I SA/Gd 631/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Alicja Stępień Sędziowie NSA Joanna Zdzienicka - Wiśniewska (spr.) NSA Małgorzata Gorzeń po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. B. o wyłączenie starszego referendarza sądowego Moniki Hennig w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej postanawia oddalić wniosek. W sprzeciwie wniesionym od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 10 kwietnia 2018 r. sygn. akt I SA/Gd 631/17 skarżąca M. B. wniosła o wyłączenie starszego referendarza sądowego Moniki Hennig od udziału w sprawie. Uzasadniając wniosek skarżąca podniosła, że wskazany referendarz sądowy jest nieobiektywny, dyskryminuje skarżącą jako stronę, faworyzuje stronę przeciwną oraz narusza standardy bezstronności wynikające z orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 7 czerwca 2005 r. i 15 grudnia 2005 r., art. 45 ust. 1 Konstytucji RP i art. 6 Konwencji a także przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W dniu 23 maja 2018 r. starszy referendarz sądowy Monika Hennig złożyła pisemne oświadczenie wskazując, że w sprawie nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 18 i art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej określanej jako "p.p.s.a."). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 18 i 19 p.p.s.a. wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie sądowoadministracyjnej może nastąpić z mocy samej ustawy, bądź też na żądanie samego sędziego lub na wniosek strony. Zgodnie z art. 24 § 1 p.p.s.a. przepisy o wyłączeniu sędziego stosuje się odpowiednio m.in. do wyłączenia referendarza sądowego. Stosując odpowiednio art. 18 § 1 p.p.s.a. należy uznać, że referendarz sądowy jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: 1. w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2. swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 3. osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4. w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5. w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6. w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6a. dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; 7. w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Powody wyłączenia trwają także po ustaniu uzasadniającego je małżeństwa, przysposobienia, opieki lub kurateli (art. 18 § 2 p.p.s.a.). Referendarz, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi (art. 18 § 3 p.p.s.a.). Niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 p.p.s.a., sąd wyłącza referendarza na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie (art. 19 p.p.s.a.). Wniosek strony o wyłączenie referendarza wymaga zgłoszenia go na piśmie lub ustnie do protokołu posiedzenia w sądzie, w którym sprawa się toczy, wraz z uprawdopodobnieniem przyczyny wyłączenia (art. 20 § 1 p.p.s.a.). Celem instytucji wyłączenia sędziego (odpowiednio referendarza sądowego) jest realizacja konstytucyjnego prawa obywateli do rozpatrzenia sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Bezstronność sądu jest też elementem prawa do przeprowadzenia rzetelnego postępowania sądowego w rozumieniu art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 14 Międzynarodowego paktu praw obywatelskich i politycznych. Także orzecznictwo Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka na temat bezstronności sędziego w świetle art. 6 ust. 1 wyżej powołanej Konwencji wyraźnie wskazuje na konieczność unikania sytuacji stwarzających wątpliwości co do bezstronności sędziego. Naruszenie jednak tego przepisu w kontekście podejmowania przez tego samego sędziego czynności na różnych etapach określonego postępowania Europejski Trybunał rozpatruje kazuistycznie, z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy. Wyłączenie sędziego (odpowiednio referendarza sądowego), o którym mowa w art. 19 p.p.s.a. ma zapewnić obiektywizm Sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (por. postanowienie NSA z dnia 22 lutego 2008 r., sygn. akt II FZ 60/08). Nie może tym samym służyć umożliwieniu stronie wybierania składów sędziowskich według jej subiektywnego odczucia (por. postanowienie NSA z dnia 8 maja 2009 r., sygn. akt II FZ 128/09). W szczególności nie stanowi uzasadnionej wątpliwości co do bezstronności przeświadczenie strony co do tego, że sędzia prowadzi proces wadliwie, zwłaszcza nieobiektywnie czy też stronniczo. Podobnie subiektywny pogląd strony co do trafności orzeczenia podjętego z udziałem danego sędziego nie stanowi przesłanki wyłączenia sędziego od rozpoznania danej sprawy (por. postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2009 r., sygn. akt I OZ 607/09). Nieuzasadniony jest również wniosek o wyłączenie sędziego na tej podstawie, że sędzia orzeka w różnych sprawach tych samych podmiotów (por. postanowienie NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OSK 392/08). Poglądy wyrażone w powyższych orzeczeniach dotyczące wniosku o wyłączenie sędziego odnieść należy również do wniosku o wyłączenie referendarza sądowego. Wniosek o wyłącznie referendarza sądowego od orzekania w przedmiotowej sprawie nie został szerzej przez skarżącą uzasadniony. Tym samym skarżąca nie wykazała, aby w przedmiotowej sprawie istniały podstawy do wyłączenia referendarza sądowego od orzekania. Wniosek o wyłączenie referendarza sądowego złożono w związku z negatywnym rozstrzygnięciem wniosku o przyznanie prawa pomocy – odmowę przyznania tej pomocy skarżąca odczytała jako dyskryminację i faworyzowanie strony przeciwnej. Sama jednak podejrzliwość strony, brak zaufania do bezstronności referendarza sądowego, czy też przeświadczenie o prowadzeniu przez niego postępowania w sposób wadliwy i nieobiektywny nie stanowi przesłanki uzasadniającej wyłączenie referendarza sądowego od orzekania w danej sprawie. Strona niezadowolona ze sposobu rozpoznania sprawy może skorzystać z przysługujących jej środków zaskarżenia. Zgodnie z treścią art. 22 § 1 i § 2 w zw. z art. 24 § 1 p.p.s.a., o wyłączeniu referendarza sądowego rozstrzyga sąd administracyjny, przed którym sprawa się toczy w składzie trzech sędziów na posiedzeniu niejawnym, po złożeniu wyjaśnienia przez referendarza sądowego, którego wniosek dotyczy. Mając na uwadze, że starszy referendarz sądowy Monika Hennig złożyła wymagane wyżej wyjaśnienie, jak również, że nie stwierdzono istnienia okoliczności pozwalających na uwzględnienie żądania skarżących, wniosek podlega oddaleniu. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, działając na podstawie art. 22 § 1 i § 2 wskazanej ustawy, orzekł jak w postanowieniu.