I SA/Gd 457/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska, Sędzia WSA Ewa Wojtynowska (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Monika Szymańska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 15 października 2014 r. sprawy ze skargi A.B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia 26 lutego 2014 r. Sygn. akt [...] w przedmiocie zarzutów dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku adwokatowi B.F. wynagrodzenie w kwocie brutto 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem niepłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zaskarżonym postanowieniem Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 267.- dalej K.p.a.) oraz art. 18 i art. 33 § 1 pkt 8 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 1015 ze zm. - zwanej dalej jako u.p.e.a.), po rozpatrzeniu zażalenia A. B. na postanowienie Prezydenta Miasta z dnia 14 listopada 2013 r., uznające za nieuzasadniony zarzut zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego złożony w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie wierzyciela. Podstawą powyższego były następujące ustalenia i rozważania: Prezydent Miasta nałożył na A. B. obowiązek zwrotu należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego (decyzja z dnia 18 stycznia 2011 r., nr [...], decyzja z dnia 2 marca 2011 r., nr [...], decyzja z dnia 8 lutego 2012 r., nr [...]). Na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 10 czerwca 2013 r., nr [...] oraz z dnia 7 czerwca 2013 r.. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego wszczął egzekucję administracyjną opisanych wyżej należności obciążających A. B.. Pismem z dnia 26 września 2013 r. A. B. wniósł zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Zobowiązany podniósł, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i nie ma środków na uiszczenie egzekwowanych kwot. Postępowanie egzekucyjne jest więc bezcelowe. Postanowieniem z dnia 14 listopada 2013 r., nr [...], Prezydent Miasta uznał wniesiony przez A. B. zarzut za nieuzasadniony. W dniu 13 grudnia 2013 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wpłynęło zażalenie A. B. na opisane wyżej postanowienie wierzyciela. Zobowiązany zaznaczył, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Wierzyciel nie zbadał dokładnie jego sytuacji, zaś obciążenie zobowiązanego obowiązkiem uiszczenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego jest bezprawne. Wierzyciel zawarł w swym postanowieniu nieprawdziwe stwierdzenie o uchylaniu się zobowiązanego od obowiązku płacenia alimentów. Wszczęcie egzekucji jest niezasadne. Zobowiązany wniósł o uwzględnienie zarzutów, uchylenie zaskarżonego postanowienia, umorzenie postępowań egzekucyjnych Rozpoznając zażalenie SKO w pierwszej kolejności przywołało art. 33 § 1 u.p.e.a., wskazując, że zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a. w przypadku zarzutów zgłoszonych na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a., organ egzekucyjny rozpatruje je po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów z tym, że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7 u.p.e.a. stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące. W sytuacji, gdy organ egzekucyjny nie jest jednocześnie wierzycielem (sytuacja taka ma miejsce w niniejszej sprawie), stanowisko wierzyciela jest wyrażane w odrębnym postanowieniu. Na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela przysługuje zażalenie (art. 34 § 2 u.p.e.a.). Zobowiązany wniósł zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Jednocześnie stwierdził, że wszelkie formy egzekucji będą dla niego zbyt ciężkie. Jak wskazał organ odwoławczy, ze stwierdzenia tego można wnosić, że zobowiązany w ogóle kwestionuje zasadność prowadzenia przeciwko niemu postępowania egzekucyjnego. Powołując się na art. 28 zd. 1 u.p.e.a. organ odwoławczy, powołując się na informację udzieloną przez organ egzekucyjny, wobec A. B. nie zastosowano żadnego środka egzekucyjnego, ponieważ jest on osobą bezrobotną, nie posiada majątku i utrzymuje się ze świadczeń z pomocy społecznej. Kolegium wyjaśniło, że w przypadku obowiązków o charakterze pieniężnym możliwe do zastosowania środki egzekucyjne to: egzekucja z pieniędzy: z wynagrodzenia za pracę: ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także renty socjalnej; z rachunków bankowych, innych wierzytelności pieniężnych; z praw z instrumentów finansowych w rozumieniu przepisów o instrumentach finansowych, zapisanych na rachunku papierów wartościowych lub innym rachunku oraz z wierzytelności z rachunku pieniężnego służącego do obsługi takich rachunków: z papierów wartościowych niezapisanych na rachunku papierów wartościowych; z weksla; z autorskich praw majątkowych i praw pokrewnych oraz praw własności przemysłowej; z udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością; z pozostałych praw majątkowych; z ruchomości; z nieruchomości (art. 1a pkt 12 u.p.e.a.). W postępowaniu egzekucyjnym w administracji obowiązuje m.in. zasada celowości środków egzekucyjnych (stosowanie środków egzekucyjnych prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku) oraz zasada stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego. Wybór środków egzekucyjnych, które mają być zastosowane w konkretnym przypadku powinien być dokonany w taki sposób, aby doprowadzić do wykonania obowiązku bez potrzeby stosowania kolejnych środków egzekucyjnych, organ egzekucyjny powinien zrezygnować ze stosowania tych środków, które są bardziej uciążliwe dla zobowiązanego jedynie wtedy, gdy osiągnięcie celu egzekucji jest możliwe przy wykorzystaniu niektórych środków egzekucyjnych. Za najmniej uciążliwym środkiem egzekucyjnym jest egzekucja z pieniędzy. Najbardziej uciążliwym natomiast egzekucja z nieruchomości. Oceniając stopień uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego, zwraca się jednak uwagę na okoliczności danej sprawy. Środek egzekucyjny nie może być zastosowany, gdy egzekwowany obowiązek został wykonany albo stał się bezprzedmiotowy. Jest to konsekwencją wyrażonej w art. 7 § 3 u.p.e.a. zasady niezbędności. Celem postępowania egzekucyjnego jest bowiem przymuszenie zobowiązanego do wykonania obowiązku, a nie wyrządzenie mu dolegliwości w związku z uchylaniem się przez niego od wykonania obowiązku. Zdaniem SKO skoro wobec zobowiązanego nie został do tej pory zastosowany żaden ze wskazanych wyżej środków egzekucyjnych, to zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego nie może zostać uwzględniony. Zobowiązany kwestionuje jednak przede wszystkim zasadność samej egzekucji. Podkreśla swoją trudną sytuację życiową i materialną, nie wskazując jednocześnie, jaki środek egzekucyjny mógłby być uznany za najmniej dolegliwy. Kolegium wyjaśniło, że - jak wskazuje się w orzeczeniach sądów administracyjnych - zobowiązany nie może powoływać się na zbytnią uciążliwość środka egzekucyjnego, podnosząc swą złą sytuację materialną, zwłaszcza w sytuacji, gdy nie dąży do wykonania ciążącego na nim obowiązku, a jedynie ten obowiązek kontestuje (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 stycznia 2008, II OSK 8/08, LEX nr 525841). W zażaleniu na postanowienie wierzyciela zobowiązany zakwestionował obciążenie go obowiązkiem zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Wniesienie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej możliwe jest jedynie w terminie 7 dni od dnia otrzymania przez zobowiązanego odpisu tytułu wykonawczego. Jeżeli zobowiązany w tym terminie wniesie określone zarzuty, traci możliwość wnoszenia kolejnych na etapie postępowania zażaleniowego, czy sądowego. Tym niemniej Kolegium podkreśliło, że na zobowiązanym ciąży obowiązek uiszczenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych osobie uprawnionej z funduszu alimentacyjnego. Obowiązek ten został określony decyzjami Prezydenta Miasta. A. B. złożył od tych decyzji odwołania do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które utrzymało je w mocy (decyzja SKO 19 września 2012. nr [...], decyzja SKO z dnia 27 lutego 2012. nr [...]. decyzja SKO z dnia 29 marca 2012. nr [...]). Obowiązek jest więc od skarżącego egzekwowany na podstawie prawomocnych decyzji organu I instancji. Wszelkie argumenty, jakie przedstawia skarżący odnośnie obciążenia go obowiązkiem zwrotu kwot wypłaconych z funduszu alimentacyjnego powinny być wnoszone na etapie administracyjnego postępowania odwoławczego, ewentualnie sądowego, nie zaś w trakcie postępowania egzekucyjnego, którego celem nie jest badanie zasadności nałożenia na zobowiązanego obowiązku, bowiem zarzuty oraz inne środki odwoławcze przysługujące zobowiązanemu w ramach postępowania egzekucyjnego nie mogą być wykorzystywane do weryfikacji decyzji administracyjnych stanowiących podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 19 grudnia 2012 r., II SA/Gd 643/12, LEX nr 1235475). Na podstawie powyższych ustaleń SKO stwierdziło, że zarzut podniesiony przez zobowiązanego nie jest uzasadniony, w związku z czym postanowienie organu I instancji powinno zostać utrzymane w mocy. Na uwzględnienie nie zasługuje również wniosek zobowiązanego o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego zostały określone w art. 59 § 1 u.p.e.a. (wykonanie obowiązku przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, brak wymagalności obowiązku, umorzenie obowiązku, wygaśnięcie obowiązku z innego powodu, nieistnienie obowiązku, określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia administracyjnego, wyroku sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa, błąd co do osoby zobowiązanego, niemożność prowadzenia postępowania egzekucyjnego ze względu na osobę zobowiązanego, niewykonalność obowiązku i charakterze niepieniężnym, śmierć zobowiązanego, niedopuszczalność egzekucji administracyjnej albo zastosowanego środka egzekucyjnego, niedoręczenie zobowiązanemu upomnienia w przypadku, gdy taki obowiązek ciążył na wierzycielu, niepodjęcie zawieszonego postępowania egzekucyjnego przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia przez wierzyciela żądania zawieszenia postępowania egzekucyjnego, żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego zgłoszone przez wierzyciela, inne wypadki obligujące do umorzenia postępowania egzekucyjnego przewiedziane w ustawach). Żadna z przytoczonych wyżej przesłanej umorzenia nie zachodzi w przedmiotowej sprawie. Żądanie zgłoszone przez zobowiązanego nie jest zatem uzasadnione. W skardze na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku A. B. zakwestionował obciążenie go należnościami wypłaconymi z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, wskazując na swą trudną sytuację materialną. Wniósł o uchylenie postanowień organów obu instancji, umorzenie postępowania egzekucyjnego i podjęcie działań mających na celu eliminację z porządku prawnego niesprawiedliwych przepisów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Na rozprawie w dniu 15 października 2014r. pełnomocnik skarżącego ustanowiony z urzędu, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia, podniósł zarzuty naruszenia art. 7 i 77 K.p.a. oraz art. 59 § 2 u.p.e.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności zaskarżonych decyzji i postanowień z prawem. W wyniku takiej kontroli decyzja lub postanowienie mogą zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., określanej dalej jako p.p.s.a.). Ponieważ prawo wspólnotowe począwszy od dnia 1 maja 2004 r. stało się częścią polskiego porządku prawnego, dokonywana przez Sąd ocena legalności decyzji dotyczy jej zgodności z prawem stanowionym, tak przez polskiego ustawodawcę, jak i ustawodawcę wspólnotowego. Z przepisu art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi. Jego wykładnia wskazuje, że Sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony granicą praw i obowiązków Sądu wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami mianowicie: legalnością działań organu podatkowego oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. Powyższe oznacza, że Sąd naruszyłby ten przepis jedynie wówczas, gdyby przekroczył określone wyżej granice danej sprawy albo gdyby ograniczył się w ocenie legalności tylko do zarzutów i wniosków skargi. Tak rozumiejąc swoją rolę Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym konieczność wyeliminowania go z obrotu prawnego. Na wstępie należy zauważyć, że przedmiotem oceny w zaskarżonym postanowieniu był zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, gdyż tylko taki zarzut został wniesiony w terminie 7 dni od dnia otrzymania przez skarżącego odpisu tytułu wykonawczego. Po upływie terminu siedmiodniowego od daty zobowiązany traci bowiem możliwość wnoszenia kolejnych zarzutów. Tym samym, nawet gdyby uznać, że skarżący w zażaleniu na postanowienie Prezydenta Miasta wnosi zarzut nieistnienia obowiązku, to zarzut ten nie mógłby zostać rozpoznany z uwagi na przekroczenie 7 - dniowego terminu przeznaczonego na wniesienie zarzutów. Ponieważ rozpoznawana sprawa odnosi się do problematyki zarzutu na postępowanie egzekucyjne, istotne znaczenie dla rozpoznawanej sprawy ma treść art. 33 u.p.e.a., w którym zawarto zamknięty katalog sytuacji mogących być podstawą do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z przywołanym przepisem podstawą prawną zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej mogą być wyłącznie przyczyny enumeratywnie wymienione w tym przepisie, tj.: 1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku; 2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej; 3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4 u.p.e.a.; 4) błąd co do osoby zobowiązanego; 5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym; 6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego, 7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a.; 8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego; 9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny; 10) niespełnienie wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. Stosownie do brzmienia przepisu art. 34 § 1 u.p.e.a., zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt pkt 1-7, pkt 9 i pkt 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 § 1 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt pkt 1-5 i pkt 7, stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące. Postępowanie w trybie art. 34 u.p.e.a. ogranicza się do rozpatrzenia samego zarzutu ("w zakresie zgłoszonych zarzutów") i nie obejmuje rozpoznania całej sprawy. Ewentualne wyjście poza granice zgłoszonych zarzutów jest niedopuszczalne, pozbawione podstawy prawnej a czyniąc to, i wierzyciel, i organ egzekucyjny oraz organy wyższego stopnia, działałyby bez podstawy prawnej (zob. C. Kulesza Komentarz do art. 34 u.p.e.a., Lex). Według składu orzekającego w rozpoznawanej sprawie, zgłoszony przez skarżącego zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego (art. 33 pkt 8 u.p.e.a.) wobec niemożności jego zastosowania, a to z uwagi na treść art. 10 § 4 u.p.e.a., prawidłowo został oceniony przez organy obu instancji jako nieuzasadniony. Jak bowiem wynika z art. 10 § 4 u.p.e.a., nie podlegają egzekucji świadczenia alimentacyjne, świadczenia pieniężne wypłacane w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, świadczenia rodzinne, dodatki rodzinne, pielęgnacyjne, porodowe, dla sierot zupełnych, zasiłki dla opiekunów oraz świadczenia z pomocy społecznej. Akta sprawy jednoznacznie wskazują, że skarżący jest osobą bezrobotną, nie posiadającą majątku, uzyskując jedynie świadczenia z MOPS-u, a jak wskazał wierzyciel stosownie do treści art. 64c § 4 u.p.e.a., to on poniesie koszty egzekucyjne, bowiem na obecnym etapie postępowania egzekucyjnego, nie jest możliwe wyegzekwowanie obowiązku wynikającego z wystawionych tytułów wykonawczych. Odnosząc się natomiast do podniesionych przez pełnomocnika skarżącego zarzutów naruszenia art. 7 i 77 K.p.a. oraz art. 59 § 2 u.p.e.a., wskazać należy na ich bezzasadność z następujących powodów. Po pierwsze w kontrolowanej sprawie postępowanie prowadzone przez organy czyniło zadość wymogom art. 7 i art. 77 K.p.a. Organy zebrały pełny materiał dowodowy, dokonały jego prawidłowej oceny oraz wyczerpująco uzasadniły rozstrzygnięcie, zgodnie z wymogami przewidzianymi w art. 107 § 3 K.p.a. Po drugie nie było możliwe zastosowanie przez organ odwoławczy art. 59 § 2 u.p.e.a. już choćby z tego powodu, że z przytoczonej wyżej regulacji trybu postępowania w sprawie zarzutów wynika, że postępowanie prowadzące do wyrażenia, w formie postanowienia, stanowiska wierzyciela inicjowane jest przez organ egzekucyjny. Ponadto postępowanie to dotyczy kwestii wynikłych w toku egzekucji, ale nie rozstrzygnięcia co do dalszego jej prowadzenia bądź umorzenia. Stąd niewątpliwie ma charakter uboczny, ale jednocześnie bezpośrednio wpływający na dalszy bieg egzekucji. Wierzyciel ma obowiązek i uprawnienie do przedstawienia swojego stanowiska w zakresie zgłoszonych przez dłużnika zarzutów do czasu, gdy prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Innymi słowy, postępowanie w sprawie stanowiska wierzyciela prowadzone jest jedynie w granicach zgłoszonych zarzutów. Z kolei wydanie postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego następuje na podstawie art. 34 § 4 lub art. 59 § 3u.p.e.a. Z przepisów tych wynika, że rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego na wniosek dłużnika należy do kompetencji organu egzekucyjnego i nie jest w żaden sposób uzależnione od wyrażenia przez wierzyciela stanowiska w tym przedmiocie. Z inną natomiast sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Podsumowując, zarówno argumenty skarżącego, jak i te podniesione przez jego pełnomocnika, jako pozbawione słuszności winny ulec oddaleniu, o czym Sąd działając na mocy art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 wyroku. Na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461) zasądzone zostało wynagrodzenie na rzecz pełnomocnika ustanowionego dla skarżącego z urzędu. Wysokość wynagrodzenia została określona stosownie do treści § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 2 ust. 3 cytowanego powyżej rozporządzenia