I SA/Gd 633/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Woźniak (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Ewa Kwarcińska, Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska, Protokolant Starszy Sekretarz sądowy Agnieszka Rupińska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 27 września 2011 r. sprawy ze skargi "A" S.A. z siedzibą w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia 22 kwietnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty należnej z tytułu zajęcia wierzytelności pieniężnej oddala skargę. Prezydent Miasta postanowieniem z dnia 26 lipca 2010 r. wydanym na podstawie m. in. art. 71a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 z późn. zm.) dalej jako "u.p.e.a." określił, że na dzień 26 lipca 2010 r. kwota 23.023,74 zł stanowi kwotę zajętej wierzytelności, od której przekazania bezpodstawnie uchyla się Bank z siedzibą w W. jako dłużnik zajętej wierzytelności z rachunku bankowego A. S. Wierzytelność została zajęta pismem z 24 kwietnia 2007 r. nr [...]. Organ pierwszej instancji podał w uzasadnieniu, że Bank poinformował, że do rachunków bankowych zobowiązanej wystąpił zbieg egzekucji z Urzędem Skarbowym i Komornikiem Sądowym Rewiru I. Sąd Rejonowy postanowieniem z 9 sierpnia 2007 r. o sygn. akt [...] wyznaczył do łącznego prowadzenia egzekucji z rachunków bankowych zobowiązanej Prezydenta Miasta (organ egzekucyjny). Bank pismem z dnia 10 czerwca 2009 r. poinformował organ egzekucyjny, że 3 października 2007 r. przekazał na jego rachunek kwotę 23.023,74 zł tytułem realizacji zajęcia. Organ egzekucyjny nie stwierdził wpływu powyższej kwoty na rachunek bankowy. Bank wyjaśnił w związku z powyższym, że deklarowana kwota została 26 września 2007 r. tytułem częściowej realizacji zajęcia bankowego przekazana na rachunek bankowy II Urzędu Skarbowego. Pismem z 21 sierpnia 2009 r. Bank wystąpił do II Urzędu Skarbowego o zwrot pomyłkowo przekazanej kwoty. Organ egzekucyjny stwierdził dalej, że postanowienie Sądu Rejonowego rozstrzygające zbieg egzekucji przesłano do Banku wprawdzie dopiero 9 lipca 2009 r. ale w sytuacji braku środków na pokrycie wszystkich egzekwowanych należności, Bank powinien wstrzymać realizację wszystkich zajęć do czasu rozstrzygnięcia zbiegu egzekucji. Podkreślono, że Bank był świadomy obowiązku wstrzymania realizacji zajęć skoro w swoim pierwszym piśmie z 3 lipca 2007 r. informował, że "wpływy na rachunek powyżej kwoty wolnej zostaną zabezpieczone do chwili rozstrzygnięcia dalszego trybu prowadzonej egzekucji". W konsekwencji powyższych wywodów organ egzekucyjny stwierdził, że Bank przekazał kwotę 23.023,74 zł bezpodstawnie do Urzędu Skarbowego, nie wiedząc czy i jak zbieg egzekucji został rozstrzygnięty. Przekazana kwota powinna być zatrzymana w depozycie Banku do chwili uzyskania przez Bank wiadomości o rozstrzygnięciu zbiegu egzekucji a następnie przekazana do organu wyznaczonego do prowadzenia łącznej egzekucji tj. Prezydenta Miasta. W zażaleniu na powyższe postanowienie Bank zarzucił naruszenie art. 7 § 1 u.p.e.a. poprzez zastosowanie środka egzekucyjnego niezgodnie z przepisem ustawy, art. 7 § 3 u.p.e.a. poprzez zastosowanie środka egzekucyjnego w przypadku, gdy obowiązek stał się bezprzedmiotowy, art. 71a § 1 u.p.e.a. poprzez jego bezpodstawne zastosowanie wobec banku, art. 71a § 9 u.p.e.a. poprzez jego błędne zastosowanie, co skutkowało uznaniem przez organ egzekucyjny, iż Bank bezpodstawnie uchyla się od przekazania kwoty zajętej wierzytelności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2011 r. utrzymało w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Wyjaśniło, że na mocy art. 71a § 9 i 71b u.p.e.a. organ egzekucyjny uprawniony został do ściągnięcia zajętej sumy od dłużnik zajętej wierzytelności, gdy stwierdzi, iż dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania tej wierzytelności. Organ odnotował, że zwrot "bezpodstawnie uchyla się" oznacza tyle, co "bez podstawy prawnej". Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało i podzieliło pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 7.01.2004 r. Sygn. akt III SA 77/03, że przeprowadzenie przez organ egzekucyjny czynności kontrolnych wskazanych w art. 71a § 1 u.p.e.a. nie jest konieczne, gdy materiał dowodowy sprawy, zgromadzony z uwzględnieniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa w związku z art. 18 u.p.e.a. pozwoli na stwierdzenie, że doszło do bezpodstawnego uchylenia się dłużnika od wpłaty zajętej nieruchomości. Powyższe stwierdzenie prowadziło zaś do konkluzji, że Prezydent Miasta był uprawniony do zastosowania w stosunku do Banku art. 71a § 9 u.p.e.a. W dalszej kolejności organ odwoławczy stwierdził, że w świetle ustalonych w sprawie okoliczności faktycznych nie można uznać, iż wpłata na rzecz II Urzędu Skarbowego w kwoty 23.023,74 zł stanowiła przekazanie zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Bank w skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego poprzez nierozpoznanie w całości zażalenia Skarżącej w zakresie naruszenia art. 7 § 1 i § 3 u.p.e.a. oraz naruszenie art. 71a § 9 u.p.e.a. Skarżąca wniosła: o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia, o wydanie postanowienia o uchyleniu w całości postanowienia Prezydenta Miasta oraz o zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw zgodnie z normami prawa przepisanymi. Skarżąca uzasadniając skargę podniosła, "że zasada wyrażona w art. 7 § 1 u.p.e.a. oznacza, że w toku postępowania egzekucyjnego wolno stosować ewentualnie w ustawach szczególnych. Dodatkowo środki te można stosować wyłącznie w sposób zgodny z ustawą." W ocenie Skarżącej Prezydent Miasta poprzez wydanie postanowienia z dnia 26 lipca 2011 r., oznaczonego sygnaturą [..] zmierza do ściągnięcia od Banku, w trybie egzekucji w administracji kwoty 23.023,74 zł. W sytuacji przekazania przez Bank tej kwoty na rzecz jednego z wierzycieli tj. II Urzędu Skarbowego postanowienie Prezydenta Miasta z 26 lipca 2010 r. narusza art. 7 § 3 u.p.e.a. Powołując się na pogląd prawny wyrażony w wyroku NSA z 8.10.2008 r. Sygn. akt II FSK 928/07 skarżąca wywiodła, że w przypadku przekazania zajętej kwoty na rzecz wierzyciela wygasło zobowiązanie odnośnie części przekazanej kwoty. Skarżąca wskazując na treść art. 411 pkt 1 Kodeku cywilnego stwierdziła, że nie może żądać zwrotu świadczenia przekazanego w dniu 26 lipca 2007 r. na rzecz II Urzędu Skarbowego. Podniosła skarżąca, że skoro sporna kwota została przekazana na rzecz jednego z wierzycieli to wywód Samorządowego Kolegium Odwoławczego odnośnie tego, czy Bank uchylał się czy też nie od przekazania zajętej kwoty jest irrelewantny dla wyniku sprawy. Nadto, w tym zakresie w ocenie Skarżącej wierzytelność wygasła, a tym samym na podstawie art. 7 § 3 u.p.e.a. egzekucja stała się bezprzedmiotowa. Skarżąca stwierdziła dalej, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy zastosowanie powinien znaleźć ewentualnie art. 168 u.p.e.a. przewidujący odpowiedzialność odszkodowawczą za nienależycie wykonany przez dłużnika zajętej wierzytelności obowiązek. Skarżąca zarzuciła także organom dokonanie nieprawidłowych ustaleń faktycznych, gdyż na rachunku bankowym, z którego prowadzona jest egzekucja nie znajduje się kwota podana w zaskarżonym postanowieniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Z przedłożonych akt administracyjnych wynika, że Prezydent Miasta, na mocy postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 9 sierpnia 2007 r. o sygn. akt [...] został wyznaczony do łącznego prowadzenia dalszej egzekucji z rachunku bankowego A. S. Postanowienie Sądu Rejonowego zostało wydane po stwierdzeniu zbiegu egzekucji prowadzonych przez Naczelnika II Urzędu Skarbowego, Prezydenta Miasta i Komornika Sądowego Rewiru I. Dłużnik zajętej wierzytelności - Bank, pismem z dnia 10 czerwca 2009 r. poinformował, że w dniu 3 października 2007 r. przekazał na rachunek Prezydenta Miasta kwotę 23.023,74 zł tytułem realizacji zajęcia. Kolejnym pismem, z dnia 21 lipca 2009 r. dłużnik zajętej wierzytelności wyjaśnił, że kwota 23.023.74 zł została przekazana 26 września 2007 r. tytułem częściowej realizacji zajęcia bankowego do II Urzędu Skarbowego. Bank pismem z dnia 21 sierpnia 2009 r. poinformował, że wystąpił do II Urzędu Skarbowego o zwrot omyłkowo przekazanej kwoty 23.023.74 zł. W przedstawionym stanie faktycznym, przyjętym przez Sąd jako podstawa orzekania, strona skarżąca kwestionuje zasadność wydania przez organ egzekucyjny postanowienia, którym określono jej na dzień 26 lipca 2010 r. kwotę zajętej wierzytelności, od której przekazania bezpodstawnie się uchyla. Istota formułowanych w skardze zarzutów sprowadza się do twierdzenia, że kwota 23.023,74 zł została jednak przekazana przez Bank na rzecz jednego z wierzycieli tj. II Urzędu Skarbowego. Zatem zobowiązanie w tym zakresie wygasło, a egzekucja stała się bezprzedmiotowa, na podstawie art. 7 § 3 u.p.e.a. Należy zatem zauważyć, że zgodnie z art. 71a § 1 u.p.e.a. organy egzekucyjne uprawnione są do przeprowadzania u dłużników zajętej wierzytelności, z wyłączeniem banków, kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, z zastrzeżeniem § 2. Z kolei art. 71a § 9 u.p.e.a. stanowi, że jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Postanowienie wydane na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. stanowi konsekwencję dokonanego uprzednio przez organ egzekucyjny zajęcie wierzytelności zobowiązanego u jej dłużnika i stwierdzenia, iż dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Celem tego postępowania, które może być poprzedzone czynnościami kontrolnymi, o których mowa w art. 71a § 1 - § 7 u.p.e.a. jest jedynie ustalenie okoliczności czy dłużnik zajętej wierzytelności nie uchylił się od przekazania tej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, który dokonał jej zajęcia. W przypadku stwierdzenia zaistnienia tych okoliczności, poprzez wydanie postanowienia o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. następuje konkretyzacja obowiązku dłużnika zajętej wierzytelności, określenie jego charakteru i zakresu (wyrok NSA z 26.01.2010 r. Sygn. akt II FSK 1458/08. www.orzecznictwo.nsa.gov.pl). Sąd podziela powołaną przez organy administracyjne ocenę prawną, wyrażoną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z 7.01.2004 r. Sygn. akt III SA 77/03, w myśl której, przeprowadzenie przez organ egzekucyjny czynności kontrolnych wskazanych w art. 71a § 1 u.p.e.a. nie jest konieczne, gdy materiał dowodowy sprawy, zgromadzony z uwzględnieniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa w związku z art. 18 u.p.e.a. pozwoli na stwierdzenie, że doszło do bezpodstawnego uchylenia się dłużnika od wpłaty zajętej wierzytelności. Należy dodać, że wykładnia językowa art. 71a § 1 i § 9 w zw. z art.1a pkt 3 u.p.e.a. nie sprzeciwia się temu, aby adresatem postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. uczynić bank. Wyłączenie określone w art. 71a § 1 u.p.e.a. dotyczy bowiem jedynie możliwości przeprowadzenia kontroli, co jest uzasadnione ochroną tajemnicy bankowej. Zdaniem Sądu brak jest jednak wystarczających podstaw, aby banki nie ponosiły skutków bezpodstawnego uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności. Taka wykładnia wymiennych przepisów stanowiłoby niczym nie usprawiedliwione uprzywilejowanie banków względem innych dłużników zajętej wierzytelności. W dalszej kolejności wymaga ustalenia znaczenie pojęcia "bezpodstawnie uchyla się". Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21.06.2007 r. Sygn. akt I FSK 984/06 (LEX nr 364771) rozważając sens tego zwrotu doszedł do wniosku, iż podstawą do uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu - w rozumieniu art. 71a § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia, potrącenia itp.). W żadnym razie określenie "bezpodstawnie uchyla się" nie odnosi się do okoliczności związanych ze złą kondycją finansową dłużnika zajętej wierzytelności. Pojęcie to oznacza tyle, co "bez podstawy prawnej". Dla dokonania oceny, czy w ustalonym w rozpoznawanej sprawie stanie faktycznym, dłużnik zajętej wierzytelności uchylał się bezpodstawnie od przekazania zajętej wierzytelności wymaga odnotowania treść art. 82 u.p.e.a. Przepis ten stanowi, że w przypadku zbiegu kilku egzekucji administracyjnych lub zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej do tej samej wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego, jeżeli kwoty znajdujące się na rachunku bankowym nie wystarczają na pokrycie wszystkich egzekwowanych należności, bank obowiązany jest wstrzymać wypłaty z tego rachunku do wysokości należności pieniężnych, na rzecz których zajęcie nastąpiło, oraz niezwłocznie zawiadomić o tym właściwe organy egzekucyjne. Przepisy art. 81 § 4-5 stosuje się odpowiednio. Z przepisu tego wynika, że w przypadku zbiegu egzekucji dłużnik zajętej wierzytelności powinien wstrzymać wypłaty z tego rachunku do wysokości należności pieniężnych, na rzecz których zajęcie nastąpiło, a także niezwłocznie zawiadomić o tym właściwe organy egzekucyjne. Wprawdzie art. 82 u.p.e.a. nie stanowi o tym wprost, ale zakaz wypłat z rachunku dotyczy nie tylko wypłat na polecenie posiadacza rachunku, ale wszystkich wypłat - także na realizację obowiązku egzekwowanego na podstawie wcześniej dokonanych zajęć w innych postępowaniach egzekucyjnych. W ocenie Sądu, zasada określona w art. 82 u.p.e.a. stronie skarżącej powinna być znana. Skoro więc Bank wbrew jasno określonym obowiązkom dokonał wypłaty kwoty z zajętego rachunku bankowego na rzecz II Urzędu Skarbowego, który nie był organem egzekucyjnym wyznaczonym do dalszego prowadzenia egzekucji z rachunku bankowego, i okoliczność ta została stwierdzona przez organ egzekucyjny to organ ten był zobowiązany i uprawniony wydać postanowienie w trybie art. 71a § 9 u.p.e.a. i skierować je do Banku. Odnosząc się do podniesionych w skardze zarzutów należy zauważyć, że Naczelnik II Urzędu Skarbowego w niniejszej sprawie był organem egzekucyjnym a nie wierzycielem, stąd wyjaśnienia strony skarżącej, iż przekazała kwotę 23.023,74 zł na rzecz wierzyciela uznać należy za bezprzedmiotowe. Dodać trzeba, że w przypadku, gdy wyegzekwowana kwota nie jest wystarczająca na pokrycie wszystkich należności, organ egzekucyjny dokonuje jej podziału wedle zasad określonych w Rozdziale 9 Działu II ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W myśl wskazanych przepisów to nie dłużnik zajętej wierzytelności decyduje o tym, którego z wierzycieli należy zaspokoić. W konsekwencji, jako zupełnie pozbawione podstaw prawnych uznać należy twierdzenia skarżącej, że na podstawie art. 7 § 3 u.p.e.a. wygasło zobowiązanie odnośnie części przekazanej kwoty. W ocenie Sądu zarzut naruszenia art. 7 § 1 u.p.e.a. jest błędny. Przepis ten stanowi, że organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie. W świetle ustawowej definicji środka egzekucyjnego zawartej w art. 1a pkt 12 u.p.e.a., określenie kwoty zajętej wierzytelności, od przekazania której dłużnik zajętej wierzytelności uchyla się bezpodstawnie, nie jest środkiem egzekucyjnym. Nie mógł więc organ egzekucyjny w niniejszej sprawie naruszyć art. 7 § 1 u.p.e.a. Na marginesie tylko wypada zauważyć, że zastosowane w niniejszej sprawie w stosunku do zobowiązanej zajęcie rachunku bankowego jest środkiem egzekucyjnym znanym ustawie. Ma rację strona skarżąca, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając zażalenie nie odniosło się do zarzutu naruszenia art. 7 § i § 3 u.p.e.a. Jednak, w aspekcie wyżej poczynionej uwagi uchybienie to nie mogło mieć żadnego wpływu na wynik sprawy. Błędny jest w ocenie Sądu zarzut wadliwych ustaleń faktycznych. Organ ustalił bowiem prawidłowo, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchylił się od przekazania kwoty 23.023,74 zł. albowiem wbrew ustawowemu obowiązkowi nie wstrzymał się z jej przekazaniem do czasu powzięcia wiedzy o sposobie rozstrzygnięcia zbiegu egzekucji, a następnie przekazał ją na rzecz organu, który nie został wyznaczony do dalszego prowadzenia egzekucji. Okoliczność, że sporna kwota nie znajduje się obecnie na rachunku bankowym zobowiązanej jest bez znaczenia. Argumentacja strony skarżącej wywiedziona z art. 411 pkt 1 Kc. nie może doprowadzić do oczekiwanego przez nią skutku. Przepis ten nie jest bowiem stosowany w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W ocenie Sądu wymaga podkreślenia również, że strona skarżąca nie może żądać uchylenia zgodnego z prawem postanowienia tylko z tego powodu, iż wskutek własnych uchybień naruszyła normy ustawowe w sposób jasny określające zasady jej działania i naraziła się na określone konsekwencje tego uchybienia. Odnotowania wymaga także i to, że twierdzenie o braku możliwości żądania zwrotu świadczenia jest niezgodne z wcześniejszym wyjaśnieniem skarżącej, iż wystąpiła o zwrot tego świadczenia. Przepis art. 168c u.p.e.a. reguluje kwestię odpowiedzialności dłużnika zajętej wierzytelności względem wierzyciela za szkodę spowodowaną wadliwym wykonaniem ciążących na nim obowiązków. Przepis ten w żaden sposób nie wyłącza ani nie modyfikuje stosowania art. 71a § 9 u.p.e.a. Zakres stosowania obu tych przepisów jest bowiem rozłączny. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.