I SA/Gd 480/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska po rozpoznaniu w dniu 5 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W.H. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowej w zryczałtowanym podatku dochodowym z tytułu dokonanej w 2006 r. sprzedaży nieruchomości postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem, złożonym na formularzu PPF w dniu 21 maja 2012 r., W.H. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym przez wnioskodawcę prowadzi on samodzielnie gospodarstwo domowe, jest rolnikiem, jego jedynym źródłem dochodu są dotacje unijne, jest właścicielem mieszkania o powierzchni 66 m2 i nieruchomości rolnej o obszarze 5,8 ha, posiada samochód osobowy (rok produkcji 1995) i oszczędności w wysokości 9.600 zł, które są przeznaczone na bieżące potrzeby (w tym leczenie) i pokrycie wydatków związanych z gospodarką rolną. Wnioskodawca do sprawy o sygn. akt I SA/Gd 479/12, w której także wnioskował o przyznanie mu prawa pomocy, przedłożył – na wezwanie referendarza sądowego – dodatkowe oświadczenie z dnia 13 czerwca 2012 r., w którym wskazał, że w okresie ostatnich sześciu miesięcy nie uzyskał dochodów z gospodarstwa, nie przysługują mu dopłaty z ARiMR za 2011 r., gdyż nie starał się o nie z uwagi na problemy zdrowotne, w tym roku złożył wniosek o dopłatę lecz nie otrzymał jeszcze pieniędzy, nie posiada rachunków za leczenie (zagubił je), wartość zarejestrowanego na niego pojazdu wynosi 4.000 zł, zaś koszty utrzymania wnioskodawcy stanowią kwotę około 500 zł miesięcznie. Wraz z ww. oświadczeniem wnioskodawca przedłożył odpis zeznania podatkowego za 2011 r. (PIT-38), zgodnie z którym uzyskał on przychód, o którym mowa w art. 30b ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2010 r. Nr 51, poz. 307 ze zm.) w wysokości 682.307,14 zł (przy czym nie uzyskał on dochodu z tego tytułu lecz stratę w wysokości 20.670,71 zł). Nadto wnioskodawca dołączył wyciąg z prowadzonego dla niego rachunku papierów wartościowych, zgodnie z którym wartość posiadanych aktywów wynosi 8.444,25 zł, oraz wyciągi z posiadanych rachunków bankowych. Historia transakcji księgowanych na tych rachunkach wskazuje, że w dniu odebrania przez wnioskodawcę wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł (tj. 16 maja 2012 r.) znajdowały się na nich środki pieniężne w łącznej wysokości 9.040,93 zł. Dzień później, tj. w dniu 17 maja 2012 r., wnioskodawca dokonał wypłaty gotówkowej w kwocie 8.000 zł. W konsekwencji salda końcowe tych rachunków na dzień 12 czerwca 2012 r. wynosiły odpowiednio: 1.030,94 zł i 7,33 zł. Postanowieniem z dnia 18 lipca 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Od powyższego orzeczenia skarżący wniósł sprzeciw podnosząc, że podtrzymuje zarzuty zawarte w sprzeciwie wniesionym od postanowienia referendarza sądowego z dnia 5 lipca 2012 r. wydanego w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 479/12. W sprzeciwie tym skarżący argumentował, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w tej sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Wskazał, że środki, którymi dysponuje, pozwalają mu na utrzymanie przez około 7 miesięcy. Podkreślił, że jego jedynym źródłem dochodu są dotacje unijne, jednak zostaną one przyznane dopiero w przyszłym roku. Aby otrzymać dotacje skarżący jest zmuszony ponieść najpierw nakłady na usunięcie około 100 drzew, skoszenie i wywiezienie z łąk trawy, a także zapłacić za ekspertyzę ornitologiczną (wydatek około 2.000 zł). Deklarowane koszty w kwocie 500 zł obejmują wydatki związane z opłatami mieszkaniowymi, jednak oprócz tego skarżący ponosi wydatki na wyżywienie, ubezpieczenie, podatki gminne. Wydatki na samo paliwo (do samochodu, kosiarki i piły spalinowej) wynoszą 600 zł miesięcznie. Skarżący wskazał, że obrót w wysokości 682.307,00 zł jest znaczący, dzięki czemu mógł zabezpieczyć środki finansowe przed jeszcze większą stratą wynikającą ze spadku wartości posiadanych akcji. Skarżący podkreślił też, że gdyby miał inne źródło dochodu nie musiałby wypłacać w dniu 17 maja 2012 r. kwoty 8000 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., Nr 270), zwanej dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, aby nie był w stanie uiścić kwoty 500 zł tytułem wpisu sądowego od skargi, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Skarżący nie ma nikogo na utrzymaniu. Deklaruje, że jego jedynym źródłem utrzymania są dotacje unijne. Jak wynika z zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2011, przychód skarżącego, o którym mowa w art. 30b ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2000 r., Nr 14, poz. 176 ze zm.) - tj. z odpłatnego zbycia papierów wartościowych lub pochodnych instrumentów finansowych, i z realizacji praw z nich wynikających oraz z odpłatnego zbycia udziałów w spółkach mających osobowość prawną oraz z tytułu objęcia udziałów (akcji) w spółkach mających osobowość prawną albo wkładów w spółdzielniach w zamian za wkład niepieniężny w postaci innej niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część - wyniósł 682.307,14 zł. Wprawdzie wobec wysokich kosztów uzyskania przychodów poniósł stratę w wysokości 20.670,71 zł, nie zmienia to jednak faktu, że wysokość przychodów pozwala na wygospodarowanie środków wystarczających na uiszczenie kosztów sądowych w tej sprawie. Podkreślić bowiem należy, że sam fakt, iż suma uzyskiwanych przychodów jest niższa od ponoszonych przez wnioskodawcę kosztów uzyskania przychodów, nie oznacza braku środków finansowych (zob. postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 260/08). Strata jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. Dzięki uzyskiwanym przychodom, strona posiada więc realną możliwość wygospodarowania dodatkowych środków na opłacenie kosztów sądowych, których wysokość, na obecnym etapie postępowania, wynosi 500 zł. Oceny tej nie może zmienić podniesiony w sprzeciwie argument, że dzięki wysokim obrotom skarżący mógł dokupić akcje (w zeszłym roku posiadał 3000 akcji o wartości 3000 zł, dzięki operacjom kupna i sprzedaży posiada obecnie 8.000 akcji o wartości 8.000 zł). Przeciwnie, inwestowanie w akcje nie może korzystać z pierwszeństwa przed obowiązkiem uiszczenia kosztów sądowych. Wskazać też należy, że w dniu odebrania przez wnioskodawcę wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł (tj. 16 maja 2012 r.) na rachunkach bankowych skarżącego znajdowały się środki pieniężne w łącznej wysokości 9.040,93 zł. Dzień później, tj. w dniu 17 maja 2012 r., wnioskodawca dokonał wypłaty gotówkowej w kwocie 8.000 zł. W konsekwencji salda końcowe tych rachunków na dzień 12 czerwca 2012 r. wynosiły odpowiednio: 1.030,94 zł i 7,33 zł. Jak wynika z powyższego, w dniu doręczenia wnioskodawcy wezwania do uiszczenia wpisu sądowego w tej sprawie posiadał on środki pieniężne w wysokości wielokrotnie przewyższającej kwotę należnego wpisu od skargi. W tym kontekście późniejsze wydatkowanie przez wnioskodawcę posiadanych środków finansowych na inne cele nie może stanowić okoliczności uzasadniającej zwolnienie go od kosztów sądowych. Nadto wnioskodawca nadal posiada zasoby finansowe w postaci papierów wartościowych wycenianych na kwotę 8.440,50 zł oraz środki pieniężne na kontach w wysokości 1.038,27 zł, które pozwalają mu na uiszczenie kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Deklarowane przez skarżącego wydatki (pomijając już fakt, że ich wysokość nie została w żaden sposób udokumentowana) nie podważają oceny, że strona ma obiektywną i realną możliwość sfinansowania udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym, co wynika z porównania wartości zgromadzonego majątku i uzyskanych przychodów z wysokością kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Zauważyć też należy, że treść składanych przez wnioskodawcę oświadczeń w przedmiocie posiadanych źródeł dochodu pozostaje ze sobą w oczywistej sprzeczności. I tak w oświadczeniu z dnia 21 maja 2012 r. wnioskodawca wskazał, że jego jedynym źródłem dochodu są dotacje unijne, zaś w oświadczeniu dodatkowym z dnia 13 czerwca 2012 r., które nadesłał w odpowiedzi na wezwanie o przedłożenie dokumentów źródłowych, podał, że nie starał się o dopłaty za ubiegły rok, zaś za rok bieżący ich jeszcze nie otrzymał. Powyższa rozbieżność podaje w wątpliwość prawdziwość oświadczeń wnioskodawcy w zakresie faktycznych źródeł dochodów, tym bardziej, że jak wynika z zeznania PIT-38 za 2011 r. w tym roku podatkowym skarżący uzyskał przychód, o którym mowa w art. 30b ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2000 r., Nr 14, poz. 176 ze zm.) - tj. z odpłatnego zbycia papierów wartościowych lub pochodnych instrumentów finansowych, i z realizacji praw z nich wynikających oraz z odpłatnego zbycia udziałów w spółkach mających osobowość prawną oraz z tytułu objęcia udziałów (akcji) w spółkach mających osobowość prawną albo wkładów w spółdzielniach w zamian za wkład niepieniężny w postaci innej niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część – w wysokości 682.307,14 zł. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowane jest stanowisko, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, iż może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, pub. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. co do zasady nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty postępowania stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1099/04, niepubl.). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r., OZ 862/04, niepubl.). Sąd w przytoczonym postanowieniu dodał, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa. W postanowieniach z dnia 6 października 2004 r., GZ 61/04, GZ 64/04, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W świetle dokonanych ustaleń faktycznych i przywołanego orzecznictwa sądowoadministracyjnego brak podstaw by uznać, że sytuacja finansowa wnioskodawcy jest na tyle trudna, że nie ma on środków pieniężnych na opłacenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.