I SA/Gd 472/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Sławomir Kozik po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z 28 czerwca 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi D.C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] 2016 r., nr [...] w przedmiocie określenia przybliżonej kwoty zobowiązanie podatkowego w tytułu podatku od towarów i usług oraz dokonanie zabezpieczenia na majątku podatnika postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Zarządzeniem z dnia 14 kwietnia 2016 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sadowego od skargi w kwocie 500,- zł. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wnioskiem złożonym na formularzu PPF w dniu 12 maja 2016 r., zwrócił się o przyznanie mu w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Zarządzeniem z dnia 20 maja 2016 r., wydanym na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718, dalej jako "p.p.s.a."), wezwano skarżącego do przedłożenia w terminie 7 dni dokumentów źródłowych, w którym poinformowano go, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Wobec niepodjęcia przesyłki w terminie, referendarz sądowy uznał, że doręczenie przedmiotowego zarządzenia nastąpiło w dniu 14 czerwca 2016 r. w trybie art. 73 p.p.s.a. Skarżący nie wykonał nałożonego na niego obowiązku w związku z czym referendarz sądowy postanowieniem z dnia 28 czerwca 2016 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżący złożył sprzeciw, w którym zarzucił naruszenie art. 245 § 3 w zw. z art. 73 p.p.s.a. tj. błędne zastosowanie poprzez błędne przyjęcie, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, w okolicznościach, gdy wezwanie nie zostało skarżącemu doręczone. Zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że skarżący jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący podał, że w roku podatkowym 2015 osiągnął stratę w wysokości 37.766,31 zł, nadto wskazał, że nie posiada środków finansowych, oszczędności za zapłatę opłat sądowych. Wyjaśnił, że jest w bardzo trudnej sytuacji rodzinnej, życiowej i finansowej. Nie jest w stanie płacić swoich zobowiązań na bieżąco. Zawiesił prowadzoną działalność gospodarczą nadto urząd skarbowy złożył wniosek o zabezpieczeniu na jego majątku. Do pisma skarżący załączył: zeznanie PIT-36 o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2015 r., gdzie wykazano przychód w kwocie 67.362,33 zł, koszty uzyskania przychodu 105.128,64 zł oraz stratę w kwocie 37.766,31 zł; PIT/O – informacja o odliczeniach od dochodu (przychodu) i podatku w roku podatkowym 2015 – w którym wykazał jako kwotę do odliczenia 0,- zł.; przedsądowe wezwanie do zapłaty z dnia 28 czerwca 2016 r. na kwotę 23.108,96 zł z tytułu umowy pożyczki gotówkowej z dnia 14 listopada 2014 r. nr [...]; przedsądowe wezwanie do zapłaty z dnia 28 czerwca 2016 r. na kwotę 144.692,75 zł z tytułu umowy o kredyt gotówkowy z dnia 21 sierpnia 2014 r. nr [...]; wezwanie do zapłaty z dnia 1 sierpnia 2016 r. na kwotę 13.845,83 zł z tytułu umowy [...] nr [...] z dnia 19 marca 2012 r.; wezwanie do zapłaty z dnia 2 czerwca 2016 r. na kwotę 7.686,33 zł z tytułu zadłużenia wynikającego umowy [...] z dnia 1 lipca 2012 r. nr [...]; wezwanie do zapłaty z dnia 7 lipca 2016 r. na kwotę 23.150,96 zł z tytułu zadłużenia wynikającego z umowy nr [...]; wezwanie do zapłaty z dnia 25 lipca 2016 r. na kwotę 7.219,58 zł z tytułu zadłużenia wynikającego z umowy Kredyt gotówkowy z dnia 25 maja 2012 r. nr [...], wraz z informacją z dnia 16 czerwca 2016 r. o rozwiązaniu ww. umowy; przedsądowe wezwanie do zapłaty z dnia 2 czerwca 2016 r. na kwotę 61.888,60 zł z tytułu zadłużenia wynikającego z umowy o kredyt konsumpcyjnego. Zarządzeniem z dnia 14 października 2016 r. (z uwagi na skierowanie wezwania na nieaktualny adres) ponownie wezwano skarżącego do wykonania zarządzenia referendarza sądowego do nadesłania dokumentów źródłowych, tj. do nadesłania: a/ odpisów wszystkich zeznań podatkowych małżonków za rok 2015 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), bądź stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych za ten rok; b/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych (rachunków firmowych, rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), maklerskich i innych, na których są gromadzone środki pieniężne, obrazujących historię (wpłaty, wypłaty, przelewy) i salda tych rachunków w okresie od 1 stycznia 2016 r.; jeżeli małżonkowie zlikwidowali rachunki prowadzone dla potrzeb wykonywanej działalności gospodarczej przedłożenia dowodu potwierdzającego ich zamknięcie; c/ odpisów dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) z tytułu działalności gospodarczej, której wykonywanie skarżący wznowił 14 kwietnia 2016 r. oraz – w przypadku gdy jest on podatnikiem VAT – odpisów złożonej deklaracji VAT-7 za kwiecień br.; odpisu ewidencji środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz ewidencji wyposażenia; d/ odpisów dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) z tytułu działalności gospodarczej prowadzonej przez małżonkę do momentu zawieszenia jej wykonywania, tj. w okresie od 26 stycznia 2016 r. do 8 kwietnia 2016 r. oraz – w przypadku gdy była ona podatnikiem VAT – odpisów złożonych deklaracji VAT-7 za ww. okres; odpisu ewidencji środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz ewidencji wyposażenia; e/ dokumentu potwierdzającego rodzaj oraz wysokość przyznanych małżonce świadczeń z pomocy społecznej; f/ oświadczenia, czy małżonkowie otrzymują pomoc finansową lub rzeczową od rodziny lub innych osób prywatnych; jeżeli tak – wskazania wysokości, rodzaju i częstotliwości udzielanej pomocy wraz z dowodami potwierdzającymi tę okoliczność (oświadczenie osoby udzielającej pomocy); g/ dokumentów obrazujących wysokość poniesionych przez małżonków w okresie od 1 marca br. kosztów utrzymania rodziny (opłat za energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, telefon, internet itp.) oraz jasnego wskazania, z jakich środków małżonkowie aktualnie ponoszą wydatki na utrzymanie rodziny; h/ dowodu potwierdzającego aktualny stan zadłużenia skarżącego z tytułu zaciągniętych kredytów wraz z informacją od kiedy skarżący zaprzestał ich spłaty; w przypadku gdy skarżący reguluje swoje zobowiązania kredytowe przedłożenia dokumentu potwierdzającego ich miesięczną ratę; i/ dowodów w przedmiocie egzekucji prowadzonej z majątku skarżącego wraz z informacją o zastosowanych środkach egzekucyjnych. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wniósł o przedłużenie terminu do wykonania wezwania do dnia 14 grudnia 2016 r. Skarżący załączając stosowny akt notarialny wyjaśnił, że od 23 grudnia 2014 r. pozostaje z żoną w ustroju rozdzielności majątkowej. Wskazał, że nie pobiera świadczeń z pomocy społecznej oraz że nie otrzymuje regularnie pomocy rzeczowej, finansowej, a jedynie incydentalnie w formie prezentu urodzinowego. Załączając umowę najmu budynku mieszkalnego wyjaśnił, że ponosi koszty najmu mieszkania w wysokości 3.200 zł miesięcznie. Koszty opłat za gaz średnio wynoszą 300 zł miesięcznie, wywóz odpadów komunalnych 110 zł miesięcznie, opłaty za wodę i prąd około 200-250 zł miesięcznie, koszty wyżywienia ok 1000 zł miesięcznie. Skarżący wskazał że posiada zadłużenie z [...]. Dodatkowo załączył PIT-36 i PIT/B za 2014 r. w którym wykazano przychód w kwocie 896.797,91, koszty uzyskania przechodu 904.250,82 zł oraz stratę w wysokości 7.452,91 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje. Na wstępie należy wyjaśnić, że stosownie do art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 718, dalej jako "p.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy m. in. osobie fizycznej następuje: w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1); w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Wskazać należy, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego skargę. Zwolnienie od tegoż obowiązku ma charakter wyjątkowy i muszą za nim przemawiać uzasadnione okoliczności faktyczne wskazujące, że obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia żadnych (jakichkolwiek) środków na poniesienie kosztów sądowych. Oznacza to, że instytucja ta ma charakter wyjątkowy. Jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się bardzo trudną sytuacją materialną, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Jak zwraca się uwagę w orzecznictwie i doktrynie, całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo, w przypadku osób żyjących w ubóstwie (por. M. Niezgódka - Medek (w:) B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2009, str. 696 i n. oraz powołane tam orzeczenia). Uwzględniając powyższe, stwierdzić trzeba, iż w okolicznościach niniejszej sprawy referendarz sądowy zasadnie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, bowiem strona nie wykazała, że jest osobą, która nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek (żadnych) kosztów postępowania. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.), skarżący podał, że nie osiąga żadnych dochodów i nie posiada żadnego majątku, posiada natomiast zobowiązania wobec banku w wysokości około 500 tys. zł, należności te dochodzone są w drodze egzekucji, prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małżonką oraz dwójką małoletnich dzieci w wieku 3 i 11 lat, jego żona także nie posiada majątku, otrzymuje pomoc z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, która stanowi jedyne źródło utrzymania rodziny. Z informacji zawartych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej wynika, że skarżący z dniem 14 kwietnia 2016 r. wznowił wykonywanie działalności gospodarczej pod nazwą "A" D.C., natomiast jego małżonka z dniem 8 kwietnia 2016 r. zawiesiła wykonywanie działalności gospodarczej, którą prowadziła pod nazwą "B" B.C. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że niniejsza skarga została nadana w dniu 7 marca 2016 r. zatem skarżący powinien spodziewać się, że po wpływie akt administracyjnych do sądu będzie zobowiązany do uiszczenia wpisu od skargi. Tymczasem z dokumentacji złożonej przez stronę wynika, że w dniu 22 kwietnia 2016 r. skarżący i jego żona - jako najemcy zawarli umowę najmu budynku mieszkalnego. Z analizy ww. umowy wynika, że wysokość czynszu została określona na kwotę 3.200,- zł miesięcznie oraz ustalono kaucję zwrotną w wysokości 3.200,- zł – wpłaconą w całości w dniu podpisania umowy. W ocenie sądu, z powyższego należy wywieść, że skarżący w momencie pospisywania umowy dysponował kwotą co najmniej 6.400,- zł i zdając sobie sprawę z tego, że postępowanie sądowoadministracyjne podlega opłacie sądowe w związku z tym mógł poczynić pewne oszczędności na poczet wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Z ww. umowy wynika, że najemcy pokrywają opłaty związane z eksploatacją budynku, w tym opłatę za ochronę w kwocie 161 zł miesięcznie. Zauważyć należy, że nie można uznać chociażby opłaty za ochronę za koszt niezbędny utrzymania siebie i rodziny, który miałby pierwszeństwo przed kosztami sądowymi. Podkreślić należy, że niewystarczające jest powoływanie się na wysokie koszty ponoszonych zobowiązań, bez wskazania źródła ich finansowania. Powyższe świadczy o tym , że skarżący przedstawiając sytuację finansową swojej rodziny robi to z w sposób wybiórczy. Zdaniem sądu niezasadne jest żądanie skarżącego do przedłużenia terminu do nadesłania brakującej dokumentacji w sytuacji, gdy pomimo wezwania skarżącego do jasnego wskazania, z jakich środków małżonkowie aktualnie ponoszą wydatki na utrzymanie rodziny, nie wyjaśnia w jakikolwiek sposób powyższej kwestii. W świetle powyższego nie sposób przyjąć, za wiarygodnie oświadczenie, że skarżący nie osiąga żadnych dochodów i nie posiada żadnego majątku, posiada natomiast zobowiązania wobec banku w wysokości około 500 tys. zł, zaś jedynym źródłem utrzymania czteroosobowej rodziny jest pomoc z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Przemilczenie przez skarżącego pewnych kwestii finansowych i sygnalizowane przez sąd nieproporcjonalne wydatki do dochodu wskazują, że skarżący nie przedstawił w sposób rzetelny sytuacji materialnej swojej, czy też żony prowadzącej z nim wspólne gospodarstwo domowe. Skoro skarżący pozostaje w związku małżeńskim, to powinien przedłożyć dokumenty źródłowe konieczne do zbadania także sytuacji majątkowej jego żony. Braki w tym zakresie uniemożliwiły dokonanie ustaleń w zakresie możliwości płatniczych rodziny. Wobec braku informacji o sytuacji finansowej żony skarżącego nie sposób ustalić jaki wpływ na możliwości płatnicze małżonków w sprawie ma okoliczność zadłużenia skarżącego. Podkreślenia wymaga, że ustanowienie rozdzielności majątkowej nie zwalnia małżonków z obowiązku ponoszenia wzajemnej pomocy i współdziałania dla dobra rodziny, podejmowania starań w celu zapewnienia potrzeb bytowych rodziny i wzajemnego wspierania się małżonków w wypełnianiu obowiązków małżeńskich i rodzinnych. W toku postępowania o przyznaniu prawa pomocy dopuszczalne (a niekiedy konieczne) jest domaganie się od wnioskodawcy - z powołaniem się na art. 23 i art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy Dz.U. z 2015 r., poz. 2082 ze zm., zwanej dalej: "k.r.o." - przedłożenia dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej i finansowej małżonka osoby wnioskującej o przyznanie prawa pomocy. Niemniej jednak celem tego wezwania powinna być ocena, czy w konkretnym przypadku można obiektywnie oczekiwać, że wsparcie małżonka (związane - co wskazano wyżej - przede wszystkim z zapewnieniem środków utrzymania) pozwoli stronie zobowiązanej do poniesienia kosztów postępowania na poczynienie oszczędności na poczet tych kosztów, co niewątpliwie miałoby znaczenie z punktu widzenia przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 sierpnia 2016 r. sygn. akt I GZ 505/16). Zwrócić należy uwagę, iż skarżący uchylił się od złożenia dokumentów i wyjaśnień dotyczących rzeczywistej sytuacji finansowej jego żony, które pozwoliłyby ocenić faktyczną możliwość wsparcia skarżącego i możliwość wygospodarowania przez niego środków na pokrycie kosztów sądowych. Przedstawiając swoją sytuację akcentował zadłużenie, które z pewnością stanowi duże obciążenie dla rodziny skarżącego. Reasumując, prawidłowo referendarz uznał, że skarżący nie wykazał zasadności wniesionego żądania. Natomiast analiza zgromadzonych dokumentów nie pozwala na przyjęcie, że skarżący przedstawił swoją sytuację materialną w sposób rzetelny. Jeszcze raz podkreślić należy, że dziwi szczególnie fakt, że skarżący posiadając wielotysięczne zadłużenie w dniu 22 kwietnia 2016 r. zawiera umowę najmu budynku mieszkalnego, gdzie czynsz miesięczny wynosi 3.200 zł plus dodatkowe opłaty za media. Z umowy tej wynika, że budynek ten nie jest budynkiem o niskim standardzie, na co wskazuje chociażby opłata za ochronę 161 zł miesięcznie. Powyższe zdaniem sądu wskazuje na to, że skarżący przedstawił tylko informacje i dokumenty mogące świadczyć o jego złej sytuacji materialnej, pomijając pozostałe, mimo że został o nie wezwany. Tym samym złożone oświadczenie uznać należało za niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego i jego rodziny. Z tych wszystkich względów sąd uznał, że w sprawie prawidłowo przyjęto, że skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 260 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.