I SA/Gd 768/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Wojtynowska po rozpoznaniu w dniu 2 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. Z. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 2 marca 2015 r., nr [...] w przedmiocie podatku od czynności cywilnoprawnych postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem złożonym na formularzu PPF z dnia 28 maja 2015 r., skarżąca zwróciła się o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 6 października 2015 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Skarżąca złożyła sprzeciw od ww. postanowienia podnosząc, że referendarz sądowy nie wziął pod uwagę faktu, że strona jest osoba starszą, na emeryturze, schorowaną po licznie przebytych operacjach – z tego powodu musi zapewnić sobie dostateczną ilość środków pieniężnych na wypadek nagłego pogorszenia stanu zdrowia. W przypadku jej choroby leki są bardzo drogie i nie są refundowane przez NFZ. Z tego powodu skarżąca kumuluje środki na wskazanych rachunkach bankowych celem przeznaczenia ich na nieprzewidziane wydatki związane z jej stanem zdrowia, które w każdej chwili może się pogorszyć i wymagać zakupu leków, a także na spłatę zobowiązań, które wynikną w dalszej części roku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując ponownie wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Zgodnie z art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy m. in. osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Jej celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Z tego powodu to rzeczą wnioskodawcy, jako osoby zainteresowanej, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Jednocześnie zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie sądowym ukształtował się pogląd, zgodnie z którym obowiązkiem podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów (postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2008 r., II OZ 1220/08). W piśmiennictwie wskazuje się z kolei, że to podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy zobowiązany jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjął wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi, Warszawa 2006, s. 504). W interesie wnioskodawcy leży zatem przedstawienie stosownej argumentacji, która potwierdzałaby zasadność uwzględnienia jego wniosku. Wniosek powinien być rzetelnie sporządzony, a przedstawione w nim okoliczności powinny odpowiadać prawdzie (por. postanowienie NSA z dnia 17 stycznia 2008 r., II OZ 1400/07). Niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. obliguje sąd do odmowy uwzględnienia takiego wniosku. Przyjmuje się również, że jeżeli fakty podane we wniosku nie znajdują pokrycia w aktach sprawy, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 09 września 2004 r., FZ 360/04, nie publ. czy postanowienie NSA z dnia 29 lipca 2005 r., II FZ 470/05 nie publ.). Jak wynika z akt sprawy skarżąca utrzymuje się z emerytury w kwocie 954,22 zł netto oraz działalności gospodarczej (najem), z której osiąga przychód w kwocie 6.150 zł miesięcznie – w okresie od marca do maja 2015 r. średni miesięczny dochód z tego tytułu, po uwzględnieniu wydatków poniesionych na składki do ZUS w łącznej kwocie 838,23 zł (tj. po 279,41 zł miesięcznie) oraz na podatek do urzędu skarbowego uiszczony w łącznej kwocie 2.638 zł, wyniósł 4.991,25 zł (skarżąca nie ponosi innych wydatków w związku z wykonywaną działalnością gospodarczą). Skarżąca jest właścicielką domu o powierzchni 130 m², usytuowanego na działce o powierzchni 528 m², w którym zamieszkuje. Nadto, jej majątek stanowią: dwa domy o powierzchni 70 m² i 203 m², nieruchomość rolna o powierzchni 4,2722 ha, las o powierzchni 2 ha oraz samochód osobowy marki [...] z 1998 r. o wartości 3.500 zł. Posiada także środki na rachunkach bankowych prowadzonych przez [...] i [...], których salda końcowe wynosiły 7.175,91 zł (na dzień 31 maja 2015 r.) oraz 3.800,44 zł (na dzień 30 kwietnia 2015 r.), przy czym z zestawienia operacji na koncie w [...] wynika, że rachunek ten ma charakter oszczędnościowy – jedyne księgowania to wpływy z emerytury skarżącej oraz opłata za jego obsługę. Skarżąca posiada zobowiązanie z tytułu kredytu bankowego, którego saldo na dzień 24 czerwca 2015 r. wynosiło 24.222,18 CHF, a jego miesięczna spłata wynosi 510,29 CHF (średnio 2.024 zł) oraz z tytułu pożyczek zaciągniętych u osoby prywatnej, których spłata wynosi 1.000 zł miesięcznie, a stan zadłużenia na dzień 12 czerwca 2015 r. wynosił 9.000 zł, Średnie miesięczne koszty utrzymania posiadanych przez skarżącą nieruchomości kształtują się na poziomie 1.514,52 zł. Do tego rodzaju wydatków zaliczono: łączne zobowiązanie pieniężne na 2015 r., podatek od nieruchomości za 2015 r., opłaty za energię elektryczną (za okres od 14 stycznia do 8 maja 2015 r.), gaz (za okres od 2 stycznia do 2 maja 2015 r.), wodę i ścieki, gospodarowanie odpadami komunalnymi, wywóz śmieci, telewizję kablową oraz ubezpieczenie jednego z domów na okres od 10 grudnia 2014 r. do 9 grudnia 2015 r. Pozostałe udokumentowane przez skarżącą wydatki to opłaty za telefon komórkowy i internet oraz zakup paliwa, których średnia miesięczna wysokość w okresie od 9 lutego do 18 maja 2015 r. wyniosła 237,08 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że ponosi również wydatki na zakup opału (drewna) w wysokości około 2.000 zł na rok, ubezpieczenia OC samochodu, którego roczna składka wynosi 450 zł oraz zakup niezbędnych leków w kwocie do 300 zł miesięcznie, przy czym kwoty tych wydatków w żaden sposób nie udokumentowała. Z powyższego wynika, że po uwzględnieniu wszystkich ww. wydatków oraz przyjmując, że finansowane są one wyłącznie z jej bieżących dochodów, do dyspozycji skarżącej pozostaje jedynie kwota 665,71 zł miesięcznie, którą przeznacza ona na pokrycie pozostałych niezbędnych kosztów swojego utrzymania, jak chociażby wyżywienia, zakupu środków czystości, czy odzieży. W tym stanie sprawy zasadnie referendarz sądowy powziął wątpliwości w jaki sposób skarżąca była w stanie poczynić oszczędności na rachunkach bankowych, skoro około 80% swoich miesięcznych dochodów przeznacza ona na koszty związane z utrzymaniem pięciu nieruchomości, samochodu oraz spłatą zobowiązań z tytułu zaciągniętego kredytu i pożyczek. Przy czym jeden z rachunków bankowych skarżącej jest przez nią wykorzystywany wyłącznie do gromadzenia oszczędności, których wysokość przekracza kwotę należnej opłaty sądowej oraz pozostałych kosztów sądowych, które mogą powstać w niniejszej sprawie. Wpływ na dokonaną ocenę miała także okoliczność, że z przedstawionych przez skarżącą dowodów obrazujących wydatki, jakie ponosi ona w związku z utrzymaniem nieruchomości wynika, że równolegle eksploatuje ona wszystkie trzy nieruchomości mieszkalne, których jest właścicielką, pomimo iż wskazuje, że zajmuje tylko jedną z nich – dom o powierzchni 130 m², położony w W. Świadczą o tym chociażby faktury za energię elektryczną wystawione za tożsame okresy, które dotyczą jej zużycia zarówno dla nieruchomości położonych w W., jak i K. Jeśli zatem skarżąca posiada środki na utrzymanie trzech nieruchomości mieszkalnych, nie posiada zaległości z tytułu opłat za media, terminowo dokonuje spłaty zaciągniętych zobowiązań oraz posiada środki na rachunkach bankowych, w tym oszczędności, których nie przeznacza na swoje bieżące utrzymanie, to byłoby rzeczą zupełnie niezrozumiałą, gdyby koszty sądowe w niniejszej sprawie za skarżącą musieli ponieść inni podatnicy. Nie są zasadne również twierdzenia skarżącej zawarte w piśmie z dnia 10 lipca 2015 r., w którym wyjaśniła ona m.in., że nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych w niniejszej sprawie, w tym określonego wpisu stosunkowego od skargi, gdyż dokonała wpłaty 4.000 zł na poczet zaległości w podatku od czynności cywilnoprawnych, na dowód czego załączyła kopie potwierdzeń przelewów. Skarżąca, wobec której nie zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne, sama dokonała wyboru, że w pierwszej kolejności przeznaczy swoje środki na częściową spłatę zobowiązania podatkowego, którego zasadność zaskarżyła. Fakt ten nie może skutkować zwolnieniem jej z obowiązku poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, które także stanowią należności publicznoprawne. Co więcej, dokonana wpłata na poczet spornego podatku przemawia za słusznością podjętego rozstrzygnięcia – skarżąca bowiem, zarówno na moment złożenia wniosku o przyznanie jej prawa pomocy, jak i później, posiadała środki, które mogła przeznaczyć na uiszczenie należnego wpisu od skargi oraz zabezpieczyć środki na pozostałe koszty sądowe, które mogą powstać w niniejszej sprawie, czego nie uczyniła. Sąd nie neguje faktu, że jest osoba starszą, na emeryturze, schorowaną po licznie przebytych operacjach. Jednakże jak wskazano wyżej, przyznanie prawa pomocy jest instytucją wyjątkową, stanowiącą odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania. W sytuacji gdy strona skarżąca posiada i kumuluje środki pieniężne na wypadek ewentualnego pogorszenia stanu zdrowia i związaną z tym koniecznością zakupu leków, przenoszenie ciężaru wszczętego przez stronę postępowania sądowego na Skarb Państwa jest całkowicie nieuzasadnione. Tym bardziej, że jak wynika ze złożonych dokumentów skarżąca regularnie otrzymuje znaczne środki finansowe (7.104 zł), ma zapewnione warunki mieszkaniowe, nie wykazuje przy tym żadnych problemów z regulowaniem bieżących zobowiązań i należności, a także nie korzysta z instytucjonalnej pomocy społecznej. Żądania przyznania prawa pomocy nie uzasadnia również posiadanie przez skarżącą do spłaty zobowiązań kredytowych. Konieczność regulowania przez stronę posiadanych przez nią zobowiązań nie stanowi bowiem przesłanki przyznania prawa pomocy. Brak jest bowiem podstaw aby zobowiązania cywilne przedkładać nad obowiązek poniesienia kosztów związanych z zainicjowanym przez stronę postępowaniem sądowym. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 2010 r. sygn. akt II FZ 55/10). Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności przemawiające za odmową przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.