I SA/Gd 778/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Romała (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski, Sędzia WSA Irena Wesołowska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Monika Szymańska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 3 października 2012 r. sprawy ze skargi "A"Sp. z o.o. z siedzibą w Ł. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 28 maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 28 maja 2012 r. Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł., utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 24 lutego 2012 r. w przedmiocie kosztów egzekucyjnych. Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco: Organ egzekucyjny – Naczelnik Urzędu Skarbowego, będący jednocześnie wierzycielem, wszczął postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanej "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. – dalej jako "Spółka", na podstawie tytułu wykonawczego nr SM [...] z dnia 18 stycznia 2012 r. obejmującego zaległość podatkową z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 2008 r. (wynikającą z decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia 30 grudnia 2011 r.). Odpis ww. tytułu wykonawczego wraz z odpisami zawiadomień o zajęciu wierzytelności z rachunków bankowych (w Banku [...] S.A., Banku [...] S.A. i Banku [...] S.A.) został doręczony zobowiązanej w dniu 23 stycznia 2012 r. Pismem z dnia 26 stycznia 2012 r. Spółka, reprezentowana przez pełnomocnika – doradcę podatkowego [...], na podstawie art. 33 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) – dalej jako "u.p.e.a.", zgłosiła zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, podnosząc: nieistnienie obowiązku (art. 33 pkt 1), zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego (art. 33 pkt 8) i niespełnienie przez tytuł wykonawczy wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. (art. 33 pkt 10). Postanowieniem z dnia 24 lutego 2012 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego uznał za niedopuszczalny zarzut nieistnienia obowiązku, a zarzuty zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego oraz niespełnienie przez tytuły wykonawcze wymogów formalnych uznał za nieuzasadnione. W wyniku złożonego na powyższe postanowienie zażalenia Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 28 maja 2012 r. utrzymał je w mocy. Pismem z dnia 1 marca 2012 r. Spółka, reprezentowana przez pełnomocnika – doradcę podatkowego [...], wystąpiła do Naczelnika Urzędu Skarbowego z wnioskiem o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych pobranych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym m.in. na podstawie tytułu wykonawczego nr SM [...]. Jako podstawę prawną żądania wskazano art. 64c § 7 u.p.e.a. Postanowieniem z dnia 12 marca 2012 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego określił na kwotę 60.306,10 zł wysokość kosztów egzekucyjnych obciążających Spółkę. W złożonym na powyższe postanowienie zażaleniu Spółka, reprezentowana przez pełnomocnika – doradcę podatkowego [...], wnosząc o uchylenie go w całości i orzeczenie, że strona nie ponosi kosztów egzekucyjnych, zarzuciła mu naruszenie art. 3 § 1 w zw. z art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. oraz art. 7 § 2 u.p.e.a. W uzasadnieniu podniesiono, że decyzja Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia 30 grudnia 2011 r. określająca Spółce zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób prawnych za 2008 r. nie weszła do obrotu prawnego, ponieważ nie została prawidłowo doręczona. W konsekwencji nie został spełniony podstawowy warunek dopuszczalności egzekucji administracyjnej, wynikający z art. 3 § 1 u.p.e.a. Podano również, że Spółka, na podstawie art. 33 pkt 1 i 8 u.p.e.a., zgłosiła zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Zdaniem żalącej zarzuty te są uzasadnione i w przypadku uchylenia przez organ odwoławczy postanowienia organu egzekucyjnego uznającego je za niedopuszczalne i niezasadne spełniona będzie przesłanka zwrotu stronie kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64c § 3 u.p.e.a. Dyrektor Izby Skarbowej nie podzielił argumentacji strony żalącej się uznając za prawidłowe rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu postanowienia z dnia 28 maja 2012 r. organ odwoławczy przytoczył treść przepisów art. 64 i 64c u.p.e.a. i wskazał, że koszty egzekucyjne przypisane do tytułu wykonawczego nr SM [...] (opłata manipulacyjna, koszty zajęcia rachunku bankowego) zostały naliczone w sposób nie budzący zastrzeżeń. Odnosząc się do zarzutów sformułowanych w zażaleniu Dyrektor podał, że koszty egzekucyjne wyegzekwowane od zobowiązanej w dniu 25 stycznia 2012 r. na skutek dokonanego zajęcia rachunku bankowego (w Banku [...] S.A.) w wysokości 60.306,10 zł są należne i nie ma podstaw prawnych do ich zwrotu. Organ odwoławczy podkreślił, że na dzień wystawienia ww. tytułu wykonawczego obowiązek wynikający z decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia 30 grudnia 2011 r. był niewykonany, a zatem wystawienie tego tytułu wykonawczego i doręczenie jego odpisu zobowiązanej (tj. wszczęcie egzekucji administracyjnej) było zasadne. Zdaniem Dyrektora postępowanie to zostało wszczęte prawidłowo, albowiem przez prawidłowe wszczęcie postępowania należy rozumieć sytuację, w której w momencie wszczynania postępowania nic nie wskazuje na niemożność jego prowadzenia i poniesienia przez zobowiązanego kosztów egzekucyjnych. Dyrektor Izby Skarbowej zwrócił uwagę, że w złożonym zażaleniu strona nie kwestionuje wysokości i zasady wyliczenia kosztów egzekucyjnych w kwocie 60.306,10 zł. Natomiast wszelkie kwestie związane z nieskutecznością doręczenia decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia 30 grudnia 2011 r. są przedmiotem odrębnego postępowania podatkowego, z uwagi na fakt wniesienia zażaleń na postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 18 stycznia 2012 r. o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności decyzjom Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia 30 grudnia 2011 r. Końcowo organ odwoławczy podał, że postanowieniem z dnia 28 maja 2012 r. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji z dnia 24 lutego 2012 r., którym zarzut nieistnienia obowiązku uznano za niedopuszczalny, a zarzuty zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego oraz niespełnienie przez tytuły wykonawcze wymogów formalnych uznano za nieuzasadnione. W skardze na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej Spółka, reprezentowana przez pełnomocnika – doradcę podatkowego [...], wnosząc o uchylenie go w całości, zarzuciła zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) – dalej jako "k.p.a.", i art. 64c § 3 u.p.e.a. W uzasadnieniu skargi podtrzymano argumentację zaprezentowaną w zażaleniu na postanowienie organu pierwszej instancji. Dodatkowo zaakcentowano, że u.p.e.a. nie przewiduje innego trybu zwrotu nienależnie pobranych kosztów egzekucyjnych w oparciu o art. 64c § 3 u.p.e.a., jak tylko w ramach postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych (art. 64c § 7 u.p.e.a.). Zwrot "postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych" jest w istocie bardzo pojemny, obejmuje on wszelkie rozstrzygnięcia dotyczące zarówno sposobu obliczenia kosztów, jak i rozdziału kosztów w oparciu o ustalenia dotyczące legalności postępowania egzekucyjnego. W konsekwencji organ odwoławczy naruszył art. 64c § 3 u.p.e.a. poprzez zaniechanie dokonania subsumcji tego przepisu pod niesporną okoliczność nieprawidłowego doręczenia decyzji wymiarowej. Zdaniem pełnomocnika skoro w niniejszym postępowaniu powinny być rozpatrzone okoliczności określone w art. 64c § 3 u.p.e.a., a brak wszczęcia we właściwym czasie postępowania w sprawie kosztów egzekucyjnych zamyka zobowiązanemu drogę do żądania zwrotu nienależnie pobranych kosztów, to w niniejszej sprawie organ odwoławczy powinien był odnieść się do kwestii prowadzenia egzekucji niezgodnie z prawem, tj. w oparciu o nieskutecznie doręczoną decyzję wymiarową. Poprzez odstąpienie od rozstrzygnięcia tej kwestii organ odwoławczy naruszył obowiązek wyczerpującego wyjaśnienia wszelkich okoliczności sprawy (art. 7 k.p.a.). Strona skarżąca podniosła, że doręczenie decyzji wymiarowych z pominięciem każdego z pełnomocników zostało przyznane przez Dyrektora Urzędu Kontroli w pismach z dnia 18. i 30. stycznia 2012 r. Skoro organ kontroli skarbowej sam przyznał, że doręczył te decyzje z naruszeniem art. 145 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), to nie potrzeba żadnego dowodu na okoliczność niewprowadzenia ich do obrotu prawnego. Końcowo wskazano, że postępowanie egzekucyjne zakończono w dniu 14 lutego 2012 r. na skutek całkowitego ściągnięcia należności wraz z kosztami egzekucyjnymi. Nastąpiło to niecały miesiąc po wszczęciu postępowania egzekucyjnego, przed rozpatrzeniem zażalenia na postanowienie o nadaniu decyzji wymiarowej rygoru natychmiastowej wykonalności oraz przed rozpatrzeniem zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej. Skarżąca podkreśliła, że pobranie kosztów egzekucyjnych znacznie pogorszyło jej pozycję rynkową, powodując powstanie wymiernych strat finansowych. Ponadto możliwie pilny zwrot kosztów egzekucyjnych leży również w interesie Skarbu Państwa, ponieważ zgodnie z art. 64c § 3 u.p.e.a. zwrot ten podlega oprocentowaniu. Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje: Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) – dalej jako "P.p.s.a" – stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub Azło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) P.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Oceniając zaskarżone postanowienie organu odwoławczego z punktu widzenia wskazanych powyżej kryteriów stwierdzić należy, że zostało ono wydane bez naruszenia prawa. Zgodnie z art. 64c § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), którego naruszenie zarzuca organom strona skarżąca, jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela. W ocenie strony skarżącej wobec nieskutecznego doręczenia decyzji podatkowych wierzyciel powinien ponieść koszty postępowania egzekucyjnego. Zatem organ egzekucyjny w postanowieniu o kosztach, wydanym w trybie art. 64c § 7 u.p.e.a., winien obciążyć nimi wierzyciela, a nie zobowiązanego. Natomiast zdaniem organu egzekucyjnego postanowienie w sprawie kosztów nie powinno dotyczyć zasad ponoszenia kosztów, tj. orzekania o wystąpieniu przesłanek do obciążenia kosztami postępowania egzekucyjnego wierzyciela, którego nieprawidłowe działanie powoduje niezasadne wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Rozstrzygając tę kwestię Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku opowiedział się za poglądem wyrażonym m.in. w wyrokach: NSA z dnia 11 czerwca 2010 r. sygn. akt II FSK 167/09, LEX nr 595879, WSA w Warszawie z dnia 12 października 2007 r. sygn. akt III SA/Wa 49/07, LEX nr 438987 czy WSA w Łodzi z dnia 20 sierpnia 2008 r. sygn. akt III SA/Łd 206/08, LEX nr 524191, że na etapie orzekania o kosztach egzekucyjnych nie jest możliwe rozstrzyganie o prawidłowości wszczęcia i prowadzenia egzekucji, o ile zobowiązany mógł okoliczności te kwestionować w ramach odrębnych środków. W niniejszej sprawie kwestia ewentualnej odpowiedzialności wierzyciela za niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji została rozstrzygnięta w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku: z dnia 2 października 2012 r. sygn. akt I SA/Gd 795/12 i z dnia 3 października 2012 r. sygn. akt I SA/Gd 774/12, oddalających skargi Spółki na postanowienia o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności decyzjom podatkowym będącym podstawą do wystawienia przedmiotowych tytułów wykonawczych. Sąd uznał, że decyzje te zostały skutecznie doręczone skarżącej Spółce. W tym miejscu przypomnieć trzeba, że w postępowaniu egzekucyjnym obowiązuje zasada niekonkurencyjności środków, która wyraża się w niedopuszczalności stosowania zamiennych środków ochrony przy naruszeniu tego samego dobra prawnego. Na gruncie niniejszej sprawy oznacza to, iż zobowiązany nie może podnosić zarzutów dotyczących tytułu wykonawczego i należności objętych tych tytułem w ramach postępowania w przedmiocie kosztów egzekucyjnych, gdyż to uprawnienie przysługiwało mu w czasie trwania postępowania egzekucyjnego. Natomiast wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych następuje już po zakończeniu postępowania egzekucyjnego, czyli w stadium następującym po przeprowadzeniu egzekucji. Skoro zobowiązany nie może w tym stadium kwestionować tytułu wykonawczego oraz zasadności egzekwowania należności objętych tym tytułem, to i organ nie może na tym etapie badać prawidłowości postępowania egzekucyjnego. Należy wskazać, że w przypadku gdy zakończenie postępowania egzekucyjnego nastąpiło wskutek wyegzekwowania wykonania obowiązku, zobowiązany może wystąpić z żądaniem wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych w terminie 14 dni od dnia powiadomienia zobowiązanego przez organ egzekucyjny o wysokości pobranych kosztów egzekucyjnych (art. 64c § 8 u.p.e.a.). Organ egzekucyjny wydając postanowienie w sprawie ustalenia kosztów egzekucyjnych uwzględnia między innymi dokonane w toku postępowania egzekucyjnego czynności egzekucyjne powodujące powstanie kosztów egzekucyjnych, poniesione wydatki egzekucyjne. Obowiązany jest także uwzględnić wydane w toku tego postępowania postanowienia powodujące wyłączenie odpowiedzialności zobowiązanego za koszty egzekucji, jeżeli postanowienia takie zostały wydane. Wydając postanowienie w sprawie ustalenia kosztów egzekucyjnych organ egzekucyjny nie bada natomiast, czy wszczęcie i prowadzenie egzekucji było zgodne z prawem. Jak wynika z akt sprawy, w toku prowadzonych postępowań egzekucyjnych wobec skarżącej nie zostało wydane żadne postanowienie, które powodowałoby wyłączenie odpowiedzialności zobowiązanej za koszty egzekucji. Faktu dokonania czynności egzekucyjnych powodujących powstanie kosztów oraz wysokości kosztów egzekucyjnych skarżąca nie zakwestionowała. Skoro w toku postępowania egzekucyjnego nie stwierdzono, że tytuł wykonawczy zawiera wady uniemożliwiające przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego, które nie mogły być znane organowi egzekucyjnemu w chwili skierowania tego tytułu do egzekucji oraz nie stwierdzono, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, to zobowiązany nie może na te okoliczności powoływać się po zakończeniu egzekucji, na etapie ustalenia kosztów egzekucyjnych. Zobowiązany po zakończeniu postępowania egzekucyjnego nie może bowiem wnosić zarzutów dotyczących samej egzekucji. Zobowiązany mógłby powołać się jedynie na postanowienia, w których stwierdzono, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, jeśli w toku postępowania egzekucyjnego wydano by takie postanowienia, a organ egzekucyjny nie wziął pod uwagę tych orzeczeń ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych. W ocenie Sądu niezasadny okazał się także zarzut dotyczący naruszenia art. 7 k.p.a., albowiem organy działały na podstawie przepisów prawa, zgodnie z zasadą zaufania oraz zasadą prawdy obiektywnej. Mając na uwadze wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę.[pic]