I SA/Gd 687/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Irena Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 18 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 3 kwietnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych w formie ryczałtu od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu za 2005 rok postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem, złożonym na formularzu PPF w dniu 25 czerwca 2013 r. (data stempla pocztowego), skarżący J. K. zwrócił się w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym przez wnioskodawcę prowadzi on sam gospodarstwo domowe, utrzymując się z emerytury w wysokości 776,55 zł netto, nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, nie jest właścicielem nieruchomości. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że nie starcza mu na zaspokojenie podstawowych potrzeb, w tym na zakup leków, oraz że opłacił wpis sądowy od skargi z pieniędzy pożyczonych od syna. W związku z powziętymi wątpliwościami na podstawie przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 8 lipca 2013 r. wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie w terminie 7 dni wskazanych w wezwaniu dokumentów i oświadczeń. W odpowiedzi na powyższe wezwanie w dniu 26 lipca 2013 r. (data stempla pocztowego) wnioskodawca przedłożył zaświadczenie z urzędu skarbowego z dnia 23 lipca 2013 r. o wysokości dochodu za 2012 r. oraz odpisy: PIT-40A za 2012 r., decyzji o waloryzacji emerytury z dnia 25 marca 2013 r., przekazu pocztowego świadczenia za maj 2013 r., zawiadomień z dnia 13 kwietnia 2011 r. i z dnia 16 lipca 2013 r. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego, faktur z dnia 15 maja, 5 czerwca, 4 i 24 lipca 2013 r. wystawionych na syna wnioskodawcy odpowiednio za energię elektryczną, zakup oleju do celów opałowych, drewna brzozowego, pojemników na śmieci i wywóz nieczystości stałych, faktur z dnia 18 maja, 8, 24, 25 i 26 lipca 2013 r. wystawionych na wnioskodawcę za zakup leków, umowy zniesienia wspólności majątkowej małżeńskiej w formie aktu notarialnego z dnia 18 października 1994 r. oraz zaświadczenia lekarskiego z dnia 23 lipca 2013 r. Nadto wnioskodawca złożył dodatkowe oświadczenie z dnia 25 lipca 2013 r., w którym wskazał, że pozostaje w związku małżeńskim i w sierpniu br. będzie obchodził 50-lecie pożycia małżeńskiego, zamieszkuje wraz z małżonką na prawach dożywocia w budynku syna, który mu przekazali, jego żona jest emerytowaną nauczycielką, nie posiada żadnych oszczędności i kont w bankach, jednakże oświadczyła, że nie będzie składać żadnych oświadczeń i informacji. Małżonka wnioskodawcy pokrywa koszt ich wyżywienia, zaś wnioskodawca ponosi koszty ogrzewania, poboru energii i wody oraz zakupu środków higienicznych. Wnioskodawca podał też, że z uwagi na wiek i stan zdrowia wymaga stałej pomocy osoby drugiej i opiekuje się nim właśnie żona. Nadto oświadczył, że nie posiada żadnych rachunków bankowych ani pojazdów mechanicznych i że aktualnie egzekwowana jest z jego emerytury kwota 587,25 zł miesięcznie. Wyjaśnił też, że właścicielem budynku, w którym zamieszkują wraz z małżonką, jest jego zamieszkujący pod innym adresem syn, dlatego przedstawione faktury wystawione są na właściciela. Wnioskodawca zaznaczył przy tym, że to on realizuje te faktury. W dniu 2 sierpnia 2013 r. wnioskodawca nadesłał dodatkowo odpisy zaświadczenia lekarskiego z dnia 31 lipca 2013 r. i opinii lekarskiej z dnia 1 sierpnia 2013 r. poświadczające jego kłopoty ze zdrowiem. Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego referendarz sądowy ustalił, że materiał dowodowy nie potwierdził okoliczności wskazanych przez wnioskodawcę we wniosku o przyznanie prawa pomocy i postanowieniem z dnia 7 sierpnia 2013 r. odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Skarżący, złożył sprzeciw od ww. postanowienia podnosząc, że przedłożone przez niego dokumenty (zaświadczenie lekarza okulisty z dnia 31 lipca 2013 r. i opinia lekarza sądowego z dnia 1 sierpnia 2013 r.) potwierdzają, że z uwagi na zły stan zdrowia skarżący wymaga opieki drugiej osoby. Wnioskodawca wskazał, iż jest osobą niewidomą co uniemożliwia mu czytanie i pisanie oraz samodzielnie przemieszczanie się. Koszt zakupu leków wg załączonych faktur z okres od maja do lipca 2013 r. wyniósł 958 zł a są to koszty niepełne, gdyż nie obejmują zakupu leków takich jak polopiryna, krople do oczu, leki przeciwbólowe, nasenne itp. Skarżący nie zgadza się ze stanowiskiem ujętym w postanowieniu referendarza sądowego nie uwzględniającym kosztów związanych z zakupem opału na cele grzewcze to jest drewna i oleju grzewczego oraz kosztów za energię elektryczną ponieważ jego mieszkanie musi być ogrzewane od września do maja. W związku z powyższym musi ponieść koszty wykazane w załączonych dokumentach. Wnioskodawca podniósł również, że nie uchyla się od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 P.p.s.a. lecz nie ma możliwości zmuszenia swojej żony by przedstawiła wymagane przez Sąd dokumenty z uwagi na istniejącą rozdzielność majątkową. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując ponownie wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Zgodnie z art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Jej celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a., co sygnalizował referendarz w wydanym przez siebie rozstrzygnięciu. Z tego powodu to rzeczą wnioskodawcy, jako osoby zainteresowanej, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Tymczasem z akt sprawy nie wynika, aby skarżący sprostał opisywanym wymaganiom. Po pierwsze wskazać należy, iż w świetle treści dodatkowego oświadczenia wnioskodawcy z dnia 25 lipca 2013 r. w żadnym razie nie można przyjąć, iż prowadzi on, jak wskazał we wniosku o przyznanie prawa pomocy, samodzielne gospodarstwo domowe, gdyż jak wynika z oświadczenia złożonego w dniu 26 lipca 2013 r. wnioskodawca zamieszkuje z żoną, która pokrywa koszty ich wyżywienia i opiekuje się skarżącym. Podkreślenia wymaga, że wnioskodawca – pomimo wezwania zawierającego wyraźnego pouczenie, o tym kiedy ubiegający się o prawo pomocy nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki – uchylił się, powołując się na istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej, od podania zarówno informacji o wysokości dochodów małżonki, jak i przedłożenia jakichkolwiek dokumentów dotyczących jej sytuacji finansowej. Stwierdzić należy, że zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej przez wnioskodawcę nie skutkuje brakiem obowiązku przedstawienia informacji oraz dokumentów dotyczących jego małżonki, gdyż o przyznaniu stronie prawa pomocy nie decyduje tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. W świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa pomiędzy małżonkami odnosi się do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Przede wszystkim dotyczy zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także samodzielnego dysponowania swoim majątkiem (por. postanowienie NSA z dnia 25 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FZ 441/11, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Względem siebie małżonkowie mają obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazać również w tym miejscu należy, iż wnioskodawcy znane było powyższe – ugruntowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym – stanowisko, gdyż w innej sprawie zawisłej przed tut. Sądem o sygn. akt I SA/Gd 424/11 ubiegał się on już o przyznanie prawa pomocy, a jego wniosek został rozpoznany negatywnie postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 30 sierpnia 2011 r., w uzasadnieniu którego wskazano, że rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego, a ponadto nie uzasadnia odmowy udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka (por. postanowienie NSA z dnia 30 marca 2010 r., sygn. akt II FZ 102/10, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić też należy, iż przedłożony materiał dowodowy nie potwierdził wskazanej przez wnioskodawcę we wniosku o przyznanie prawa pomocy wysokości otrzymywanej emerytury. Zarówno bowiem z decyzji o waloryzacji tego świadczenia z dnia 25 marca 2013 r., jak i przekazu pocztowego świadczenia za maj 2013 r. wynika, iż wnioskodawca otrzymuje faktycznie emeryturę w kwocie 1.356,35 zł (już po uwzględnieniu dokonywanych z niej potrąceń egzekucyjnych w kwocie 587,25 zł) a nie, jak podał w rubryce 10 formularza PPF, w wysokości 776,55 zł netto. Powyższe oznacza, że wnioskodawca blisko dwukrotnie zaniżył swój dochód w celu uzyskania prawa pomocy. W ustalonych okolicznościach faktycznych całkowicie niewiarygodne jest powoływanie się przez skarżącego na fakt poniesienia w czerwcu i lipcu 2013 r. wydatków w łącznej kwocie 13.211,71 zł na zakup leków, oleju do celów opałowych, drewna brzozowego, energii elektrycznej, pojemników na śmieci i wywóz nieczystości, skoro utrzymuje się jedynie z emerytury w faktycznej wysokości 1.356,35 zł i nie posiada zasobów finansowych. Powstałe wątpliwości w tym zakresie potęguje fakt, iż faktury te (z wyłączeniem tych obrazujących zakup leków) wystawione zostały na imię i nazwisko syna wnioskodawcy, a część z nich jako odbiorcę wprost wskazuje prowadzone przez niego gospodarstwo rolne w miejscowości R. Powyższe postępowanie wnioskodawcy, polegające na selektywnym podawaniu informacji i przedkładaniu dokumentów, skutkuje, niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Taki też pogląd prezentowany jest w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W związku z powyższym uznano, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W ocenie Sądu wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej oceny swojej kondycji finansowej poprzez powoływanie okoliczności (i ich udokumentowanie) w taki sposób, by prowadziły one do wniosku, że aktualnie nie ma on realnych możliwości poniesienia kosztów sądowych. Takie zachowanie wnioskodawcy skutkuje zaś niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Powyższe postępowanie wnioskodawcy, polegające na selektywnym podawaniu informacji i przedkładaniu dokumentów skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W tych okolicznościach stwierdzić trzeba, że to sam wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej oceny jego sytuacji finansowej. Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności przemawiające za odmową przyznania prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.