I SA/Gd 626/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. N. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 3 kwietnia 2018 r. o odmowie zmiany prawomocnego postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 lipca 2017 r. w sprawie ze skargi W. N. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 23 stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie zaliczenia wpłaty na poczet podatku od towarów i usług za maj 2007 r. i lipiec 2016 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Prawomocnym postanowieniem z dnia 20 lipca 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wnioskiem złożonym na formularzu PPF w dniu 19 stycznia 2018 r. (data stempla pocztowego), skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika. Z uwagi na to, że przedmiotowy wniosek został złożony przez skarżącego po prawomocnym rozpoznaniu uprzednio złożonego wniosku w tym przedmiocie, o tożsamym do poprzednio zgłoszonego zakresie żądania, to starszy referendarz sądowy zakwalifikował go jako wniosek o zmianę tego postanowienia. Starszy referendarz sądowy uznał oświadczenie skarżącego, złożone na urzędowym formularzu PPF, za niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego i zarządzeniem z dnia 5 lutego 2018 r., wydanym na podstawie art. 255 p.p.s.a., wezwał skarżącego do przedłożenia w terminie 7 dni: a/ oświadczenia w przedmiocie wszystkich źródeł i wysokości łącznego dochodu uzyskanego przez wnioskodawcę i jego partnerkę w 2017 r. oraz stosownych dokumentów w tym zakresie (odpisów zeznań podatkowych – jeżeli zostały już sporządzone); b/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego partnerkę rachunków bankowych (rachunków prowadzonych dla potrzeb działalności gospodarczej, rachunków osobistych, rachunku karty kredytowej, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych, w tym podlegających zajęciu egzekucyjnemu), obrazujących historię (wpłaty, wypłaty, przelewy) i salda tych rachunków za okres od 1 listopada 2017 r.; c/ zaświadczenia od pracodawcy partnerki potwierdzającego miesięczną wysokość netto osiąganego przez nią dochodu z tytułu umowy zlecenia wraz ze wszystkimi dodatkami oraz średniego wynagrodzenia z tego tytułu w okresie od 1 listopada 2017 r.; d/ odpisów dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za okres od 1 listopada 2017 r. z tytułu prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej oraz wydatków (ich rodzaj) poniesionych przez wnioskodawcę w okresie od 1 listopada 2017 r.; odpisów deklaracji VAT-7 za miesiące od listopada 2017 r.; e/ oświadczenia w przedmiocie sposobu regulowania przez kontrahentów płatności za wykonane przez wnioskodawcę usługi (dostarczony towar) oraz dokonywania przez wnioskodawcę płatności za wydatki ponoszone w związku z działalnością gospodarczą wraz z dokumentami potwierdzającymi ich formę płatności; f/ zaświadczenia z ZUS oraz z urzędu skarbowego o aktualnym stanie zadłużenia wnioskodawcy z tytułu podatków oraz nieopłaconych składek; g/ oświadczenia wynajmującej o aktualnym stanie zadłużenia wnioskodawcy z tytułu opłat czynszowych; h/ dokumentu potwierdzającego wysokość miesięcznych spłat zobowiązań wymienionych w punkcie e) i f); i/ oświadczenia w przedmiocie sposobu regulowania przez wnioskodawcę bieżących należności z tytułu podatków (w tym VAT) oraz składek do ZUS, a także dobrowolnej spłaty zaległości z tych tytułów wraz z dokumentami potwierdzającymi formę dokonywanych płatności; j/ dokumentów obrazujących wysokość faktycznie poniesionych przez wnioskodawcę i jego partnerkę w okresie ostatnich trzech miesięcy stałych kosztów swojego utrzymania (opłat za czynsz najmu mieszkania, opłat eksploatacyjnych do spółdzielni mieszkaniowej lub wspólnoty, opłat za energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, telefon, internet i innych) oraz dowodów potwierdzających wydatki poniesione na odpłatne leczenie w okresie ostatnich trzech miesięcy (wizyty, badania i zabiegi lekarskie/rehabilitacyjne, zakup stałych leków). Skarżący został poinformowany, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Powyższe wezwanie doręczono skarżącemu w dniu 5 marca 2018 r. Skarżący nie wykonał nałożonego na niego obowiązku. Wezwanie starszego referendarza sądowego pozostało bez odpowiedzi. Postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2018 r. starszy referendarz sądowy odmówił zmiany prawomocnego postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 lipca 2017 r. Skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja majątkowa i możliwości płatnicze uległy istotnemu pogorszeniu w porównaniu do stanu podlegającego ocenie przy rozpoznaniu pierwotnego wniosku, a z kolejnego wniosku wynika nawet, że uległa ona poprawie, to aktualna pozostaje ocena sytuacji skarżącego wyrażona w prawomocnym postanowieniu. Skarżący, ubiegając się ponownie o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie, nie podał i nie uprawdopodobnił żadnych nowych okoliczności, które uzasadniałyby jej zmianę. Pismem z dnia 2 maja 2018 r. skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia. W uzasadnieniu wskazał, że nie zgadza się z koniecznością przedstawienia dokumentacji, potwierdzającej zatrudnienie oraz zarobki jego partnerki, jak również wyciągów z jej konta bankowego. W ocenie skarżącego, żądanie referendarza sądowego jest nadmierną ingerencją w prywatność osoby niezwiązanej ze sprawą. Ponadto skarżący nie zgodził się twierdzeniem, że na nim jako wnioskującym spoczywa obowiązek udowodnienia faktu, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Zaznaczył, że żądanie dostarczenia dokumentów narusza jego dobra osobiste oraz bliskich mu osób. Żądane dokumenty zostały przedstawione przez niego do sprawy I SA/Gd 1642/16. Odnośnie oświadczenia właścicielki wynajmowanego mieszkania dotyczącego zadłużenia, skarżący podniósł, że nie ma z nią kontaktu i jedyne dokumenty, jakie może dostarczyć, to kopie wpłat z tytułu wynajmu i czynszu, jakie wykonuje na konto bankowe. Jeśli powyższe jest niewystarczające, to zmuszony jest wnioskować o przedłużenie terminu na ich doręczenie z uwagi na długi weekend majowy. Skarżący podkreślił również, że obecnie zmieniła się jego sytuacja w stosunku do tego, co przedstawił we wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonym na druku PPF. W dniu 10 kwietnia 2018 r. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego, działając jako organ egzekucyjny, dokonał zajęcia egzekucyjnego u jego zleceniodawcy, co spowoduje spadek jego realnych zarobków o co najmniej 40% i wymusi szukanie oszczędności np. poprzez wycofanie skargi z sądu, po to aby utrzymać zdolność do wykonywania pracy zawodowej. Zdaniem skarżącego, zajęcie egzekucyjne należy traktować jako działanie represyjne mające na celu uniemożliwienie mu walki przed sądem. Wyraził obawę działania organu egzekucyjnego w celu zmuszenia go do likwidacji prowadzonej działalności gospodarczej oraz rezygnacji z walki o swoje prawa przed sądem. Do sprzeciwu załączono: zawiadomienie z dnia 10 kwietnia 2018 r. o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych, jak i w obowiązującym prawie, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. W postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy nie należy zatem dokonywać ponownej oceny tych samych okoliczności i argumentów co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku, tylko porównać sytuację zakreśloną w tych dwóch wnioskach. W myśl art. 167a § 1 p.p.s.a. do zarządzeń oraz postanowień referendarza sądowego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące zarządzeń przewodniczącego oraz postanowień sądu, tak więc możliwość zastosowania art. 165 p.p.s.a. leży również w zakresie kompetencji referendarza sadowego. Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Jak prawidłowo starszy referendarz sądowy wyjaśnił w postanowieniu z dnia 3 kwietnia 2018 r., zmiana postanowienia referendarza sądowego, o której mowa w art. 165 p.p.s.a., możliwa jest wyłącznie w następstwie zmiany okoliczności, które towarzyszyły wydaniu postanowienia. Z uwagi na to, że przedmiotowy wniosek o przyznanie prawa pomocy jest kolejnym złożonym przez skarżącego w niniejszej sprawie, a poprzedni o tożsamym zakresie (w obu skarżący domagał się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika) został rozpoznany prawomocnym postanowieniem z dnia 20 lipca 2017 r., to należy go potraktować jako wniosek o zmianę tego postanowienia. Przepis art. 165 p.p.s.a., który umożliwia uchylanie i zmianę postanowienia niekończące postępowania w sprawie wskutek zmiany okoliczności sprawy, przewiduje możliwość weryfikacji określonych rozstrzygnięć wojewódzkiego sądu administracyjnego pod warunkiem, że zmianie uległ stan faktyczny sprawy w sposób na tyle istotny, że zachodzą przesłanki do zmiany wydanego uprzednio orzeczenia. Zatem złożenie przez stronę kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych nie obliguje sądu do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 p.p.s.a. Rolą sądu jest bowiem w takim przypadku zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 282/12 dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych na stronie www.nsa.gov.pl). W tego typu sytuacjach nie jest więc możliwe dokonywanie odmiennych ocen kondycji finansowej strony na podstawie tożsamych elementów stanu faktycznego, tj. w oparciu o analogiczną do zawartej we wcześniejszym wniosku argumentację. W związku z tym, jeżeli podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie wskaże jakichkolwiek nowych okoliczności, bądź też podane przez niego fakty nie będą na tyle znaczące, aby mogły doprowadzić do odmiennych od dotychczasowych ocen, to skorzystanie z art. 165 p.p.s.a. nie będzie możliwe. Rozpatrując ponowne żądanie skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika, podzielić należy stanowisko starszego referendarza sądowego, że okoliczności sprawy nie uległy zmianie, bowiem skarżący nie wykazał, by w jakikolwiek sposób zmieniła się jego sytuacja materialna. Należy odnotować, że skarżący w kolejnym oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu PPF podał, że obecnie wraz z partnerką utrzymują się z wykonywanej przez niego działalności gospodarczej, z której osiąga dochody w wysokości około 3.000 zł netto miesięcznie oraz z wynagrodzenia za pracę partnerki w kwocie około 2.000 zł netto miesięcznie, na które składa się wynagrodzenie zasadnicze odpowiadające kwocie wynagrodzenia minimalnego oraz premia od sprzedaży. Jego zadłużenie w rachunku karty kredytowej wynosi 4.800 zł i spłaca je w ratach po około 220 zł. Skarżący podał także, że na wyżywienie oraz inne koszty wydatkuje miesięcznie około 1.100 zł, w okresie od lipca do sierpnia 2017 r. na leczenie przeznaczył kwotę 540 zł, opłaca także składki do ZUS oraz podatek dochodowy (PIT-5), przy czym nie podał w jakich kwotach. Natomiast pozostałe dane dotyczące majątku skarżącego i jego partnerki, wysokości wydatków ponoszonych na czynsz najmu mieszkania, opłaty związane z jego eksploatacją, w tym za media, telefon, obsługę księgową itp., stanu zadłużenia skarżącego z tytułu podatków, nieopłaconych składek do ZUS oraz opłat za czynsz najmu mieszkania są tożsame z danymi podanymi przez skarżącego w poprzednim oświadczeniu. Starszy referendarz sądowy uznał więc przedmiotowe oświadczenie za niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego i zarządzeniem z dnia 5 lutego 2018 r. wezwał skarżącego do przedłożenia w terminie 7 dni dokumentów i oświadczeń. Skarżący nie wykonał nałożonego na niego obowiązku. Wezwanie starszego referendarza sądowego pozostało bowiem bez odpowiedzi. W związku z powyższym uznać należy, że skarżący, poprzez nieprzedstawienie żądanych dokumentów, uniemożliwił dokonanie pełnej i rzetelnej oceny swojej sytuacji finansowej i rodzinnej. Trafnie więc starszy referendarz sądowy podkreślił, że bierność skarżącego skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych i traktować ją należy jako niewykazanie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Powtórzyć należy, że to wnioskodawca ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania (czy to w całości, czy też w części). Owe wykazanie polega w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonujący, że nie ma on jakichkolwiek realnych możliwości poniesienia tych kosztów, bądź też ich uiszczenie spowoduje uszczerbek zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. Tymczasem skarżący tego nie uczynił. Skoro zatem skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja majątkowa i możliwości płatnicze uległy istotnemu pogorszeniu w porównaniu do stanu podlegającego ocenie przy rozpoznaniu pierwotnego wniosku, to aktualna pozostaje ocena sytuacji skarżącego wyrażona w prawomocnym postanowieniu z dnia 20 lipca 2017 r. Skarżący, ubiegając się ponownie o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie, nie podał i nie uprawdopodobnił żadnych nowych okoliczności, które uzasadniałyby jej zmianę. Zaakcentować trzeba, że skarżący po raz kolejny nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej zastosowanie względem niego instytucji prawa pomocy. W związku z tym brak jest podstaw do uznania, że sytuacja materialna skarżącego (oceniona uprzednio w świetle przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) uległa zmianie, co uprawniałoby Sąd do zmiany prawomocnego postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 20 lipca 2017 r. Sąd podziela więc rozstrzygnięcie i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Starszy referendarz sądowy nie dopuścił się żadnych naruszeń prawa i właściwie uzasadnił zajęte stanowisko. Nawiązując do argumentacji podniesionej we sprzeciwie, rację ma skarżący twierdząc, że jego partnerka życiowa nie jest stroną niniejszego postępowania i nie ma obowiązku partycypacji w związanych z tym postępowaniem kosztach. Nadto, w przypadku związku nieformalnego, na partnerach nie ciąży - tak jak w przypadku małżonków - prawny obowiązek wzajemnego wsparcia. Tym niemniej, jak podniesiono w postanowieniu tut. Sądu z dnia 7 września 2017 r. sygn. akt I SA/Gd 626/17 oraz w postanowieniu z dnia 28 marca 2017 r. sygn. akt I SA/Gd 1642/16, ocena sytuacji majątkowej gospodarstwa domowego wnioskodawcy, obejmująca badanie stopnia przyczynienia się do ponoszenia wydatków przez osoby, które partycypują w kosztach utrzymania tego gospodarstwa, jest uzasadniona potrzebą ustalenia całokształtu okoliczności, mających wpływ na możliwości płatnicze skarżącego. Zatem dla oceny możliwości finansowych skarżącego istotny jest aktualny stan majątkowy osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Odnosząc się zaś do argumentu, że żądane dokumenty zostały przedstawione przez skarżącego do sprawy I SA/Gd 1642/16, Sąd wyjaśnia, że sąd administracyjny w każdej sprawie wniosek ocenia indywidualnie. Przy czym zauważyć należy, że skarżący pomija fakt, że postanowieniem z dnia 28 marca 2018 r. sygn. akt I SA/Gd 1642/16 tut. Sąd, wskazując, że skarżący nie wyjaśnił w sposób niebudzący wątpliwości swojej sytuacji majątkowej, uznał, że nie wykazał istnienia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy i utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. W sprzeciwie podniesiono także, że w dniu 10 kwietnia 2018 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego, działając jako organ egzekucyjny, dokonał zajęcia egzekucyjnego u zleceniodawcy skarżącego, co spowoduje spadek jego realnych zarobków o co najmniej 40% i wymusi szukanie oszczędności np. poprzez wycofanie skargi z sądu, po to aby utrzymać zdolność do wykonywania pracy zawodowej. Zdaniem Sądu, skoro wnioskodawca nie przedstawił dokumentów obrazujących jego rzeczywistą sytuację majątkową, to nie można przyjąć, że nie posiada on środków na uiszczenie należności z tytułu kosztów postępowania. Nieznana jest bowiem wysokość środków pieniężnych, jakimi aktualnie dysponuje. Okoliczność zaś prowadzenia egzekucji względem majątku wnioskodawcy nie przesądza o niemożności poniesienia kosztów związanych z zainicjowanym postępowaniem. Ponadto wymaga zaakcentowania, że prawo pomocy jest instytucją, której celem jest zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Skarżący nie wykazał, że jest osobą, której sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania, a zatem nie może być traktowany za podmiot, który wskutek orzeczenia sądowego odmawiającego zwolnienia od kosztów sądowych, pozbawiony zostaje prawa do sądu. Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że przytoczona we sprzeciwie argumentacja w żaden sposób nie wykazała, aby starszy referendarz sądowy dopuścił się jakichkolwiek naruszeń prawa. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.