I SA/Gd 677/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Sędzia NSA Joanna Zdzienicka - Wiśniewska po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na uchwałę Rady Miejskiej z dnia 30 czerwca 2009 r. Nr [...] w przedmiocie przekazania środków finansowych dla Policji postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Pan W. K. wnioskiem z dnia 28 grudnia 2009 r. (data stempla pocztowego) zwrócił się o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Braki formalne wniosku poprzez złożenie go na urzędowym formularzu strona uzupełniła w dniu 2 lutego 2010 r. (data stempla pocztowego). Jednocześnie wnioskodawca rozszerzył swoje żądanie wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym i sprecyzował je w zakresie ustanowienia pełnomocnika, wskazując pełnomocnika w osobie radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2010 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy, które wobec wniesionego sprzeciwu utraciło moc. W uzasadnieniu wniesionego sprzeciwu pan W. K. wskazał, że na wezwanie Sądu szczegółowo opisał swoją sytuację majątkową, która jest trudna i w związku z tym wnosi o zmianę stanowiska Sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej w dalszej części "P.p.s.a", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, w sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując ponownie wniosek pana W. K. o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Zgodnie z art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowane jest stanowisko, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, iż może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05). Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. co do zasady nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty postępowania stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (por. postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1099/04). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r., OZ 862/04). Sąd w przytoczonym postanowieniu dodał, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa. W postanowieniach z dnia 6 października 2004 r. (GZ 61/04, GZ 64/04) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (FZ 478/04) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia na urzędowym druku PPF wynika, że wnioskodawca prowadzi sam gospodarstwo domowe, nie osiąga dochodów, nie posiada jakiegokolwiek majątku, w tym nieruchomości, oszczędności, przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 euro. Ponadto, na skutek prowadzonej przez komornika sądowego egzekucji wnioskodawca utracił gospodarstwo rolne wraz z inwentarzem żywym, jego zadłużenie wobec banku wynosi 400.000 zł, Agencji Nieruchomości Rolnych – 900.000 zł. Z dodatkowego oświadczenia, złożonego na skutek zarządzenia sędziego z dnia 10 lutego 2010 r., wydanego na podstawie art. 255 p.p.s.a. a wzywającego do przedłożenia dokumentów i oświadczeń mających na celu wyjaśnienie wątpliwości dotyczących stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy wynika, że pomiędzy małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej (na potwierdzenie czego przedstawiono odpis umowy majątkowej małżeńskiej z dnia 7 kwietnia 1998 r.). Z tej przyczyny nie jest wnioskodawcy znana sytuacja majątkowa żony, jak również nie jest uprawniony do żądania od niej wykazania stanu majątkowego i możliwości finansowych. Od roku 2010 dzierżawi gospodarstwo rolne, nie osiąga dochodów podlegających rozliczeniu z urzędem skarbowym, przy czym nie posiada środków finansowych na uiszczenie opłat od zaświadczeń, które okoliczność tę by potwierdzały, nie posiada oszczędności i rachunków bankowych, nie korzysta z pomocy opieki społecznej, jak również nie ponosi wydatków związanych z kosztami utrzymania. Szacunkowa wysokość dochodu z gospodarstwa rolnego za 2010 r., wynosi 4.312,49 zł (zaświadczenie z urzędu miejskiego z dnia 8 lutego 2010 r.). W pierwszej kolejności podkreślić trzeba, że składane przez skarżącego w wielu innych sprawach toczących się przed tut. Sądem wnioski o przyznanie prawa pomocy zostały rozpoznane odmownie z uwagi na niewykonanie, bądź też nieprawidłowe wykonanie przez wnioskodawcę wezwań, a w konsekwencji niemożność dokonania oceny jego sytuacji majątkowej. Skarżący każdorazowo uniemożliwiał sądowi weryfikację podawanych we wnioskach danych. Mając na uwadze przedstawiony powyżej stan faktyczny, uchylenie się po raz kolejny przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. (przedłożenia dokumentów źródłowych obrazujących stan majątkowy, dochody i stan rodzinny wnioskodawcy), stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Sąd nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, a władny jest jedynie oceniać w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. te, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym Sądowi prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. W niniejszej sprawie wnioskodawca sam uniemożliwił Sądowi dokonanie takiej oceny, uchylając się od przedłożenia wymaganych dokumentów, co skutkowało niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05), co uniemożliwia dokonanie oceny przesłanek przyznania prawa pomocy. Zgodzić się wprawdzie należy z twierdzeniem wnioskodawcy, że pozostawanie z żoną w ustroju rozdzielności majątkowej może skutkować faktem, że jeden z współmałżonków nie ma obowiązku informowania drugiego o stanie swojego majątku, o wykonywaniu zarządu tym majątkiem i o zobowiązaniach go obciążających (por. M. Sychowicz [w:] Kodeks rodzinny i opiekuńczy, komentarz pod. red. K. Piaseckiego, Warszawa 2009, s. 320). Ustrój rozdzielności majątkowej nie wpływa na obowiązek wzajemnej pomocy między małżonkami wynikający z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), zatem informacje o sytuacji materialnej współmałżonka mogą wpływać na ocenę udzielonych przez pana W. K. wyjaśnień, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie mając dochodów, nie posiadając oszczędności, nie korzystając z jakiejkolwiek formy pomocy, w tym ze świadczeń pomocy społecznej. Obowiązek wzajemnej pomocy między małżonkami nie może być utożsamiany z obowiązkiem pokrywania przez małżonka strony postępowania sądowego wszelkich kosztów, w tym również kosztów sądowych, w sytuacji gdy małżonkowie zawarli umowę majątkową małżeńską o rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 13 maja 20101 r., II GZ 91/10). Z tych względów Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.