I SA/Gd 766/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Rischka, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski, Sędzia WSA Irena Wesołowska (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Dorota Pellowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 15 lipca 2015 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 27 lutego 2015 r., nr [...] w przedmiocie orzeczenia odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia 27 lutego 2015 r. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 20 sierpnia 2014 r. w przedmiocie orzeczenia odpowiedzialności A. G. za zaległe zobowiązania "A" sp. z o.o. z siedzibą w B. z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za marzec, kwiecień i maj 2010 r. wraz z należnymi odsetkami za zwłokę. W uzasadnieniu decyzji Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, wskazał, że w sprawie zaistniały wszystkie przesłanki orzeczenia odpowiedzialności skarżącego za zaległości podatkowe Spółki. Po pierwsze prowadzona wobec spółki egzekucja okazała się bezskuteczna. Postanowieniem z dnia 28 marca 2014 r. organ egzekucyjny – Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył prowadzone postępowanie egzekucyjne. Po drugie, w okresie, kiedy upływał termin płatności podatku dochodowego od osób fizycznych A. G. pełnił funkcję członka zarządu Spółki. Jak to zostało ustalone, został powołany do pełnienia funkcji członka zarządu Spółki w dniu 14 stycznia 2009 r. (akt notarialny rep. A nr [...]), zaś odwołany z dniem 30 czerwca 2010 r. (uchwała Walnego Zgromadzenia Spółki nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził także, że skarżący nie wykazał, aby w rozpoznawanej sprawie zaistniały okoliczności zwalniające go z odpowiedzialności za zaległości podatkowe Spółki. W szczególności nie wykazał, aby we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości. Organ odwoławczy podkreślił, że w sprawie nie został skutecznie zgłoszony wniosek o ogłoszenie upadłości, ani też nie zostało wszczęte postępowanie układowe wobec Spółki. Wprawdzie Spółka pismem z dnia 9 listopada 2011 r. wystąpiła z wnioskiem o ogłoszenie upadłości, jednak zarządzeniem z dnia 27 listopada 2012 r. Sąd zarządził zwrot wniosku. Ponadto wniosek ten został zgłoszony po ustąpieniu skarżącego z funkcji członka zarządu. Jak zauważył organ odwoławczy z dniem 16 czerwca 2007 r. wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości Spółki, albowiem Spółka stała się niewypłacalna (był to pierwszy dzień opóźnienia w zapłacie drugiego z kolei zobowiązania). W związku z tym, zdaniem organu, skarżący po objęciu funkcji członka zarządu w Spółce i ustaleniu, że stan interesów spółki uzasadnia zgłoszenie wniosku o upadłość lub otwarcie postępowania układowego oraz że czynność taka nie została dokonana, niezwłocznie winien był złożyć taki wniosek. Brak w tym zakresie reakcji skarżącego spowodował obciążenie go konsekwencjami niewypłacalności spółki. Organ odwoławczy zauważył także, że skarżący nie wskazał składników majątku Spółki, z których egzekucja umożliwiłaby zaspokojenie zaległości podatkowych w znacznej części. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku A. G. wniósł o uchylenie decyzji Dyrektora Izby Skarbowej zarzucając nieuwzględnienie w decyzji braku jakiegokolwiek związku wykonywanej przez skarżącego pracy na rzecz "A" z powstaniem zobowiązań podatkowych oraz ignorowanie przez organy podatkowe przedstawianych argumentów w sprawie braku przesłanek do zgłoszenia wniosku o upadłość lub postępowanie układowe. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że pracując w "A" nie miał dostępu do spraw finansowych spółki. Tytuł "członek zarządu" miał na celu ułatwienie prowadzenia rozmów z dostawcami i klientami. O sytuacji ekonomicznej spółki skarżący mógł się dowiedzieć wyłącznie ze sprawozdań miesięcznych oraz bilansów rocznych. Przy czym wszystkie dostępne dokumenty niezmiennie wykazywały zyski z prowadzonej działalności. Zdaniem skarżącego, w czasie gdy pełnił funkcję członka zarządu nie występowały przesłanki do zgłoszenia wniosku o upadłość. Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Dokonując oceny zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, że nie została ona wydana z naruszeniem prawa, a zatem brak było podstaw do jej uchylenia. Zgodnie z art. 116 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.) za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu nie wykazał, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy bądź też nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. Odpowiedzialność członków zarządu spółki obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu, oraz zaległości wymienione w art. 52 powstałe w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu (art. 116 § 2). Wskazania wymaga, że orzekając o odpowiedzialności członka zarządu spółki organ podatkowy jest zobowiązany wykazać jedynie okoliczność pełnienia obowiązków członka zarządu w czasie, kiedy upływał termin płatności zobowiązania podatkowego, które przerodziło się w dochodzoną zaległość podatkową spółki oraz bezskuteczność egzekucji prowadzonej przeciwko spółce. Z kolei członek zarządu chcąc uwolnić się od tej odpowiedzialności może wykazać, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) bądź też, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy lub wskaże mienie spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. W tej kwestii poglądy orzecznictwa i doktryny są zbieżne i utrwalone (por. wyrok NSA z dnia 6 marca 2003 r. sygn. akt SA/Bd 85/03 – publ. "Przegląd Orzecznictwa Podatkowego" 2003 nr 4, poz. 93; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt I SA/Ol 345/04 - publ. ZNSA 2005/1/98; A. Mariański i A. Karolak, Odpowiedzialność członków zarządu za zobowiązania spółki z o.o. ..., Warszawa 2004, s. 234-236; S. Babiarz i in. Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2004, s. 402; B. Adamiak i in. Ordynacja podatkowa. Komentarz 2004, Wrocław 2004, s. 433). W ocenie Sądu organy podatkowe bezspornie wykazały, że w czasie kiedy upływał termin płatności podatków z tytułu zobowiązań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych skarżący pełnił funkcję członka zarządu Spółki, został powołany do pełnienia funkcji członka zarządu Spółki w dniu 14 stycznia 2009 r. (akt notarialny rep. A nr [...]), zaś odwołany z dniem 30 czerwca 2010 r. (uchwała Walnego Zgromadzenia Spółki nr [...] Zaistniała zatem pozytywna przesłanka jego odpowiedzialności określona w art. 116 § 2 Ordynacji podatkowej. W sprawie wykazane zostało również to, że egzekucja prowadzona przeciwko Spółce okazała się bezskuteczna. Ostatecznie bezskuteczność egzekucji prowadzonej do majątku Spółki potwierdzona została wydaniem w dniu 28 marca 2014 r. postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego przez organ egzekucyjny – Naczelnika Urzędu Skarbowego. W rozpoznawanej sprawie nie zaistniały także przesłanki do uwolnienia się skarżącego jako członka zarządu od odpowiedzialności za zaległości podatkowe. Należy podzielić stanowisko organu odwoławczego, że dla oceny tego, czy zostały w sprawie przesłanki zwalniające członka zarządu z odpowiedzialności za zaległości spółki akcyjnej, kluczowe znaczenie mają przepisy ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1361 ze zm.), zwanej dalej "u.p.u.n." Zgodnie z art. 21 ust. 1 u.p.u.n. dłużnik (a więc reprezentujący go członek zarządu) jest obowiązany, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. Z kolei zgodnie z art. 10 i art. 11 u.p.u.n. upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny (art. 10 u.p.u.n.), przy czym dłużnika uważa się za niewypłacalnego, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych (art. 11 ust. 1 u.p.u.n.). Dłużnika będącego osobą prawną uważa się za niewypłacalnego także wtedy, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje (art. 11 ust. 2 u.p.u.n.). Spełnienie którejkolwiek z ww. przesłanek obligowało zarząd Spółki do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie jej upadłości. Osoba prawna winna bowiem zgłosić wniosek o upadłość zarówno w sytuacji jej niewypłacalności jak i w sytuacji, gdy zobowiązania przekroczą wartość jej majątku. Sformułowanie art. 21 u.p.u.n., dotyczące "właściwego czasu" do zgłoszenia wniosku, jak również ocena przesłanek wymienionych w art. 11 u.p.u.n. ("nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych" oraz "gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku") oznacza, że czasem właściwym do podjęcia tych czynności jest czas, w jakim zarząd spółki, niebędący w stanie zrealizować zobowiązań względem jej wierzycieli, winien złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania układowego, aby w ten sposób chronić zagrożone interesy wierzycieli. Celem postępowania upadłościowego jest ochrona praw wierzycieli oraz zaspokojenie roszczeń wobec upadłego w sposób przewidziany przepisami. Termin dwóch tygodni na złożenie przez zarząd dłużnika wniosku o ogłoszenie upadłości liczony od dnia, w którym majątek nie wystarcza na zaspokojenie długów, ma na celu ograniczenie do niezbędnego minimum okresu, w którym dłużnik może rozporządzać swoim majątkiem w sposób odmienny, niż czyniłby to syndyk po ogłoszeniu upadłości. Członkowie zarządu dłużnika będącego osobą prawną, nie dochowując ww. terminu i rozporządzając majątkiem przedsiębiorcy, narażają prawa wierzycieli. Jak wynika z akt sprawy, z dniem 16 czerwca 2007 r. wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości Spółki, albowiem Spółka stała się niewypłacalna (był to pierwszy dzień opóźnienia w zapłacie drugiego z kolei zobowiązania). Trafnie zatem wywiódł organ odwoławczy, że skarżący po objęciu funkcji członka zarządu w Spółce i ustaleniu, że stan interesów spółki uzasadnia zgłoszenie wniosku o upadłość lub otwarcie postępowania układowego oraz że czynność taka nie została dokonana, niezwłocznie winien był złożyć taki wniosek. Tymczasem jak wynika z akt sprawy, do sądu wniosek taki nie został złożony; nie złożono również wniosku o wszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości. Jednocześnie skarżący nie wykazał, aby brak zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości nastąpiło z przyczyn od niego niezawinionych. Tymczasem członek zarządu spółki akcyjnej, aby uwolnić się od odpowiedzialności za zaległości podatkowe tej spółki powinien udowodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że uchybienie określonemu obowiązkowi było od niego niezależne. Należy zauważyć, że badanie braku zawinienia, jako okoliczności wyłączającej odpowiedniość za zaległości podatkowe spółki akcyjnej, odnosi się do oceny przyczyn, które legły u podstaw tego, że we właściwym czasie członek zarządu tej spółki nie zgłosił wniosku o ogłoszenie upadłości lub o wszczęcie postępowania układowego. Ocenie podlega zatem w tej mierze należyta staranność członka zarządu, jego postępowanie w sytuacji, gdy zaistniały podstawy do tego, aby złożyć do sądu stosowne wnioski. Dla oceny kryterium braku winy, jako okoliczności zwalniającej z odpowiedzialności, nie mają natomiast znaczenia okoliczności związane z prowadzaniem przez członka zarządu spraw spółki. Pełnienie obowiązków członka zarządu jest funkcją dobrowolną wymagającą zgody osoby powołanej na stanowisko i wiążę się ze stosownym wynagrodzeniem. Zgodnie z treścią art. 208 § 2 Kodeksu spółek handlowych każdy członek zarządu posiada zarówno prawo jak i obowiązek prowadzenia spraw spółki. Oznacza to, że członek zarządu odpowiada za wszystkie istotne sprawy spółki, a jej kondycja ekonomiczno - finansowa niewątpliwie do takich spraw należy. Zatem skarżący jako członek zarządu winien na bieżąco śledzić sytuację finansową firmy. Zgodnie bowiem z brzmieniem art. 116 Ordynacji podatkowej odpowiedzialność podatkowa członka zarządu jest uzależniona od kryterium formalnego jakim jest pełnienie funkcji członka zarządu. Nie jest ona uzależniona w żaden sposób od zakresu (rodzaju) faktycznie wykonywanych przez niego czynności. Istotne jest bowiem to, że członek zarządu mógł w sposób rzeczywisty kształtować stosunki faktyczne i prawne spółki. Zatem podniesiona przez skarżącego okoliczność, że nie miał dostępu do spraw związanych z finansami spółki nie może skutkować uwolnieniem się go jako członka zarządu od ponoszenia odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki. Stanowisko to potwierdzone zostało w orzecznictwie sądów administracyjnych m. in. w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 marca 20010 sygn. akt. III SA/Wa 2030/09 gdzie jedynie przypomniano, że "... odpowiedzialność członka zarządu za zobowiązania podatkowe spółki związana jest z faktem pełnienia funkcji, a nie możliwością faktycznego sprawowania zarządu spółką. Przepis art. 116 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j. Dz.U. z 2005 r. nr 8 poz,60 ze zm.) nie odwołuje się do "wykonywania" obowiązków, a jedynie do ich "pełnienia", co w przypadku funkcji zarządzających stanowi odpowiednik określenia "zajmować stanowisko" - a tego typu określenie abstrahuje od sposobu i okoliczności faktycznego wykonywania powierzonych zadań". Skarżący, w prowadzonym postępowaniu nie wskazał także składników majątku Spółki, z których egzekucja umożliwiłaby zaspokojenie zaległości podatkowych w znacznej części, co skutkowałoby uwolnieniem od odpowiedzialności za zobowiązania Spółki. Podsumowując, w ocenie Sądu organy podatkowe prawidłowo ustaliły, że po stronie Spółki istnieje zaległość podatkowa, a prowadzone względem niej postępowanie egzekucyjne okazało się bezskuteczne. Sąd podzielił również ocenę organów co do tego, że skarżący w czasie, kiedy upływał termin płatności podatków, które przerodziły się w zaległości podatkowe, pełnił obowiązku członka zarządu w rozumieniu art. 116 § 2 Ordynacji podatkowej. Sąd zgadza się także z tym, że skarżący nie wykazał, iż niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania układowego w stosunku do spółki nastąpiło bez jego winy, ani też nie wskazał mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. Prowadzone w tym zakresie postępowanie podatkowe zostało oparte na wszechstronnie zgromadzonym materiale dowodowym, którego ocena odpowiada regułom wynikającym z Ordynacji podatkowej. To zaś oznacza, że zarzuty skargi okazały się bezzasadne, a Sąd nie znalazł w zaskarżonej decyzji również innych uchybień, które mogłyby uzasadnić jej uchylenie. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270) oddalił skargę nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia