I SA/Gd 685/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Marek Kraus Sędzia NSA Alicja Stępień po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 13 listopada 2025 r. sprawy ze skargi S. Sp. z o.o. z siedzibą w P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 16 lipca 2025 r., nr 2201-IEE.7192.2.161.2025.2.AW w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę. 1. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 16 lipca 2025 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku (dalej "Dyrektor IAS"), po rozpatrzeniu zażalenia S. Sp. z o.o. z siedzibą w P. (dalej "Skarżąca", "Spółka") na postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Gdańsku (dalej "Naczelnik US") z dnia 11 czerwca 2025 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie unieważnienia licytacji ruchomości oraz skargi na czynność egzekucyjną (licytację ruchomości), utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. 2. Rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego sprawy: 2.1. Postanowieniem z 9 maja 2025 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Bydgoszczy na wniosek Spółki z 6 listopada 2025 r. wyłączył spod egzekucji prowadzonej z majątku E. Sp. z o.o. ruchomości, znajdujące się na H. tj.: materac do łóżka kingsize, mebel wypoczynkowy, meble koloru czarnego. 14 maja 2025 r. Naczelnik US obwieścił o II licytacji ruchomości H., należącej do E. Sp. z o.o., dnia 30 maja 2025 r. godz. 12:00. Wartość szacunkowa wynosiła 234.800 zł, cena wywoławcza 117.400 zł. 30 maja 2025 r. o godz. 12:00 Naczelnik US przeprowadził II licytację zajętej ruchomości. Z czynności sporządzono protokół. Zgodnie z nim wyłączono z licytacji H.: łóżko kingsize, aneks kuchenny wraz z armaturą i meblami, stolik kawowy, umywalkę z łazienkowym stojakiem, materac do łóżka kingsize, mebel wypoczynkowy, szafki tv, szafki z półkami, szafa. W wyniku przeprowadzonej licytacji ruchomość sprzedano Dwoma pismami z 2 czerwca 2025 r. Spółka złożyła skargę na czynność Naczelnika US – sprzedaż w drodze licytacji ruchomości H. oraz wniosek o unieważnienie licytacji. 2.2. Naczelnik US postanowieniem z dnia 11 czerwca 2025 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniosków z 2 czerwca 2025 r. o unieważnienie licytacji ruchomości H. oraz w sprawie skargi na czynność egzekucyjną – licytację ruchomości. 2.3. W wyniku rozpatrzenia zażalenia Spółki, postanowieniem z dnia 16 lipca 2025 r. Dyrektor IAS utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, że przepis art. 107 § 2a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 132, dalej "u.p.e.a.") szczegółowo wymienia podmioty, które mogą wnieść skargę na naruszenie przepisów o przeprowadzaniu licytacji, są to: zobowiązany, wierzyciel oraz uczestnik licytacji. Oznacza to, że nikt inny takiej skargi skutecznie wnieść nie może. W sprawie Spółka jest podmiotem, który chciał przystąpić do licytacji. Zatem, nie była licytantem i skargi takiej skutecznie wnieść nie mogła. Organ zauważył, że skarga na naruszenie przepisów o przeprowadzaniu licytacji jest wnoszona do protokołu licytacji, nie można jej wnieść po zakończeniu licytacji i sporządzeniu protokołu. Odnosząc się do wniosku o unieważnienie licytacji, organ egzekucyjny wskazał, że brak jest przepisu, który daje jakiemukolwiek podmiotowi prawo do wystąpienia z takim wnioskiem. Przywołując art. 107 § 3 u.p.e.a., organ wskazał, że jedynie Naczelnik US lub Dyrektor IAS mógłby z urzędu unieważnić licytację. Zdaniem ww. organów brak było podstaw do unieważnienia licytacji. Z tego względu Naczelnik US zmuszony był odmówić wszczęcia postępowania w sprawie wniosków na podstawie art. 61 a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 572, dalej "K.p.a."). Organ egzekucyjny nie mógł zatem rozpoznać wniosków Spółki merytorycznie. Wydając rozstrzygnięcie musiał ograniczyć się do stwierdzenia przesłanek formalnych uniemożliwiających merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy. Również organ odwoławczy nie może badać pod tym względem sprawy i rozstrzygać co do istoty podania czyli ewentualnych naruszeń w toku licytacji z ruchomości. Przepis ten ma odpowiednie zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym w administracji na mocy art. 18 u.p.e.a. 3. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego je postanowienia organu pierwszej instancji, przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia, zasądzenie kosztów postępowania, dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów ze wskazanych dokumentów. W skardze zarzucono: I. naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię zastosowanie art. 61a § 1 K.p.a. przez wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie, która - z uwagi na art. 107 § 3 u.p.e.a. - ma charakter wyłącznie z urzędu (unieważnienie licytacji następuje przez organ egzekucyjny lub nadzorczy, o ile spełnione są ustawowe przesłanki). Organ potraktował wniosek Skarżącej formalistycznie jako niedopuszczalny "na wniosek", zamiast uznać go co najwyżej za zawiadomienie o nieprawidłowościach wymagających rozważenia wszczęcia postępowania ex officio; II. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności art. 7, 8, 9, 77 § 1, 80 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. przez:  1) zaniechanie merytorycznego odniesienia się do wskazanych nieprawidłowości licytacji (publiczny charakter/cena/wyłączenia) i uchylenie się od oceny przesłanek z art. 107 § 3 u.p.e.a. pod pretekstem "braku trybu na wniosek"; 2) zaniechanie ustaleń, czy sprzedana ruchomość nadal znajduje się we władaniu nabywcy - co warunkuje możliwość unieważnienia - mimo, że organ znał datę i przebieg licytacji oraz zakres włączeń; 3) nieuwzględnienie, że Skarżąca uprzednio składała wnioski o wyłączenie spod egzekucji elementów wyposażenia (częściowo uwzględnione przez organ), a mimo to operat i obwieszczenie nie zostały stosownie zaktualizowane przed II licytacją z 30 maja 2025 r., co mogło wprowadzić w błąd potencjalnych uczestników co do zakresu i wartości licytowanej rzeczy; III. pominięcie znaczenia dowodowego protokołu licytacji z 30 maja 2025 r. wskazującego katalog wyłączonych elementów (łóżko, aneks kuchenny, itd.), co wykazuje, że informacja o przedmiocie licytacji różniła się względem wcześniejszego operatu/ogłoszenia, a organ nadzorczy ograniczył się do konstatacji, iż "licytację przeprowadzono i ruchomość sprzedano", bez weryfikacji wpływu rozbieżności na przebieg licytacji. 4. W odpowiedzi na skargę, Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: 5.1. Skarga nie jest zasadna, ponieważ zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji nie są obarczone naruszeniami prawa mogącymi prowadzić do ich wyeliminowania z obiegu prawnego. W rozpatrywanej sprawie sądowej kontroli pod względem zgodności z prawem poddano postanowienie organu drugiej instancji, utrzymujące w mocy postanowienie organu pierwszej instancji o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie skargi na naruszenie przepisów o przeprowadzaniu licytacji oraz w sprawie wniosku o unieważnienie licytacji. W związku z tym badaniu pod kątem jego legalności podlega rozstrzygnięcie formalne, a nie merytoryczne. Należy przy tym wyjaśnić, że – jak domaga się tego Skarżąca we wniesionej skardze – kontrola prawidłowości prowadzenia licytacji i odpowiedź na zgłoszone w skardze zarzuty mogłaby nastąpić dopiero w sytuacji, gdyby nie pojawiły się przeszkody formalne do wszczęcia postępowania. Dlatego też zasadnie w pierwszej kolejności organ badał, czy dopuszczalne jest wszczęcie postępowania w sprawach objętych wnioskami Skarżącej. Zgodnie z art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednio zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 61a k.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 (żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego – przyp. Sądu), zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przyczyny te nie zostały w ustawie skonkretyzowane. W orzecznictwie oraz literaturze wskazuje się następujące okoliczności: a) sprawa nie podlega załatwieniu w formie decyzji, ponieważ ma charakter cywilnoprawny lub uprawnienia bądź obowiązki wynikają z mocy samego prawa albo brak przepisu stanowiącego podstawę materialnoprawną do wydania decyzji; b) złożony wniosek jest bezprzedmiotowy (wyrok WSA w Gdańsku z 21 listopada 2012 r., I SA/Gd 1009/12, LEX nr 1232079); c) toczy się już postępowanie administracyjne w tej samej sprawie albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygnięcie, które nie zostało następnie uchylone lub zmienione w sposób prawem przewidziany (lis pendens, res iudicata); d) strona żąda stwierdzenia nieważności decyzji, od której skargę oddalono prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, podnosząc w żądaniu te same przyczyny wadliwości decyzji, które były objęte zakresem rozpoznania i orzekania sądu administracyjnego (por. wyrok NSA z 10 października 2012 r., II OSK 1087/11, LEX nr 1234059; wyrok NSA z 19 stycznia 2022 r., II OSK 122/19, LEX nr 3334145); e) strona żąda wszczęcia postępowania, które może być wszczęte wyłącznie z urzędu (por. wyrok NSA z 20 lipca 2021 r., I OSK 495/21, LEX nr 3243959); f) wnioskodawca złożył wniosek o przyznanie uprawnienia po upływie terminu do złożenia wniosku (por. wyrok NSA z 26 maja 2020 r., I GSK 2050/19, LEX nr 3036930). Odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. "z innych uzasadnionych przyczyn" może mieć miejsce w sytuacjach oczywistych, niewymagających analizy sprawy i przeprowadzenia dowodów tj., gdy "na pierwszy rzut oka" można stwierdzić, że brak podstaw do prowadzenia postępowania (por. wyrok NSA z 22 maja 2015 r., II OSK 2671/13, LEX nr 1982821; wyrok NSA z 7 października 2021 r., II OSK 269/21, LEX nr 3331924). Przeszkoda wszczęcia postępowania musi być znana już w chwili złożenia wniosku (żądania), a więc w istocie musi wynikać z treści wniosku, aby można było wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w danej sprawie (wyrok WSA w Kielcach z 4 października 2012 r., II SA/Ke 557/12, LEX nr 1234275). W rozpoznawanej sprawie organ zatem słusznie uznał, że przyczyną uzasadniającą odmowę wszczęcia postępowania był fakt, iż – w zakresie wniosku o wszczęcie postępowania w sprawie skargi na naruszenie przepisów o przeprowadzaniu licytacji – Skarżąca nie należy do kręgu podmiotów uprawnionych do wniesienia skargi na naruszenie przepisów o przeprowadzaniu licytacji, uregulowanej w art. 107 § 2a K.p.a. Zgodnie z tym przepisem bowiem zobowiązany, wierzyciel oraz uczestnik licytacji mogą zgłosić do protokołu licytacji skargę na naruszenie przepisów o przeprowadzaniu licytacji. Skoro zatem Skarżąca nie jest ani zobowiązanym, ani wierzycielem ani nie była uczestnikiem licytacji (sama chęć przystąpienia do licytacji nie jest bowiem okolicznością wystarczającą do uznania jej uczestnikiem licytacji) to zasadnie uznał organ, że Skarżąca nie mogła skutecznie wnieść skargi na naruszenie przepisów o przeprowadzaniu licytacji. Innymi słowy organ odmówił wszczęcia postępowania z innych uzasadnionych przyczyn, którą to przyczyną był brak podstawy prawnej do wszczęcia postępowania w wyniku wniesionej przez Skarżącą, niebędącą podmiotem uprawnionym, skargi na naruszenie przepisów o przeprowadzaniu licytacji. Niezależnie od powyższego, wskazania wymaga, że z art. 107 § 2a zd. 1 u.p.e.a. wynika, że skargę na naruszenie przepisów o przeprowadzaniu licytacji składa się w momencie prowadzenia licytacji do protokołu, tj. w jej toku. Nie można jej zatem wnieść po zakończeniu licytacji i po sporządzeniu protokołu (por. D.Kijowski (red.), Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, Lex/el.; M. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Lex/el.). Późniejsze złożenie skargi jest więc prawnie nieskuteczne. Skoro zatem licytacja została przeprowadzona w dniu 30 maja 2025 r., a skargę na naruszenie przepisów o przeprowadzeniu licytacji Skarżąca złożyła dopiero pismem z dnia 2 czerwca 2025 r. to skarga ta złożona została z uchybieniem terminu określonego w art. 107 § 2a u.p.e.a., przewidzianego dla tej czynności, ponieważ nie wniesiono jej w momencie trwania licytacji, tj. 30 maja 2025 r. W związku z tym organ byłby zobowiązany odmówić wszczęcia postępowania w sprawie spóźnionej skargi na naruszenie przepisów o przeprowadzaniu licytacji. Kolejnym wnioskiem Skarżącej był wniosek o unieważnienie wcześniej przeprowadzonej licytacji. Zaskarżonym postanowieniem organ również odmówił wszczęcia postępowania w sprawie, bowiem brak było podstaw do jego rozpoznania, z uwagi na brak przepisu prawa przyznającego podmiotowi, innemu aniżeli organ egzekucyjny i organ nadzorczy, uprawnienia do wszczęcia postępowania w sprawie unieważnienia licytacji. Zgodnie bowiem z treścią art. 107 § 3 u.p.e.a.: "Licytacja, przeprowadzona z naruszeniem przepisów o jej publicznym charakterze, o cenie wywołania i nabycia oraz o wyłączeniu od udziału w licytacji, podlega unieważnieniu przez organ egzekucyjny lub jego organ nadzorczy. Unieważnienie licytacji może jednak nastąpić tylko wtedy, gdy ruchomości sprzedane znajdują się jeszcze we władaniu nabywcy." W związku z powyższym, wszczęcie postępowania w sprawie unieważnienia licytacji może nastąpić wyłącznie z urzędu. Zasadnie zatem wskazał organ, że jedynie Naczelnik US bądź Dyrektor IAS mógłby z urzędu unieważnić licytację. Skoro zatem zaistniała sytuacja, w której strona żąda wszczęcia postępowania, które może być wszczęte wyłącznie z urzędu, to prawidłowo organ postanowił o odmowie wszczęcia postępowania, stanowi to bowiem jedną z wymienionych już powyżej "innych uzasadnionych przyczyn", z powodu których postępowanie nie może być wszczęte. Wobec powyższego organ był uprawniony do wydania na mocy art. 61a § 1 K.p.a. w zw. z art. 107 § 2a i § 3 u.p.e.a. postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wniosków Skarżącej. Z uwagi na powyższe, należy uznać za bezpodstawny zarzut naruszenia przez organy art. 61a K.p.a. dotyczącego odmowy wszczęcia postępowania. Przy czym należy wyjaśnić, że w doktrynie i w orzecznictwie wskazuje się, że rozstrzygnięcie wydane w trybie art. 61a § 1 K.p.a. jest aktem formalnym, a nie merytorycznym i organ nie rozstrzyga w nim sprawy co do jej istoty, a także przed wydaniem postanowienia nie prowadzi postępowania administracyjnego, zmierzającego do wyjaśnienia sprawy. W postanowieniu tym organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania (por. wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2015 r., sygn. akt. II OSK 999/14, dostępny www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego jest dopuszczalne wyłącznie z powodu przeszkód o charakterze przedmiotowym i podmiotowym, oczywistych, tj. takich, których wystąpienie jest możliwe do stwierdzenia po wstępnej analizie wniosku. Mając na uwadze fakt, że wydane w niniejszej sprawie postanowienie jest aktem o charakterze formalnym należy podkreślić, że Dyrektor IAS, ani Naczelnik US nie mógł i nie odnosił się w nim do merytorycznych kwestii zasadności wniosków Skarżącej, czy też niezgodności licytacji z obowiązującymi przepisami, ponieważ ocena taka dokonywana jest wyłącznie, gdy w sprawie nie ma przeszkód o charakterze formalnym do rozpatrzenia żądania wnioskodawcy. Z tego względu zasadnie w zaskarżonych postanowieniach nie odniesiono się do kwestii merytorycznych, skoro wydano akt formalny odmawiający wszczęcia postępowania. Tym samym należy uznać za bezpodstawne zarzuty naruszenia przez organy przepisów art. 7, 8, 9, 77 § 1, 80 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., gdyż odnoszą się one do zarzutów natury merytorycznej, a zetem nie stanowiących przedmiotu rozważań w niniejszej sprawie, która dotyczy odmowy wszczęcia postępowania. 5.2. Po dokonaniu kontroli, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienia odpowiadają prawu, a ocena przeprowadzonego postępowania nie ujawniła wad, o których mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.), dających podstawę do ich wyeliminowania z obrotu prawnego. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 ww. ustawy, oddalił skargę.