I SA/Gd 653/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tomasz Kolanowski, Sędziowie sędzia NSA Sławomir Kozik (spr.), asesor WSA Bogusław Woźniak, Protokolant Zuzanna Baca, po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. S. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 6 września 2004 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wydania decyzji umarzającej postępowanie podatkowe w przedmiocie rozliczenia podatku od towarów i usług za okresy marzec i kwiecień 1999 r. 1. oddala skargę; 2. przyznaje pełnomocnikowi radcy prawnemu Z. L. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem wynagrodzenia nieopłaconej pomocy prawnej przyznanej z urzędu plus 26,40- (dwadzieścia sześć złotych i czterdzieści groszy) podatku VAT, łącznie 146,40- (sto czterdzieści sześć złotych czterdzieści groszy) brutto tytułem wynagrodzenia nieopłaconej pomocy prawnej przyznanej z urzędu. M.M. wnioskiem z dnia [...] wystąpił do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego o wydanie decyzji umarzającej postępowanie podatkowe w zakresie podatku od towarów i usług za [...] albowiem upłynął 5 letni okres przedawnienia i dokonanie zwrotu nadpłaty podatku wynikającego z różnicy podatku naliczonego nad należnym wraz z należnymi odsetkami. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego decyzją z dnia 29 czerwca 2004 r. umorzył postępowanie wszczęte ww. wnioskiem podatnika, z uwagi na bezprzedmiotowość tego wniosku. W uzasadnieniu tej decyzji organ podatkowy pierwszej instancji wskazał, że prowadził postępowanie wyjaśniające w celu weryfikacji danych wykazanych w wymienionych we wniosku deklaracjach w oparciu o przepis art. 21 ust. 6 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz.U. Nr 11, poz. 50 z późn.zm.) przedłużając jednocześnie termin zwrotu różnicy podatku do czasu zakończenia postępowania wyjaśniającego. Organ ten wskazał również, że organy ścigania wszczęły postępowanie dotyczące działalności gospodarczej M.M. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego przedstawił, że zgodnie z art. 70 § 1 ordynacji podatkowej zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku, a tym samym przedawnienie zobowiązania podatkowego w podatku VAT za miesiące [...] upływa z dniem [...]. M.M. w odwołaniu od powyższej decyzji Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego wniósł o jej uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy. W uzasadnieniu podatnik podniósł, że przedmiotowe zobowiązania przedawniły się z upływem 5 lat od dnia płatności tego podatku tj. odpowiednio [...] i [...]. Dyrektor Izby Skarbowej decyzją z dnia 6 września 2004 r. uchylił w całości decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego i umorzył postępowanie wszczęte przez ten organ z wniosku M.M. z dnia [...]. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że wniosek M.M. wpłynął do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w sytuacji, gdy toczyło się postępowanie wyjaśniające zasadność wykazanego zwrotu bezpośredniego i w tej dacie prawo organów do określenia ewentualnego zobowiązania podatkowego w prawidłowej wysokości nie uległo przedawnieniu, wobec czego wniosek strony o umorzenie postępowań podatkowych był przedwczesny, a nie bezprzedmiotowy. Nadto organ wskazał, że wniosek taki powinien zostać rozpoznany w decyzji rozstrzygającej sprawę, co do istoty jako kwestia wpadkowa. Organ ten wskazał, że zgodnie z art. 70 § 1 ordynacji podatkowej termin przedawnienia liczy się od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. M.M. w skardze na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 6 września 2004 r. wniósł o jej uchylenie w części dotyczącej umorzenia postępowania wszczętego przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego z wniosku skarżącego z dnia [...]. Skarżący zarzucił, że w sprawie niniejszej dokonano błędnej interpretacji art. 70 ordynacji podatkowej, bowiem termin przedawnienia przedmiotowych zobowiązań powinien być liczony od powstania zobowiązań czy też jego rozliczenia. Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga M.M. nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zarzuty w niej podniesione są nieuzasadnione. W swojej istocie skarga M.M. ogranicza się wyłącznie do kwestii przedawnienia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za [...]. Wskazać zatem należy, że przedawnienie zobowiązania podatkowego określone w art. 70 § 1 ordynacji podatkowej jest instytucją prawa materialnego i następuje z mocy samego prawa, bez potrzeby wydawania odrębnej decyzji organu podatkowego w przedmiocie stwierdzenia przedawnienia. Upływ terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego powinien, w związku z tym, być brany z urzędu pod uwagę w trakcie postępowania podatkowego, dotyczącego określenia wysokości zaległości podatkowej. (Tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7 maja 2003 r. w sprawie sygn. akt I SA/Wr 2282/00; Prz.Podat. 2003/10/63 i w wyroku z 7 czerwca 2001 r. w sprawie sygn. akt I SA/Ka 736/00 Prz.Podat. 2002/7/63). Zatem w ocenie Sądu wniosek strony o umorzenie postępowania winien być rozpatrzony przez organ podatkowy, jednakże nie w drodze odrębnego rozstrzygnięcia, jak chce tego strona skarżąca, ale w decyzji rozstrzygającej daną sprawę, co do jej istoty. Przy czym nie jest to kwestia wpadkowa, czyli sprawa, która powstała w toku postępowania, ale nie dotycząca bezpośrednio jej istoty, ale jedna z przesłanek orzekania w przedmiocie wymiaru podatku, która determinuje rozstrzygnięcie. Tym samym stwierdzenie w toku postępowania, że nastąpiło przedawnienie powoduje ten skutek, że organ podatkowy nie może orzekać w przedmiocie wymiaru podatku i umarza postępowanie w sprawie. Zaskarżona decyzja Dyrektora Izby Skarbowej jest rozstrzygnięciem kwestii formalnej zaistniałej w toku postępowania i nie zawiera rozstrzygnięcia w przedmiocie wymiaru podatku, w tym także, w przedmiocie przedawnienia, jako kwestii bezpośrednio wpływającej na możliwość określenia podatku. Organ odwoławczy uchylił decyzję organu podatkowego pierwszej instancji i umorzył postępowanie z tej tylko przyczyny, że organ pierwszej instancji błędnie przyjął, że wniosek strony skarżącej wszczął odrębne postępowanie i postępowanie to jako bezprzedmiotowe należało umorzyć. Słusznie zdaniem Sądu organ drugiej instancji zauważył, że wniosek ten nie był bezprzedmiotowy, lecz przedwczesny w tym znaczeniu, iż jego rozstrzygnięcie powinno nastąpić dopiero w decyzji kończącej dane postępowanie, co do istoty. Brak natomiast było podstaw prawnych do orzekania w przedmiocie tego wniosku w drodze odrębnej decyzji. Prawidłowe jest stwierdzenie Dyrektora Izby Skarbowej zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji co do kwestii bezprzedmiotowość postępowania. Owa bezprzedmiotowość może bowiem wynikać zarówno z braku podmiotu jak i przedmiotu wszczętego i toczącego się postępowania. Przedmiotowe przesłanki umorzenia postępowania polegają przy tym na braku podstaw prawnych lub faktycznych do merytorycznego zakończenia postępowania tj. do rozstrzygnięcia sprawy, co do istoty. Przypadki umorzenia postępowania oraz przyczyny jego bezprzedmiotowości podlegają wyłącznie ścisłej wykładni. Nie można tym samym przepisów o umorzeniu postępowania stosować np. w odniesieniu do oceny zasadności żądań stron nie znajdujących podstaw w stanie prawnym lub faktycznym sprawy. Brak przesłanek do uwzględnienia żądania strony nie czyni postępowania podatkowego bezprzedmiotowym. W konsekwencji bezzasadność żądania strony musi być wykazana w decyzji załatwiającej sprawę, co do jej istoty, a nie prowadzić do umorzenia postępowania. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja naruszyła prawo w stopniu uzasadniającym jej wzruszenie i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270) oddalił skargę. Na zasadzie art. 250 ww. ustawy Sąd orzekł o wynagrodzeniu radcy prawnego ustanowionego dla skarżącego w niniejszej sprawie.