenia wskazanych dokumentów źródłowych, w tym odpisu sprawozdania finansowego sporządzonego za ostatni rok obrotowy, z którego to obowiązku się nie wywiązała. W piśmie z dnia 10 maja 2011 r. spółka tłumaczy, że jest w trakcie przygotowania bilansu oraz rachunku zysków i strat za rok 2010 r. oraz badania bilansu przez biegłego rewidenta w terminie do końca czerwca. W tym samym piśmie wskazała, że jej zobowiązania wstępne bilansowe za 2010 r. wynoszą 362.850 zł, nie podając żadnych danych odnośnie do jej aktywów. Tym samym stwierdzić należy, że wybiórczo podała informacje mające zobrazować jej sytuację majątkową, co uniemożliwia uzyskanie pewności co do jej rzeczywistej sytuacji. Takie zachowanie spółki skutkuje przyjęciem, że nie wykazała ona, iż spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy. Wskazać należy, że przepisy normujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Z tych względów, na podstawie przepisu art. 246 § 2 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.