I SA/Gd 735/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski po rozpoznaniu w dniu 3 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 14 marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2009 i 2010 rok postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Wnioskiem, uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 10 września 2013 r., W. K. zwrócił się o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Do wniosku dołączył odpis postanowienia Sądu Rejonowego Zamiejscowy Wydział Cywilny z dnia 20 czerwca 2013 r. zgodnie z którym został zwolniony od ponoszenia opłaty od zażalenia. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że nie uzyskuje żadnego dochodu, nie jest właścicielem nieruchomości, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Wnioskodawca wyjaśnił, że nie ma środków na utrzymanie, zaś komornik odebrał mu sprzęt rolniczy, bydło i narzędzia. Postanowieniem z dnia 13 listopada 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem, skarżący pismem z dnia 12 grudnia 2013 r. wniósł sprzeciw, domagając się jego uchylenia i przyznania prawa pomocy z uwagi na trudną sytuację finansową. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje : Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej jako "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu - jak ma to miejsce w niniejszej sprawie - Sąd ponownie i od początku ocenia przesłanki przyznania prawa pomocy na podstawie złożonego przez wnioskodawcę wniosku oraz dokumentów. Nie ocenia zaś samej prawidłowości rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza, które w wyniku wniesienia sprzeciwu utraciło swój byt. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W tym miejscu Sąd wyjaśnia, iż instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem postanowienie w przedmiocie prawa pomocy powinno być wydane po wyjaśnieniu wszystkich okoliczności dotyczących sytuacji finansowej strony występującej z wnioskiem o jego przyznanie, przy czym na gruncie prawa pomocy wyłączona jest zasada oficjalności, a więc to wnioskodawca powinien przekonać sąd o istnieniu przesłanek do przyznania prawa pomocy i odpowiednio uwiarygodnić swoją sytuację majątkową i finansową (por. postanowienie NSA z dnia 31 sierpnia 2011 r. , sygn. akt I FZ 213/11, LEX Polonica nr 2805103). Jednocześnie wymaga wyjaśnienia, iż stosownie do treści art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W tym miejscu należy odnotować, iż z treści wniosków o przyznanie prawa pomocy złożonych przez wnioskodawcę w innych sprawach, toczących się przed tut. Sądem, wynika, iż pozostawał on w związku małżeńskim i zamieszkiwał wspólnie z małżonką. W związku z powyższym, działając na podstawie art. 255 p.p.s.a., zarządzeniem z dnia 17 września 2013 r. wnioskodawca został wezwany do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: (1) oświadczenia, czy nadal jest posiadaczem gospodarstwa rolnego; jeżeli tak – przedłożenia zaświadczenia z urzędu gminy o wysokości rocznych dochodów osiąganych z tego tytułu; (2) dokumentów potwierdzających okoliczność, iż aktualnie nie prowadzi działalności gospodarczej (decyzja o wykreśleniu wpisu z ewidencji działalności gospodarczej, zawiadomienie o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej); jeżeli nie wyrejestrował działalności, bądź nie zawiesił jej wykonywania zobowiązać do przedłożenia dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość przychodów, kosztów ich uzyskania oraz osiągniętego z dochodu (poniesionej straty) za okres od 1 stycznia 2013 r., wykazu środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz wyposażenia, związanych z wykonywaną działalnością oraz odpisów zeznań podatkowych za 2012 r., bądź zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości osiągniętego dochodu za ten rok; (3) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków i lokat bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz rachunków bankowych związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji (przelewów, wpłat, wypłat); w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdego z małżonków stosownego oświadczenia w tym przedmiocie; (4) oświadczenia w przedmiocie majątku małżonki, w szczególności posiadanych przez nią nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, wysokości zasobów pieniężnych (oszczędności i papierów wartościowych) oraz wskazania źródeł i wysokości osiąganych przez nią dochodów, a także dowodów dotyczących dochodów uzyskanych w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz uzyskiwanych aktualnie; (5) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez wnioskodawcę, jego małżonkę miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania wraz z dokumentami je potwierdzającymi; (6) w związku z zadeklarowanym brakiem dochodów – oświadczenia czy otrzymuje (jeśli tak to w jakiej wysokości) pomoc finansową, w tym także od członków rodziny, jak również czy korzysta obecnie z jakichkolwiek form pomocy społecznej; jeżeli tak – przedłożenia kopii dokumentów potwierdzających charakter pomocy oraz jej wysokość; (7) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na niego, jego małżonkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); (8) dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków i innych podmiotów; (9) dowodów dotyczących egzekucji aktualnie prowadzonej na majątku wnioskodawcy. Poinformowano przy tym wnioskodawcę, że nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki tylko w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. Wyjaśniono też, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku o posiadane dokumenty. Powyższe wezwanie doręczono wnioskodawcy w dniu 15 października 2013 r., jednakże wnioskodawca żadnego z wymaganych dokumentów nie przedłożył. W piśmie z dnia 22 października 2013 r. wyjaśnił jedynie, że pomiędzy małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, na dowód czego przedłożył odpis umowy majątkowej małżeńskiej z dnia 7 kwietnia 1998 r. Z tej też przyczyny małżonkowie prowadzą odrębne gospodarstwa domowe, a żona wnioskodawcy nie wyraziła zgody na udzielenie informacji dotyczących jej sytuacji finansowej. Oświadczył także, że nie jest posiadaczem gospodarstwa rolnego, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie ma żadnych źródeł utrzymania i nie osiąga dochodów, nie posiada rachunków bankowych oraz oszczędności, nie otrzymuje pomocy finansowej. Do oświadczenia skarżący dołączył dwa odpisy zarządzeń Prezesa Sądu Rejonowego w z dnia 11 października 2012 r. w przedmiocie umorzenia kosztów sądowych należnych Skarbowi Państwa od wnioskodawcy. Zważyć należy, iż dysponowanie dokumentami, do których przedłożenia został zobowiązany wnioskodawca, jak wskazano na wstępie, jest niezbędne do dokonania prawidłowej oceny jego sytuacji majątkowej, dającej możliwość stwierdzenia, czy w istocie uzasadnia ona przyznanie prawa pomocy. Przy czym, w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny tej dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Co istotne, badanie tych okoliczności jest przy tym niezależne od tego, jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04. ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8, postanowienie NSA z dnia 3 listopada 2011 r. , sygn.akt I OZ 817/11, LEX Polonica nr 3923956). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, w związku tym, że wnioskodawca uchybił obowiązkowi złożenia kompletnej dokumentacji, to nie można przyjąć, iż dokonał wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zdaniem Sądu, postępowanie wnioskodawcy polegające na uchyleniu się od przedłożenia dokumentów skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Dodatkowo zwrócenia uwagi wymaga, że treść oświadczenia wnioskodawcy budzi uzasadnione wątpliwości, co do prawdziwości zawartych w nim twierdzeń. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca wskazał, że nie uzyskuje on żadnego dochodu, nie jest właścicielem nieruchomości, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Wnioskodawca podał, że pozostaje bez pracy, nie otrzymuje zasiłku, komornik odebrał mu maszyny rolnicze, narzędzia i bydło, nie ma środków na życie. Za niewiarygodne uznać należy oświadczenie, iż skarżący nie uzyskuje żadnego dochodu i nie dysponuje żadnymi składnikami majątkowymi, a przy tym prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Doświadczenie życiowe wskazuje bowiem na to, że zaspakajanie codziennych potrzeb życiowych wymaga posiadania choćby najskromniejszych środków finansowych, uzyskiwanych z własnej działalności gospodarczej, stosunku pracy czy też choćby ze środków pomocy społecznej. Tymczasem z oświadczenia skarżącego wynika, że jest on ich zupełnie pozbawiony, co w świetle zasad doświadczenia życiowego budzi wątpliwości Sądu. W świetle powyższego z uwagi na istniejące braki w dokumentacji oraz niejasności w złożonym oświadczeniu majątkowym, Sąd ocenił, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Podkreślić należy również, że przyznanie skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych w innym postępowaniach sądowych nie oznacza automatycznie, że musi uzyskać on prawo pomocy w niniejszej sprawie. Wniosek o przyznanie prawa pomocy ocenia się biorąc pod uwagę aktualną sytuację i możliwości finansowe strony. Rozpoznając przedmiotowy wniosek, Sąd miał również na uwadze, że składane przez skarżącego w wielu innych sprawach toczących się przed tut. Sądem wnioski o przyznanie prawa pomocy zostały rozpoznane odmownie z uwagi na niewykonanie, bądź też nieprawidłowe wykonanie przez wnioskodawcę wezwań, a w konsekwencji niemożność dokonania oceny jego sytuacji majątkowej. Skarżący każdorazowo uniemożliwiał Sądowi weryfikację podawanych we wnioskach danych. W niniejszej sprawie zachował się w sposób tożsamy. Z uwagi na istniejące braki w dokumentacji oraz niejasności w złożonym oświadczeniu majątkowym Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd nie jest przy tym zobowiązany do prowadzenia dochodzenia wówczas, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, albowiem uchyla się on od złożenia odpowiednich dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie. Rzeczą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Zważywszy na powyższe, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.