I SA/Gd 718/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Sędzia NSA Joanna Zdzienicka - Wiśniewska po rozpoznaniu w dniu 22 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. M. od zarządzenia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 24 sierpnia 2017 r. sygn. akt I SA/Gd 718/17 pozostawiającego bez rozpoznania wniosek o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 10 marca 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zaległości podatkowych postanawia: zmienić zarządzenie referendarza sądowego z dnia 24 sierpnia 2017 r. i przyznać skarżącej prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskiem z dnia 2 czerwca 2017 r., złożonym na urzędowym formularzu PPF w dniu 11 lipca 2017 r. (data stempla pocztowego), pani J. M. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W związku z nieprawidłowym wypełnieniem formularza PPF, uniemożliwiającym nadanie mu dalszego biegu, referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 18 lipca 2017 r. wezwał skarżącą do usunięcia braków formalnych przedmiotowego wniosku poprzez wypełnienie rubryk od 5 do 14 oraz jego podpisanie w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W terminie otwartym do uzupełnienia braków formalnych wniosku, tj. w dniu 16 sierpnia 2017 r. skarżąca nadesłała urzędowy formularz PPF z wypełnionymi, zgodnie z pouczeniem, rubrykami od 5 do 14. Skarżąca nie podpisała nadesłanego formularza PPF. W związku z powyższym starszy referendarz sądowy, zarządzeniem z dnia 24 sierpnia 2017 r., pozostawił bez rozpoznania wniosek o przyznanie prawa pomocy. Odpis powyższego zarządzenia wraz z pouczeniem o prawie wniesienia sprzeciwu doręczono stronie w dniu 13 września 2017 r. Pismem z dnia 17 września 2017 r. (data stempla pocztowego) wnioskodawczyni złożyła sprzeciw od zarządzenia referendarza sądowego. W jej ocenie referendarz sądowy bezzasadnie wydał zarządzenie o pozostawieniu bez rozpoznania, gdyż uzupełniła wszystkie braki formalne wniosku, w tym złożyła podpis, który był nieczytelny. Do sprzeciwu wnioskodawczyni załączyła nowy formularz PPF opatrzony czytelnym podpisem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; określanej dalej jako "p.p.s.a") sąd, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu osobom niemogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania, ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05). Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny, a przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, zwolnienie od ich ponoszenia stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP (postanowienie NSA z dnia 19 października 2007 r., II FZ 498/07). Ubiegający się o taką pomoc wnioskodawca powinien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984 r. o sygn. akt II CZ 104/84, Lex nr 8623). W ocenie Sądu informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy pozwalają uznać, że sytuacja majątkowa, dochodowa i rodzinna wnioskodawczyni uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawczyni otrzymuje świadczenie emerytalne w kwocie 980 zł netto, z którego dokonywanego są potrącenia egzekucyjne w wysokości 230 zł. Dodatkowo wnioskodawczyni spłaca dwa kredyty, których raty miesięczne wynoszą odpowiednio 99 zł i 25 zł. Wnioskodawczyni nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł, posiada zaległości podatkowe w wysokości 1.550.063 zł wraz z odsetkami za zwłokę w wysokości 399.654 zł (naliczonymi na dzień 2 września 2016 r.), jej jedyny majątek stanowi udział w 1/32 części w nieruchomości (domu). Wnioskodawczyni prowadzi sama gospodarstwo domowe, utrzymując się z emerytury oraz z pomocy finansowej otrzymywanej od córek, które partycypują w kosztach zakupu leków i żywności. W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd stwierdził, że skarżąca wykazała, że nie ma obecnie realnych możliwości poniesienia kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i dla rodziny. Tym samym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, działając na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.