I SA/Gd 778/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Sławomir Kozik po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z 5 stycznia 2017 r. w sprawie ze skargi "A" spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedziba w S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] 2016 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2014 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wnioskiem złożonym na formularzu PPPr w dniu 19 września 2016 r., skarżąca spółka zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości, w tym wpisu uzupełniającego od skargi w kwocie 19.799 zł (tytułem wpisu sądowego spółka uiściła kwotę 500 zł). W złożonym oświadczeniu o stanie majątkowym i dochodach spółka podała, że według bilansu za rok 2015 wysokość jej kapitału zakładowego wynosi 100.000 zł, nie posiada środków trwałych, rok 2015 zakończyła stratą o wartości 1.859,80 zł, na dzień 31 sierpnia 2016 r. dysponowała środkami zgromadzonymi na rachunku bankowym w "B" w kwocie 1.308,99 zł, natomiast saldo jej rachunku prowadzonego przez "C" było ujemne i wynosiło 18,73 zł. Spółka wyjaśniła, że poza sporną wierzytelnością o wypłatę różnicy podatku od towarów i usług za grudzień 2014 r. nie posiada innych składników majątku. Do wniosku strona skarżąca dołączyła: odpis bilansu oraz rachunku zysków i strat sporządzonych za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2015 r. oraz wyciągi z rachunków bankowych za okres od 1 czerwca do 31 sierpnia 2016 r. Odpowiadając na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 26 września 2016 r. skarżąca spółka nadesłała: (-) odpis informacji dodatkowej do bilansu za 2015 r.; (-) odpis zeznania podatkowego za 2015 r. (CIT-8); (-) odpisy deklaracji VAT-7K za drugi i trzeci kwartał 2016 r.; (-) dokument zatytułowany "Wyliczenie dochodu za okres od 1-06-2016 do 30-09-2016"; (-) zapisy na kontach kosztowych za okres od 1 czerwca do 30 września 2016 r. – zużycie materiałów i energii, usługi obce, podatki i opłaty, wynagrodzenia, ubezpieczenia społeczne i inne świadczenia, usługi bankowe, koszty uzyskania przychodów i niestanowiące kosztów uzyskania przychodów (NKUP); (-) zapisy na kontach przychodowych za okres od 1 czerwca do 30 września 2016 r. – sprzedaż pozostała, przychody finansowe, pozostałe przychody operacyjne; (-) zapisy na koncie "Rozrachunki z udziałowcami – kasa" za okres od 1 czerwca do 30 września 2016 r.; (-) wyciągów z rachunków bankowych prowadzonych przez "B" S.A. i "C" S.A. za okres od 1 września do 26 października 2016 r.; (-) zestawienie zbiorcze transakcji dokonanych na koncie w "D" Bank S.A. w dniu 1 czerwca 2016 r. oraz wydruków z kont prowadzonych przez ten bank za okres od 1 lipca do 26 października 2016 r. Odnosząc się do wezwania w części dotyczącej źródeł pochodzenia środków przeznaczanych na finansowanie miesięcznych rat kapitału i odsetek kredytu obrotowego (z akt sprawy wynika, że w dniu 22 maja 2015 r. spółce został udzielony kredyt obrotowy nieodnawialny w rachunku kredytowym w kwocie 8.965.999,13 zł, którego spłatę odsetek spółka miała rozpocząć 30 lipca 2015 r., zaś spłata kapitału – 31 lipca 2016 r. w 23 ratach po 374.000 zł, a ostatnia rata miała wynieść 363.999,13 zł) strona skarżąca wyjaśniła, że ze względu na brak środków zaprzestała spłaty kredytu obrotowego, co potwierdzają wyciągi z rachunku prowadzonego dla obsługi kredytu. Natomiast w kwestii źródeł pochodzenia środków na pokrycie wydatków bieżącej działalności strona skarżąca wyjaśniła, że spłata należności z tytułu czynszu za najem lokalu przeznaczonego na siedzibę została odroczona do dnia 31 grudnia 2016 r., zrezygnowała z obsługi księgowej, nie posiada samochodów, zatrudnia jednego niepełnosprawnego pracownika, na którego otrzymuje dofinansowanie z PFRON, a pozostałą część wynagrodzenia pokrywa z niewielkich miesięcznych dochodów. Nadto, spółka oświadczyła, że na skutek licznych kontroli oraz braku zwrotu nadpłaconego VAT zmuszona była ograniczyć działalność i zatrudnienie. Postanowieniem z dnia 5 stycznia 2017 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku przyznał skarżącej prawo pomocy przez zwolnienie od wpisu od skargi w kwocie powyżej 11.000,- zł, w pozostałej części odmówił przyznania prawa pomocy. Referendarz sądowy stwierdził, że w okresie od 1 czerwca 2016 r., tj. miesiąca, w którym spółka zainicjowała postępowanie sądowe sporządzając i wnosząc skargę na decyzję organu podatkowego, do 30 września 2016 r., tj. miesiąca, w którym złożyła wniosek o zwolnienie jej od kosztów sądowych, skarżąca spółka dysonowała środkami pieniężnymi w kwocie 11.000 zł, które mogła i winna była zabezpieczyć na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Referendarz sądowy ustalił, że spółka na rachunku bankowym już w czerwcu 2016 r. dysponowała gotówką w kwocie 10.500 zł, którą – poza uiszczoną w dniu 6 czerwca 2016 r. tytułem wpisu od skargi kwotą 500 zł – mogła w całości przeznaczyć na koszty sądowe w niniejszej sprawie. Środki te w dniach 2, 3 i 9 czerwca 2016 r. zostały wypłacone z rachunku bankowego spółki przez byłego Prezesa Zarządu spółki. Na koncie "Rozrachunki z udziałowcami – kasa" wypłacone środki zaksięgowane zostały jako należności spółki. Okoliczność tę potwierdza historia operacji dokonanych na rachunku bankowym spółki prowadzonym przez "B" S.A. Nadto, z przedłożonych dokumentów wynika, że analizowanym okresie przychód spółki wyniósł 53.550,87 zł. Po uwzględnieniu poniesionych przez nią kosztów, do których zaliczyła m.in. wypłacone pracownikowi wynagrodzenia, uiszczone należne składki na ubezpieczenia społeczne i inne świadczenia, a także podatki i koszty związane z działalnością (zużycie energii, usługi i opłaty bankowe, opłaty sądowe), dochód spółki wyniósł 17.340,16 zł. Tym samym miesięcznie spółka dysponowała środkami w kwocie 5.780,05 zł netto. Biorąc pod uwagę, że spółka nie była zobowiązana do opłacania czynszu najmu lokalu, w którym prowadzi działalność, jak również nie spłacała zaciągniętego kredytu, należało stwierdzić, że miała ona realną możliwość zabezpieczenia znacznej części tej kwoty na poczet kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W tak ustalonym stanie sprawy referendarz sądowy uznał, że skoro skarżąca spółka posiadanych środków nie przeznaczyła w całości na koszty sądowe a podjęła decyzję o ich przekazaniu byłemu członkowi zarządu, pomimo że nie posiadała względem niego zobowiązań, to brak jest podstaw aby przyjąć, że nie miała ona dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych w tej części. Referendarz sądowy uznał, że skarżąca spółka nie wykazała, aby w przyszłości nie miała dostatecznych środków na partycypowanie, choćby w części, w kosztach sądowych, które powstaną w niniejszym postępowaniu w przyszłości. Na dzień 26 października 2016 r. skarżąca spółka na rachunku bankowym zgromadziła środki w kwocie 1.731 zł. Nadto, na koncie "Rozrachunki z udziałowcami – kasa" na dzień 26 października 2016 r. zaewidencjonowała należności inne aniżeli publicznoprawne w łącznej kwocie 74.733,312 zł. Co więcej, spółka pomimo podnoszonej trudnej sytuacji finansowej nadal prowadzi działalność gospodarczą, z której osiąga dochody. Od powyższego postanowienia skarżąca złożyła sprzeciw, w którym wskazała, że referendarz sądowy błędnie ocenił sytuację finansową spółki, albowiem nie posiada ona jakichkolwiek środków pieniężnych, z których mogłaby uregulować wpis sądowy. Podniesiono, że majątkiem spółki jest wierzytelność w stosunku do naczelnika urzędu skarbowego będąca przedmiotem niniejszego postępowania. Zdaniem strony brak środków na uiszczenie wpisu sądowego w znacznej wysokości nie może pozbawić jej możliwości obrony sowich praw przed sądem. W związku z powyższym wniosła o zwolnienie do kosztów sądowych w kwocie 19.799,- zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od opłat sądowych i wydatków w całości lub w części następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 p.p.s.a.). W ocenie sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy referendarz sądowy zasadnie odmówił spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak bowiem ustalono na podstawie akt sprawy, spółka w okresie, w którym złożyła wniosek o zwolnienie jej od kosztów sądowych, dysonowała środkami pieniężnymi w kwocie 11.000 zł, które mogła i winna była zabezpieczyć na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W zaskarżonym postanowieniu prawidłowo wskazano, że spółka na rachunku bankowym w czerwcu 2016 r. dysponowała gotówką w kwocie 10.500,- zł, którą – poza uiszczoną w dniu 6 czerwca 2016 r. tytułem wpisu od skargi kwotą 500,- zł – mogła w całości przeznaczyć na koszty sądowe w niniejszej sprawie. Jednakże środki te zostały wypłacone z rachunku bankowego spółki przez byłego Prezesa Zarządu skarżącej spółki. Nadto, z przedłożonych dokumentów wynika, że analizowanym okresie przychód spółki wyniósł 53.550,87 zł. Po uwzględnieniu poniesionych przez nią kosztów, do których zaliczyła m.in. wypłacone pracownikowi wynagrodzenia, uiszczone należne składki na ubezpieczenia społeczne i inne świadczenia, a także podatki i koszty związane z działalnością (zużycie energii, usługi i opłaty bankowe, opłaty sądowe), dochód spółki wyniósł 17.340,16 zł. Tym samym miesięcznie spółka dysponowała środkami w kwocie 5.780,05 zł netto. Biorąc pod uwagę, że spółka nie była zobowiązana do opłacania czynszu najmu lokalu, w którym prowadzi działalność, jak również nie spłacała zaciągniętego kredytu, należało stwierdzić, że miała ona realną możliwość zabezpieczenia znacznej części tej kwoty na poczet kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Mając na uwadze powyższe należało uznać, że prawidłowo referendarz sądowy stwierdził, że skoro skarżąca spółka posiadanych środków nie przeznaczyła w całości na koszty sądowe a podjęła decyzję o ich przekazaniu byłemu członkowi zarządu, pomimo że nie posiadała względem niego zobowiązań, to brak jest podstaw aby przyjąć, że nie miała ona dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych w tej części. Należy zgodzić się ze stanowiskiem referendarza sądowego, że skarżąca spółka nie wykazała, aby w przyszłości nie miała dostatecznych środków na partycypowanie, choćby w części, w kosztach sądowych, które powstaną w niniejszym postępowaniu w przyszłości. Na dzień 26 października 2016 r. skarżąca spółka na rachunku bankowym zgromadziła środki w kwocie 1.731 zł. Nadto, na koncie "Rozrachunki z udziałowcami – kasa" na dzień 26 października 2016 r. zaewidencjonowała należności inne aniżeli publicznoprawne w łącznej kwocie 74.733,312 zł. Nadto, spółka pomimo podnoszonej trudnej sytuacji finansowej nadal prowadzi działalność gospodarczą, z której osiąga dochody. W orzecznictwie podnosi się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale - jak wskazano powyżej - musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. Wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o charakterze cywilnoprawnym, nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. W konsekwencji nie uzasadniają one zwolnienia z obowiązku ich opłacenia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 549/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Wobec powyższego, rozstrzygnięcie i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego zarządzenia należało w pełni podzielić. Referendarz sądowy nie dopuścił się żadnych naruszeń prawa i właściwie uzasadnił zajęte stanowisko. Zatem wniesiony sprzeciw należało uznać za niezasadny. Przytoczona tam argumentacja w żaden sposób nie wykazała, że referendarz sądowy wydając zaskarżone postanowienie naruszył obowiązujące w zakresie prawa pomocy przepisy. Końcowo, jaką bezzasadną należy ocenić argumentację podniesioną w sprzeciwie, że odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie skutkuje pozbawieniem skarżącej drogi sądowej w niniejszej sprawie. Instytucja prawa pomocy stanowi gwarancję dostępu do sądu dla podmiotów, które ze względu na swoją trudną sytuację finansową nie są w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. W związku z tym, że w rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie zaistniała, to nie można stwierdzić, że przyznanie prawa pomocy spółce w kwocie powyżej 11.000 ,- zł narusza jej prawo do sądu. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.