I SA/Gd 693/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Alicja Stępień /spr./ Sędziowie NSA Ewa Kwarcińska NSA Zbigniew Romała Protokolant Agnieszka Zalewska po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi F. S. i K. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 maja 2003 r. sygn. akt [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych z tytułu podatku od nieruchomości za 2002 r. 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżących kwotę 20,20 zł (dwadzieścia złotych 20 groszy) tytułem zwrotu kosztów postępowania. I SA/Gd 693/03 U z a s a d n i e n i e Decyzją z dnia 14.01.2003 r. organ I instancji odmówił F. S. umorzenia zaległości podatkowych z tytułu podatku od nieruchomości za rok 2002. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że organ podatkowy nie stwierdził istnienia przesłanek umożliwiających przychylenia się do wniosku podatnika. Przez kolejne lata 1996-2001 podatnik korzystał z ulg w postaci zaniechania poboru podatku lub też umorzenia zaległości. Organ nie znajduje uzasadnienia dla corocznego korzystania z ulg przez podatnika, z uwagi na zajęcie nieruchomości pod budowę gazociągu. O odszkodowanie lub ewentualny wykup zajętej nieruchomości podatnik winien zwrócić się do tego kto dokonał zajęcia lub jest właścicielem sieci. Od decyzji odwołał się F. S. wskazując, że wyrażał zgodę na użytkowanie przeprowadzonego przez jego działkę gazociągu oraz montażu rurociągu na wodę. Jednak działki swej nie może sprzedać, albowiem gmina zarezerwowała sobie część terenu pod budowę nowych ulic, a wydzielenie geodezyjne tego terenu może być dokonane jedynie na jego koszt i wniosek. Takiej działki nikt nie chce kupić, a ponadto toczy się postępowanie spadkowe po zmarłej w 2001 r. współwłaścicielce. Działka jest zdewastowana i leży odłogiem. Rozpatrując sprawę w wyniku złożonego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie znalazło podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu decyzji z dnia 15.05.2003 r. wskazano, że na podstawie art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy, na wniosek podatnika, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe lub odsetki za zwłokę. Przeprowadzone przez organ I instancji postępowanie wyjaśniające nie potwierdziło istnienia przesłanek uzasadniających podjęcie decyzji o umorzeniu zaległości. Podawane przez podatnika okoliczności nie stanowią podstawy do udzielenia ulgi w postaci umorzenia zaległości. Z akt sprawy wynika, że organ I instancji wielokrotnie pouczał podatnika o możliwości wystąpienia z roszczeniem o odszkodowanie lub wykup nieruchomości do podmiotu, który wybudował gazociąg lub jest jego właścicielem. Podatnik jednak nie podjął żadnych działań w tym celu. Również fakt dokonania zmian w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego nie może stanowić podstawy do umorzenia zaległości z tytułu podatku od nieruchomości. SKO wskazało, że pobieranie podatków jest stanem obiektywnym, zależnym nie od woli podatnika lecz wyłącznie od obowiązującego stanu prawa i odpowiedniego stanu faktycznego. Podatek od nieruchomości jest podatkiem typu majątkowego i należny jest z tytułu posiadania nieruchomości bez względu na to czy posiadanie to przynosi jakieś dochody, czy też nieruchomość wymaga jedynie ponoszenia nakładów. Podawane przez stronę okoliczności nie mogą, zdaniem organu odwoławczego, uzasadniać umorzenia zaległości podatkowej. Naczelną zasadą prawa podatkowego jest równość i powszechność opodatkowania. Ulgi podatkowe stanowią natomiast wyjątek od reguły, którą jest terminowe płacenie należnych podatków. Oceniając sytuację podatnika organy gminy winny mieć na uwadze również interes budżetu gminy. Decyzja w tej sprawie jest uznaniowa i rozstrzygnięcie należy do wyłącznej kompetencji organów gminy, a Kolegium przysługuje jedynie uprawnienie do zbadania, czy decyzja była poprzedzona odpowiednim postępowaniem wyjaśniającym. W skardze do Sądu na tę decyzję strona skarżąca zarzuciła, iż organ odwoławczy nie rozważył wyczerpująco argumentów strony. Przypominając stan sprawy podniesiono, iż w sprawie zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie zaległości podatkowych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi. Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez m.in. kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzygając w granicach sprawy, nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Pamiętać też należy, że rolą Sądu jest kontrola legalności konkretnej zaskarżonej do Sądu decyzji administracyjnej. Zatem w niniejszej sprawie uchylają się spod tej kontroli wszystkie późniejsze decyzje dotyczące umorzenia zaległości za następne lata podatkowe, jak i decyzje w przedmiocie wymiaru podatku. Natomiast oceniając legalność zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że narusza ona prawo. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie doszło do wydania decyzji bez przeprowadzenia pełnego postępowania dowodowego. Organy administracyjne zobowiązane są postępować zgodnie z normą art. 122 Ordynacji podatkowej, która zobowiązuje je do przeprowadzenia – także z urzędu – dowodów w celu wyjaśnienia wszystkich aspektów sprawy. W sprawie tej zupełnie pominięto okoliczność, iż F. S.i jego żona są ludźmi schorowanymi w podeszłym wieku (k. 136-137 a.a.) Uznać należy, że w sprawie nie jest wystarczające ograniczenie ocen do przedstawionych przez stronę argumentów, lecz art. 67 Ordynacji podatkowej w związku z art. 122 tej ustawy zobowiązuje do wyjaśnienia, czy w sprawie występują także inne przesłanki istotne dla wniosku o umorzenie zaległości podatkowych. Stwierdzić zatem należy, że organy podatkowe w niniejszej sprawie dopuściły się naruszenia wspomnianego na wstępie przepisu. Stąd też wnioski, jakie zostały przez nie wywiedzione, nie mogą być uznane za przekonujące. Reasumując powyższe stwierdzić należy, że podstawową zasadą postępowania dowodowego jest zasada swobodnej oceny dowodów (art. 191 Ordynacji podatkowej). Zasada ta nie oznacza, że organ jest uprawniony do oceny dowodów według własnego uznania, swoją ocenę w tej mierze obowiązany jest oprzeć na przekonywających podstawach i dać temu wyraz w uzasadnieniu. W nauce podkreśla się, że swobodna ocena dowodów, aby nie przekształciła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz zachowaniem określonych reguł tej oceny. Naruszenie tych reguł, a także norm procesowych odnoszących się do środków dowodowych, stanowi przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów (por. B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Wydawnictwo C.H. Beck 1996 r., str. 376-378). Jak to podkreślił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 23 listopada 1993 r., sygn. akt III ARN 55/94 (OSN – IAPiUS 7/95), zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 191 § 1 Ordynacji podatkowej), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego do wydania decyzji o przekonywającej treści (art. 122 Ordynacji podatkowej). W rozpatrywanej sprawie organy podatkowe naruszyły wyżej wymienione przepisy. Jak wskazano wyżej, nie zgromadziły bowiem i nie zbadały w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. W tym stanie rzeczy ocena zebranego przez organy podatkowe materiału dowodowego jest, zdaniem Sądu, dowolna. W niniejszej sprawie, także w ocenie Sądu, istotny jest jej inny aspekt. Mianowicie przez lata (1996-2001) organy na podstawie takich samych argumentów strony i okoliczności dotyczących sprawy rozstrzygały sprawę dotyczącą ulg podatkowych odmiennie, niż obecnie, w sposób dla strony korzystny. Natomiast obecnie te same okoliczności zostały ocenione inaczej. Takie postępowanie stanowić może podstawę do zarzucenia naruszenia art. 121 Ordynacji podatkowej, podważa to bowiem zaufanie do organów państwa, które bez uzasadnionych powodów i z naruszeniem przepisów prawa, niekorzystnie dla podatnika rozstrzygają sprawę, która w tych samych okolicznościach była przez nie dotychczas inaczej oceniana. Z całą pewnością nie można uznać za wystarczający użyty w zaskarżonej decyzji argument finansowego interesu gminy, albowiem nie został on w sprawie (w świetle dotychczasowych decyzji) w żaden sposób wykazany. Reasumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja jako naruszająca prawo, powinna zostać uchylona (art. 145 § 1 pkt 1c oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Z uwagi na charakter sprawy nie zawarto rozstrzygnięcia w trybie art. 152 ustawy.