I SA/Gd 544/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 20 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. M. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia 2005 r. do października 2006 r. postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Pełnomocnik R. M. w skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] zwrócił się o przyznanie skarżącemu prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Braki formalne wniosku poprzez złożenie go na urzędowym formularzu PPF uzupełnione zostały w dniu 21 czerwca 2011 r. (data stempla pocztowego). Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że prowadzi on sam gospodarstwo domowe, wykonuje działalność gospodarczą, z której osiąga dochody w wysokości 1.000 zł miesięcznie, na jego utrzymaniu pozostaje dwoje małoletnich dzieci, które prowadzą wspólne gospodarstwo domowe z żoną wnioskodawcy, w jego małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, skarżący nie posiada jakiegokolwiek majątku (nieruchomości, zasobów pieniężnych, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro), ze względu na prowadzoną egzekucję nie jest w stanie zgromadzić jakichkolwiek środków. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przywołanych przepisów wynika, że sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 7 lipca 2011 r. (doręczonym pełnomocnikowi w dniu 18 lipca 2011 r.) wnioskodawca – na podstawie art. 255 p.p.s.a. – zobowiązany został do przedłożenia w terminie 14 dni następujących dokumentów: (1) odpisów wszystkich zeznań podatkowych złożonych przez małżonków za rok 2010, bądź też stosownego zaświadczenia z urzędu skarbowego o wysokości wszystkich dochodów uzyskanych za ten rok, (2) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych oraz rachunków prowadzonych dla potrzeb wykonywanej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji (wypłat, wpłat, przelewów); w przypadku ich nieposiadania – oświadczenia złożonego przez każdego z małżonków w tym przedmiocie, (3) dokumentów księgowych potwierdzających wysokość osiąganego przez wnioskodawcę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej dochodu (przychodu) lub poniesionej straty, kosztów uzyskania przychodów w okresie ostatnich trzech miesięcy, ewidencji środków trwałych, kopii zgłoszenia NIP-1 z załącznikiem B wraz z ich aktualizacjami, (4) oświadczenia w przedmiocie majątku żony, w szczególności posiadanych przez nią nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, wysokości zasobów pieniężnych (oszczędności i papierów wartościowych) oraz wskazania źródeł i wysokości osiąganych przez nią dochodów wraz z dokumentami, które potwierdzałyby wysokość dochodów uzyskanych w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz uzyskiwanych aktualnie (w kwotach brutto i netto); w przypadku gdy żona wnioskodawcy prowadzi działalność gospodarczą – dokumentów księgowych potwierdzających wysokość osiąganych z tego tytułu dochodów (przychodu) lub poniesionej straty, kosztów uzyskania przychodów w okresie od 1 kwietnia 2011 r., ewidencji środków trwałych, a także kopii zgłoszenia NIP-1 z załącznikiem B wraz z ich aktualizacjami, (5) dokumentów z okresu ostatnich trzech miesięcy obrazujących wysokość ponoszonych miesięcznych wydatków związanych z bieżącymi kosztami utrzymania (opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, telefon, inne), (6) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę, jego żonę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), (7) dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia z tytułu zobowiązań podatkowych. Jednocześnie poinformowano skarżącego, że nie jest on zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. Wyjaśniono także, iż niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. W piśmie z dnia 1 sierpnia 2011 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o przedłużenie terminu do nadesłania wymaganych dokumentów o siedem dni. Sąd uwzględnił przedmiotowy wniosek i przedłużył termin do wykonania zarządzenia z dnia 7 lipca 2011 r. Z wymaganych dokumentów źródłowych wnioskodawca przedłożył jedynie: - odpis umowy majątkowej małżeńskiej, - kopię zeznania podatkowego za 2010 r. (PIT-36L) wraz z potwierdzeniem jego nadania do urzędu skarbowego, w którym wykazał dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 299.040,16 zł (deklarując przychód w kwocie 1.645.775,99 zł i koszty jego uzyskania w wysokości 1.346.735,83 zł), - wyciąg z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za okres od stycznia do lipca 2011 r., z którego wynika, że ww. okresie osiągnął on przychody z wykonywanej działalności w łącznej kwocie 28.967,80 zł, poniósł koszty ich uzyskania w wysokości 72.480,66 zł, w konsekwencji wykazał stratę w wysokości 43.512,86 zł, - oświadczenie o nieposiadaniu pojazdów mechanicznych. Dodatkowo skarżący oświadczył, że żona wystąpiła przeciwko niemu z pozwem o alimenty na rzecz małoletnich dzieci, przy czym nie doręczono mu jeszcze jego odpisu, odmówiła przekazania dokumentów, z których wynikałaby wysokość kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania oraz wyciągów z rachunków bankowych. Nie ma wiedzy o wysokości uzyskiwanych przez nią dochodów i posiadanych rachunkach bankowych. Wskazał jedynie, że żona korzysta z dwóch samochodów dostawczych marki [...], rok produkcji 1994 i [...], rok produkcji 2003, które wykorzystuje w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Wyjaśnił, że nie posiada dokumentów obrazujących stan zaległości podatkowych, które wynoszą około 2 mln zł. Postępowaniem egzekucyjnym, w ramach którego dokonano zajęcia wszystkich jego rachunków bankowych, objęte zostały należności w łącznej kwocie około 172.000 zł. W tym miejscu podkreślić należy, że skarżący już z samego faktu nałożenia na niego zobowiązania w trybie art. 255 p.p.s.a., tj. przedłożenia dodatkowych dokumentów celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy jego możliwości płatniczych oraz wskazaniu, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty mógł wywieść, że złożone przez niego we wniosku oświadczenie uznano za niewystarczające oraz że zostanie obciążony negatywnymi skutkami związanymi z nieprzedłożeniem wymaganych dokumentów. W tak ustalonym stanie faktycznym stwierdzić należy, że wnioskodawca – pomimo przedłużenia mu terminu do wykonania zarządzenia z dnia 7 lipca 2011 r. – nie przedłożył wszystkich wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej. Przyjąć zatem należało, że przedstawił on swoją sytuację finansową w sposób selektywny, przedstawiając tylko te okoliczności, które potwierdzały zasadność złożonego wniosku, oraz pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej. Rzeczywiste możliwości płatnicze nadal budzą uzasadnione i istotne wątpliwości. Tym samym skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05). Skarżący uchylił się od przedstawienia dokumentów, które pozwoliłyby ustalić jego sytuację majątkową w sposób niebudzący wątpliwości. Nie przedłożył wyciągów z posiadanych rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne. Wymogów zarządzenia referendarza sądowego z dnia 7 lipca 2011 r. nie spełnia zaś złożone przez niego w dniu 29 sierpnia 2011 r. oświadczenie, z którego wynika, że z rachunków bankowych wnioskodawcy prowadzona jest egzekucja. Podkreślenia wymaga fakt, że skarżący pomimo prowadzonego postępowania egzekucyjnego wciąż wykonuje działalność gospodarczą, z której w roku 2010 osiągnął dochód w kwocie 299.040,16 zł (deklarując przychód w kwocie 1.645.775,99 zł). W związku z tym faktem za pośrednictwem rachunku bankowego zobowiązany jest między innymi do zapłaty podatków, czy składek ZUS; na rachunek bankowy przedsiębiorcy dokonywany jest także zwrot podatku VAT, który można otrzymać wyłącznie na rachunek bankowy. Przyjąć zatem należało, że wnioskodawca uniemożliwił weryfikację złożonego oświadczenia o braku zasobów pieniężnych. Nie nadesłał także dokumentów, które potwierdzałyby wysokość jego zadłużenia wobec Skarbu Państwa. Podkreślić należy, że z okoliczności posiadania znacznych zobowiązań podatkowych, określonych nie tylko zaskarżoną decyzją, wnioskodawca wywodził, że znajduje się w sytuacji materialnej, która uprawniałaby go do korzystania z pomocy państwa w postaci przyznania prawa pomocy. Wskazał przy tym, że kwota zaległości podatkowych wynosi około 2 mln zł, zaś egzekucja prowadzona jest do kwoty około 172.000 zł. Skarżący nie przedstawił także sytuacji finansowej małżonki. Podnoszona przez wnioskodawcę okoliczność istniejącego w jego małżeństwie ustroju rozdzielności majątkowej nie zwalnia go z obowiązku przedstawienia sytuacji majątkowej współmałżonka i pozostaje bez wpływu na dokonaną ocenę jego możliwości finansowych. O zwolnieniu strony od kosztów sądowych nie decyduje bowiem tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. W postanowieniu z dnia 23 maja 2011 r., sygn. akt II FZ 156/11 (www.nsa.orzeczenia.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza przy tym stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków; chodzi tu między innymi o stosowanie art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Stąd też również w razie ustanowienia rozdzielności majątkowej (czy nawet prowadzenia odrębnych gospodarstw domowych), małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny. Nie zasługuje zatem na aprobatę zaniechanie złożenia dokumentów obrazujących stan posiadania żony skarżącego z powołaniem się na obowiązujący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej, na co zwracano już uwagę w orzecznictwie sądowym (por. post. NSA z 6 października 2004 r. I GZ 71/04 ONSAiWSA 2005 z. 1 poz. 8, z dnia 25 lutego 2011 r., sygn. akt II OZ 113/11, www.nsa.orzeczenia.gov.pl). Zestawiając to z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. uznać należało, że na skarżącym spoczywał ciężar wykazania, że nawet z pomocą żony nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, czego jednak nie wykazał. Nie bez znaczenia jest również fakt, że wnioskodawca nie przedstawił jakichkolwiek dokumentów, na podstawie których można określić wysokość ponoszonych przez niego wydatków związanych z kosztami utrzymania. Za mało prawdopodobne uznać należy, że żona wnioskodawcy odmówiła przekazania dowodów płatności związanych z utrzymaniem mieszkania, w którym wspólnie zamieszkują. Powołane ustalenia faktyczne skutkują zatem uznaniem za niewiarygodne oświadczenia złożonego przez skarżącego, a postępowanie wnioskodawcy nie pozwala na wyjaśnienie istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Z tych wszystkich względów uznano, iż wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.