I SA/Gd 533/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bogusław Szumacher Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń Sędzia WSA Ewa Wojtynowska (spr.) Protokolant Elżbieta Cymanowska po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi K. P. na decyzję Izba Skarbowa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wszczęcia postępowania restrukturyzacyjnego 1 . uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Urzędu Skarbowego z dnia [...] r. [...] 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana I SA/Gd 533/03 UZASADNIENIE K. P. , wnioskiem z dnia 4 listopada 2002 roku wystąpił o restrukturyzację zaległości podatkowych lub ich umorzenie. Wniosek dotyczył zaległości w podatku VAT od s. c. "A" za lata 1998 i 1999 w wysokości [...] złotych, zaległości w podatku VAT od "B" s. c. w wysokości [...] złotych. a także nie zapłaconych zaległości w podatku VAT i podatku dochodowym z tytułu prowadzenia własnej działalności gospodarczej VAT - [...] złotych., podatek dochodowy [...] złotych. W uzasadnieniu wniosku podatnik wskazał, że restrukturyzacja zadłużenia umożliwi mu płacenie na bieżąco zobowiązań. Urząd Skarbowy wezwał podatnika do sprecyzowania wniosku, w szczególności do wskazania czy wniosek ten dotyczy restrukturyzacji zadłużenia wobec budżetu państwa na podstawie ustawy o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców czy też umorzenia zaległości podatkowych na podstawie Ordynacji podatkowej. Nadto wezwał stronę do uzupełnienia braków formalnych wniosku i nadesłanie dodatkowych danych - w terminie 7 dni pod rygorem pozostawiania podania bez rozpoznania. Wezwanie zostało doręczone w dniu 27 listopada 2002 roku żonie podatnika, która pismem z dnia 2 grudnia 2002 roku poinformowała Urząd, że K. P. przebywa w Szpitalu Psychiatrycznym w S. na oddziale zamkniętym od dnia 26 listopada 2002 roku, zatem nie jest w stanie przedłożyć wymaganych dokumentów i w związku z powyższym prosi o przesuniecie terminu na później. W załączeniu zwróciła przesłaną korespondencję. W dniu 6 grudnia 2002 roku Urząd ponowił wezwanie, które zostało doręczone do rąk pełnoletniego domownika – Ł. P. Decyzją z dnia [...] roku Urząd Skarbowy pozostawił bez rozpatrzenia wniosek K. P. w przedmiocie wszczęcia postępowania restrukturyzacyjnego z uwagi na fakt nie uzupełnienia braków formalnych powyższego wniosku w terminie wyznaczonym przez organ podatkowy. Od powyższej decyzji K. P. złożył odwołanie, w którym wskazał, że nie zgadza się z rozstrzygnięciem organu podatkowego. Podkreślił, że od dnia 26 listopada 2002 roku przebywał i przebywa nadal w Szpitalu Psychiatrycznym w S. informując, że nie udzielił żonie i synowi upoważnienia do odbioru przesyłek i korespondencji adresowanych z Urzędów na jego adres, ze względu na to, że żona wskutek działań urzędów jest psychicznie chora i jej stan wymaga hospitalizacji. Natomiast syn nie otrzymał upoważnienia, bowiem nie posiada znajomości spraw urzędowych. Decyzją z dnia [...] roku Izba Skarbowa utrzymała w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu, przytaczając treść przepisu art. 12 i 13 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców ( Dz. U. Nr 155, poz. 1287 ) Izba wskazała, że ustawa określa rodzaje dokumentów i informacji, które muszą zostać dołączone do wniosku pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W myśl art. 9 ustawy o restrukturyzacji stosuje się odpowiednio, o ile ustawa nie stanowi inaczej, przepisy Ordynacji podatkowej, a zatem również przepisy art. 169 Ordynacji, dotyczące wezwania strony do uzupełnienia braków podania. Wskazano, że wyznaczenie terminu na uzupełnienie wniosku nie powoduje przedłużenia 45-dniowego terminu do wydania przez organ restrukturyzacyjny decyzji o warunkach restrukturyzacji albo o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania - jeżeli w wyznaczonym przez organ terminie nie zostały uzupełnione braki podania. Postępowanie w sprawie restrukturyzacji zaległości zostało wszczęte w dniu 8 listopada 2002 roku na wniosek podatnika, zatem w jego interesie winien być czynny udział w toczącym się postępowaniu restrukturyzacyjnym. Urząd Skarbowy wzywał dwukrotnie K. P. do uzupełnienia wniosku, jednakże podatnik nie przedłożył informacji, które zostały określone w ustawie o restrukturyzacji ( i wymienione w wezwaniach Urzędu ) jako niezbędne do wydania decyzji o warunkach restrukturyzacji. Zatem, skoro Urząd nie uzyskał od wnioskodawcy informacji określonych w art. 10 ust. l pkt l i art. 13 ust. l i 2 ustawy o restrukturyzacji miał obowiązek na podstawie art. 13 ust. 2 pkt 5 ww. ustawy pozostawić wniosek bez rozpatrzenia. Wskazano nadto na zapis art. 149 Ordynacji podatkowej, z którego wynika, że w przypadku nieobecności adresata w mieszkaniu pisma doręcza się za pokwitowaniem pełnoletniemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, gdy osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Powyższe wskazuje, że organy podatkowe działały zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa doręczając korespondencję domownikom, którzy podjęli się oddania jej stronie. W ocenie Izby pobyt w Szpitalu Psychiatrycznym w S. nie przeszkodził podatnikowi w złożeniu odwołania od decyzji Urzędu Skarbowego, zatem nie ma również podstaw do twierdzenia, że wnioskodawca nie mógł odpowiedzieć na wezwania Urzędu, jeśli nie osobiście to ustanawiając pełnomocnika. K. P., nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu odwoławczego, zaskarżył je do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku. W skardze wskazał, że od dnia 26 listopada 2002 roku do 17 kwietnia 2003 roku przebywał w Szpitalu Psychiatrycznym w S. na oddziale zamkniętym. Wskazał nadto, że nie udzielił rodzinie pełnomocnictwa do odbioru poczty urzędowej. Podkreślił, że żona wprawdzie odebrała list z Urzędu Skarbowego w dniu 27 listopada 2002 roku, ale wysłała list, w którym potwierdziła jego pobyt w szpitalu oraz brak możliwości zgromadzenia wymaganej dokumentacji. Pod nieobecność żony w domu syn, odebrał przesyłkę poleconą z Urzędu - wezwanie ostateczne do uzupełnienia braków wniosku - i przywiózł skarżącemu do szpitala. Z pisma tego skarżący dowiedział się, że termin złożenia wymaganej dokumentacji minął. Następnie, w dniu 5 stycznia 2003 roku żona skarżącego przyniosła do szpitala decyzję Urzędu Skarbowego o pozostawieniu wniosku bez rozpatrzenia. Zdaniem skarżącego powyższe jest odwetem Urzędu i Izby Skarbowej za napisanie skargi na te instytucje. W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa wniosła o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumentację jak w zaskarżonej decyzji. Zgodnie z przepisem art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione przed dniem 1 stycznia 2004 roku i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270) – określanej dalej jako ustawa p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 §1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ) i art. 134 §1 ustawy p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, pod względem zgodności z prawem rozstrzygając w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga jest zasadna. Istotą problemu w niniejszej sprawie jest ustalenie, czy organ restrukturyzacyjny zasadnie pozostawił wniosek skarżącego bez rozpatrzenia z uwagi na nieuzupełnienie w wyznaczonym terminie braków formalnych tegoż wniosku. W ocenie Sądu, Urząd podejmując powyższe rozstrzygnięcie, naruszył zasadę demokratycznego państwa prawnego wynikającą z art. 2 Konstytucji RP,a także zasady ogólne wynikające z Ordynacji podatkowej, w szczególności: zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów podatkowych, zasadę prawdy obiektywnej, zasadę czynnego udziału strony. Wprawdzie przyjęcie przez organ fikcji doręczenia zastępczego do rąk pełnoletniego domownika, wynikającej z art. 149 Ordynacji podatkowej znajduje swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym, albowiem ze zwrotnego poświadczenia odbioru zarówno pierwszego jak i drugiego wezwania do uzupełnienia wniosku oraz wyjaśnienia wątpliwości co do jego treści, nie wynika by odbierający przedmiotowe wezwanie tj. żona i syn skarżącego, uchylili się od oddania się pisma adresatowi, skoro odbiór korespondencji pod powyższym rygorem potwierdzili własnoręcznym podpisem, to jednak nie można przyjąć, że doręczenie takie było skuteczne wobec następujących okoliczności. Żona skarżącego, S. P., odebrała wprawdzie w dniu 27 listopada 2002 roku przesyłkę organu podatkowego adresowaną do jej męża, to jednakże po zapoznaniu się z jej treścią uznała, że nie jest w stanie samodzielnie wywiązać się z podjętego zobowiązania w związku z powyższym zwróciła ją do nadawcy, informując jednocześnie o fakcie, że jej mąż przebywa w zakładzie zamkniętym lecznictwa psychiatrycznego od dnia 26 listopada 2002 roku i czas jego pobytu tamże jest bliżej nieokreślony, w związku z czym wniosła o przesuniecie terminu uzupełnienia dokumentów. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że Urząd Skarbowy przyjął powyższą okoliczność do wiadomości albowiem wyznaczył nowy termin do uzupełnienia braków wniosku. Jednakże wyznaczenie go w terminie 3 dni od daty powzięcia informacji o pobycie strony w zamkniętej placówce leczenia psychiatrycznego mija się z szeroko pojmowaną zasadą racjonalności. W ocenie Sądu organ powinien rozważyć możliwość pouczenia podatnika o możliwości ustanowienia pełnomocnika, który na czas jego pobytu w szpitalu działałby w jego imieniu i na jego rzecz. Powyższe zalecenie znajduje uzasadnienie tym bardziej, że sam skarżący wielokrotnie (zarówno w odwołaniu jak i w skardze) podkreślał, że nie udzielił pełnomocnictwa (w tym pełnomocnictwa do odbioru korespondencji) zarówno żonie (z uwagi na jej chorobę psychiczną) jak i synowi (z uwagi na jego brak znajomości spraw urzędowych). Z akt zaś nie wynika, by został o takiej możliwości przez organ pouczony. Urząd, poprzez uniemożliwienie podatnikowi wykonania zobowiązania, do którego sam go wezwał, pozbawił go tym samym możliwości realizacji swoich uprawnień w toku prawnie uregulowanej procedury, a w konsekwencji uchybił zasadzie prawa do procesu wynikającej z konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawnego. Takie postępowanie organu w sposób bezsprzeczny narusza także zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych (art. 121 Ordynacji podatkowej). Postępowanie budzące zaufanie bowiem to postępowanie staranne i merytorycznie poprawne, w którym traktuje się równo interesy podatnika i Skarbu Państwa, nie zmienia się ocen tych interesów, a materialnoprawnych wątpliwości nie rozstrzyga się na niekorzyść podatnika. W razie zaistnienia jakichkolwiek wątpliwości co do treści pism podatnika tudzież okoliczności, na które się powołuje organy podatkowe powinny uwzględniać stan jego zdrowia a także jego sytuację życiową i załatwić sprawę w zakresie na tyle szerokim, by prawa strony i jej interes nie zostały zbagatelizowane ( por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 stycznia 1994 roku, sygn. akt SA/Po 2889/93, niepublikowany ). Zdaniem Sądu przyjęcie przez organy podatkowe skuteczności doręczenia przedmiotowego wezwania skutkowało w konsekwencji także naruszeniem zasady prawdy obiektywnej wynikającej z art. 122 Ordynacji podatkowej. Trudno bowiem przyjąć w takiej sytuacji, że organy dokonały wszelkich działań, które doprowadziłyby do dokładnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych rozpatrywanej sprawy. Końcowo wskazać należy, że rozstrzygniecie organów naruszyło także zasadę czynnego udziału strony we wszystkich stadiach postępowania (art. 123 Ordynacji podatkowej). Nie można bowiem, w zaistniałej sytuacji, skutecznie wywodzić, że strona z własnej winy nie uzupełniła w wyznaczonym terminie braków wniosku a tym samym nie brała czynnego udziału w postępowaniu podatkowym, skoro przebywała na oddziale zamkniętym szpitala psychiatrycznego, o czym organy były wielokrotnie informowane zarówno przez podatnika jak i jego żonę. Czynny udział strony nie oznacza aktywności samego podatnika, lecz obowiązek organu podatkowego umożliwienia podatnikowi wykorzystania tych uprawnień ( por. C. Kosikowski, H. Dzwonkowski, A. Huchla – Ustawa Ordynacja Podatkowa – komentarz, Warszawa 2003 s. 369 ), w ocenie Sądu zaś organy podatkowe z obowiązku takiego w niniejszej sprawie się nie wywiązały. Na marginesie Sąd wskazuje, że 45-dniowy termin do wydania przez organ restrukturyzacyjny decyzji o warunkach restrukturyzacji albo o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania dotyczy organu, nie zaś strony, wobec czego nie można przerzucić odpowiedzialności za jego niedotrzymanie na stronę, co w sprawie niniejszej uczyniły organy podatkowe. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie w przedmiocie stwierdzenia niemożności wykonania zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji wydano na podstawie art. 152 tej ustawy.