I SA/Gd 424/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: sędzia NSA Joanna Zdzienicka - Wiśniewska po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 14 marca 2011 r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w formie ryczałtu od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych za 2004 r. postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Pan J. K. wnioskiem z dnia 9 czerwca 2011 r. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w formie ryczałtu od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych za 2004 r.. Postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wobec wniesionego przez skarżącego sprzeciwu wniosek podlega rozpoznaniu przez sąd na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej w dalszej części "P.p.s.a. W uzasadnieniu wniesionego sprzeciwu pan J. K. wskazał, że nie posiada żadnego rachunku bankowego, wraz z żoną zamieszkuje u syna, na potwierdzenie czego przedkłada kserokopię aktu notarialnego z dnia 21 marca 1994 r. zatytułowanego "Umowa na dożywocie". Podniósł nadto, że jego dochody netto z emerytury wynoszą 718,94 zł, dochód żony stanowi zaś emerytura nauczycielska w wysokości ok. 1500 zł. Każde z małżonków swoje dochody przeznacza na własne koszty leczenia, lekarstwa i żywność, mimo iż mieszkają w tym samym budynku. Zdaniem skarżącego zmuszenie żony, z która pozostaje w rozdzielności majątkowej, do rozliczenia jej dochodów i wydatków może wywołać nieporozumienia w rodzinie, czego skarżący chciałby uniknąć, w związku z czym wniósł, żeby Sąd zwrócił się bezpośrednio do jego żony o nadesłanie niezbędnych informacji. Końcowo wskazał, że syn L. prowadzi gospodarstwo rolne, ma żonę i dwoje dzieci, zaś sytuacja ekonomiczna w rolnictwie jest trudna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, w sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując wniosek pana J. K. o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, iż może być stosowana tylko w przypadku osób wykazujących trudną sytuacją materialną (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r., OZ 862/04). Ze złożonego przez pana J. K. oświadczenia wynika, że otrzymuje on emeryturę w wysokości 718,94 zł netto, nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małżonką, z którą zamieszkują na prawie dożywotniej służebności mieszkania w nieruchomości syna. Żadnych informacji o majątku małżonki ani wysokości osiąganych przez nią dochodów wnioskodawca nie ujawnił, powołując się na istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej. W wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego wydanego na podstawie art. 255 p.p.s.a., a wzywającego do przedłożenia dokumentów i oświadczeń mających na celu wyjaśnienie wątpliwości dotyczących stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy pan J. K. przedłożył odpisy: • przekazów pocztowych jego emerytury za maj i czerwiec 2011 r., • rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy za 2010 r. (PIT-40A), • zawiadomienia z 13 kwietnia 2011 r. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego, • postanowienia z 2 listopada 2010 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji, • wniosku z 12 października 2010 r. o nakazanie wnioskodawcy wyjawienia majątku, wezwania z sądu z 20 grudnia 2010 r. na przesłuchanie, • postanowienia z 7 kwietnia 2011 r. o dokonaniu wpisu do KRS Rejestru Dłużników Niewypłacalnych oraz zaświadczenia w tym przedmiocie, • faktur za zakup leków z 18 marca 2011 r., 5 kwietnia 2011 r. i 28 czerwca 2011 r. Skarżący złożył również dodatkowe oświadczenie z dnia 2 lipca 2011 r., w którym wskazał, że opłata sądowa w kwocie 7.516 zł uniemożliwia dostęp do drogi sądowej. Podał, że ma problemy zdrowotne, z jego emerytury dokonywane są potrącenia zaległości podatkowych oraz na rzecz ZUS, nie posiada żadnego majątku, o czym świadczy umorzenie przez komornika sądowego postępowania egzekucyjnego wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji, od 2005 r. nie prowadzi działalności gospodarczej, z którą związany jest dług, przez który został wpisany do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych. Wnioskodawca podniósł, że wskazaną działalność prowadził bez udziału żony, z którą ma rozdzielność majątkową. Podniósł, że każdy z małżonków samodzielnie dysponuje swoją emeryturą, przeznaczając ją na cele zdrowotne i niezbędne potrzeby. Podał, że jego małżeństwo trwa już 48 lat, nie zamierza się rozwodzić, wspólnie z żoną zamieszkuje. Oświadczył, iż jego małżonka nie posiada żadnego majątku poza samochodem osobowym, zakupionym w 1991 r. i utrzymuje się wyłącznie z emerytury. Wnioskodawca wskazał, że nie ma odwagi poinformować żony o swoich problemach i żądać udziału w kosztach sądowych, dlatego nie przedłoży żądnych dokumentów związanych z małżonką. W ocenie Sądu okoliczności przedstawione przez pana J. K. we wniosku nie uzasadniają przyznania prawa pomocy z uwagi na uchylenie się od przedłożenia pełnej dokumentacji dotyczącej sytuacji finansowej i majątkowej małżonki. Przedłożone przez wnioskodawcę dokumenty nie pozwalają na dokonanie pełnej i rzetelnej analizy jej sytuacji finansowej. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, że zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej nie zwalnia wnioskodawcy z obowiązku przedstawienia informacji i dokumentów dotyczących małżonka, gdyż w świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa pomiędzy małżonkami odnosi się do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Przede wszystkim dotyczy zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także samodzielnego dysponowania swoim majątkiem (por. postanowienie NSA z dnia 25 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FZ 441/11 – publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Względem siebie małżonkowie mają obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego, a ponadto nie uzasadnia odmowy udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka (por. postanowienie NSA z dnia 30 marca 2010 r., sygn. akt II FZ 102/10). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że niewykonanie wezwania (na mocy art. 255 p.p.s.a.) do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z 7 lipca 2010r., sygn. akt II GZ 143/10, post. NSA z 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06). Sąd nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, a władny jest jedynie oceniać w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. dowody i oświadczenia. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym Sądowi prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. W świetle powyższego, należy stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. W sytuacji gdy wnioskujący o przyznanie prawa pomocy nie przedstawi swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej oraz sytuacji małżonka w sposób wyczerpujący i jasny, wszelkie wątpliwości przemawiają na jego niekorzyść. Z tych względów Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.