I SA/Gd 79/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A.S. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 16 kwietnia 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A.S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 27 listopada 2017 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za III i IV kwartał 2012 roku oraz za kwartały od I do III 2013 roku postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 16 kwietnia 2018 r. Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2018 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu A.S. przyznania prawa pomocy w tej sprawie. W uzasadnieniu postanowienia referendarz sądowy wskazał, że wnioskiem złożonym na formularzu PPF w dniu 5 lutego 2018 r. skarżący zwrócił się w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553 ze zm.), skarżący podał, iż prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małżonką, posiada halę magazynowo-produkcyjną o powierzchni 1200 m2, posadowioną na działce o powierzchni 1,74 ha, sztaplarkę, maszynę do infuzji i piankowania, samochód marki Renault Trafic, ciągnik Ursus oraz wyposażenie warsztatu. Innego majątku, w tym oszczędności, nie posiada. Natomiast majątek jego małżonki stanowi dom (niewykończony) oraz nieruchomość rolna o powierzchni 2,21 ha. Na utrzymaniu małżonków pozostaje dwoje małoletnich dzieci (w wieku 4 i 9 lat), które ze względu na stan zdrowia wymagają stałego leczenia i rehabilitacji (córka choruje na wiotkość mięśni, zaś syn na alergię). Jedynym źródłem utrzymania czteroosobowej rodziny jest prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza, z której osiąga dochód w wysokości około 5.000 zł miesięcznie. Poza wydatkami na leczenie dzieci, do swoich stałych zobowiązań skarżący zaliczył spłatę kredytów inwestycyjnych zaciągniętych na kwotę 1.000.000 zł, kredytów konsumpcyjnych w kwocie 23.000 zł, pożyczki prywatnej w kwocie 100.000 zł, rat leasingowych w wysokości 2.800 zł, debetu na rachunku w wysokości 150.000 zł oraz podatku od nieruchomości w kwocie 30.000 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że zakup sprzętu oraz budowę hali sfinansował ze środków unijnych, przy czym hala nie została jeszcze wyposażona, co skutkuje niemożnością rozszerzenia zakresu oferowanych usług oraz przyspieszenia produkcji. Skarżący wyjaśnił, że na prowadzenie działalności dodatkowo zaciągnął kredyty, których miesięczna spłata wynosi 10.000 zł. Kwota ta obecnie stanowi duże obciążenie finansowe, gdyż w okresie ostatnich dwóch lat, na skutek wstrzymania dofinansowań dla klientów, nastąpił spadek zamówień. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 14 lutego 2018 r., w dniu 13 marca 2017 r. (data stempla pocztowego) skarżący nadesłał: (-) oświadczenie, w którym podał, iż w roku 2017 osiągnął dochody z wykonywanej działalności gospodarczej (z dołączonego podsumowania księgi przychodów i rozchodów za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2017 r. wynika, że skarżący z tego tytułu osiągnął dochód w kwocie 110.935,27 zł, deklarując przychód w wysokości 1.337.324 zł oraz koszty jego uzyskania w wysokości 1.226.388,95 zł), natomiast jego małżonka uzyskała dochody z umowy zlecenia w kwocie 3.680 zł oraz ze stosunku pracy w kwocie 4.800 zł, co potwierdzają załączone informacje PIT-11; (-) oświadczenie, w którym podał, iż posiada jedynie księgę przychodów i rozchodów sporządzoną na dzień 31 grudnia 2017 r., gdyż rozlicza się kwartalnie w związku z czym dane księgowe za okres od stycznia do marca 2018 r. będą dostępne od 20 kwietnia 2018 r.; (-) kopię decyzji ZUS z dnia 2 marca 2018 r. w przedmiocie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, które wynosi łącznie 83.091,83 zł; (-) oświadczenie o posiadaniu rachunku bankowego prowadzonego przez Bank [...] dla potrzeb wykonywanej działalności gospodarczej oraz dwóch rachunków osobistych prowadzonych przez Bank [...] S.A. Oddział [...] oraz [...] S.A. Oddział [...] oraz braku rachunków lokat, kont i lokat dewizowych, kont maklerskich oraz innych, na których gromadzone są środki pieniężne; (-) wyciąg z rachunku bankowego związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą za okres od 1 października 2017 r. do 13 marca 2018 r. oraz z konta osobistego w Banku [...] S.A. za okres 21 grudnia 2017 r. do 13 marca 2018 r.; (-) oświadczenie, w którym podał, iż posiada samochód marki Volkswagen B6 z 2016 r. o wartości około 80.000 zł, który użytkuje na podstawie umowy leasingu, jest właścicielem dwóch samochodów marki Volkswagen Transporter z 1996 r. i 1998 r. o wartości około 5.000 zł każdy, samochodu Renault Trafic z 2008 r. o wartości około 10.000 zł oraz Mitsubishi L300 z 1986 r. (wartość nieznana), a także współwłaścicielem samochodu marki Landrover Freelander z 1994 r. o wartości około 10.000 zł; (-) oświadczenie, w którym podał, iż wraz z rodziną zamieszkuje u rodziców, którzy w całości ponoszą opłaty za media, zaś skarżący ponosi opłaty za telewizję w kwocie 130 zł miesięcznie oraz za telefony w kwocie około 400 zł miesięcznie, a także wraz z rodzicami opłaca koszty leczenia dzieci, które wynoszą około 1.500 zł miesięcznie (bez wydatków na zakup sprzętu rehabilitacyjnego); (-) oświadczenia małżonki, z których wynika, iż w okresie od lipca do października 2017 r. osiągnęła dochód z tytułu umowy zlecenia w łącznej kwocie 1.532,16 zł netto a w okresie od września do grudnia 2017 r. z tytułu wynagrodzenia za pracę 1.256,40 zł netto, aktualnie nie jest zatrudniona u skarżącego i nie świadczy na jego rzecz pracy na podstawie innych umów, nie posiada samochodów osobowych; (-) kopię zawiadomienia z ZUS z dnia 8 marca 2018 r. o wszczęciu postępowania wobec małżonki w sprawie określenia należności z tytułu nieopłaconych składek, które wynoszą łącznie 5.325,35 zł; (-) oświadczenie skarżącego, z którego wynika, iż jego małżonka posiada rachunek osobisty w [...] – innych kont nie posiada; (-) historię transakcji dokonanych na rachunku małżonki w dniach od 1 września 2017 r. do 28 lutego 2018 r. oraz wypowiedzenie przez Bank [...] z dniem 18 stycznia 2018 r. rachunku prowadzonego dla potrzeb działalności gospodarczej wykonywanej przez małżonkę. W piśmie, do którego załączono ww. dokumenty, skarżący wyjaśnił, że wymagane dokumenty o wysokości aktualnego zadłużenia i wysokości spłacanych miesięcznych rat kredytów, jak również dokumenty obrazujące aktualną wysokość pozostałych zobowiązań skarżącego i jego małżonki (wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, kontrahentów, dostawców mediów, leasingodawców i innych podmiotów) wraz z dowodami ich miesięcznej spłaty nadeśle niezwłocznie po ich otrzymaniu w ciągu najbliższych dni. Do dnia wydania przez referendarza sądowego postanowienia powyższe dokumenty nie wpłynęły do sądu. Referendarz sądowy uznał, że wnioskodawca nie wykazał zasadności wniesionego żądania. Skarżący nie przedstawił wszystkich dokumentów, do których przedłożenia został zobowiązany zarządzeniem z dnia 14 lutego 2018 r., które mają kluczowe znaczenie dla oceny jego sytuacji finansowej. Natomiast analiza dokumentów nadesłanych przez skarżącego nie pozwala przyjąć, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów niniejszego postępowania, w tym powstałych na tym etapie sprawy kosztów sądowych, tj. wpisu od skargi w kwocie 1.500 zł, a także kosztów zastępstwa procesowego z wyboru. Skarżący uchylił się od przedstawienia dokumentów księgowych, które pozwoliłyby zweryfikować wysokość osiąganych przez niego miesięcznych dochodów. Odnosząc się do twierdzeń skarżącego, iż niemożność przedstawienia tych dokumentów wynika z faktu kwartalnego opłacania zaliczek na podatek dochodowy oraz rozliczania podatku od towarów i usług, referendarz wskazał, że są one niewiarygodne. Kwartalne opłacanie zaliczek nie oznacza kwartalnego podsumowania zapisów księgi, a mimo kwartalnego sporządzania deklaracji VAT, skarżący nadal ma obowiązek miesięcznego wysyłania raportów JPK. Skarżący uchylił się od przedstawienia wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych. W dodatkowym oświadczeniu skarżący podał, że posiada konto osobiste w [...] Oddział [...], przy czym wyciągu z tego konta nie nadesłał. Natomiast historia operacji dokonanych na rachunku skarżącego w Banku [...] wskazuje, że posiada on rachunek walutowy, z którego wyciągu skarżący również nie przedstawił. Nieznana jest również wysokość środków, jakimi faktycznie dysponuje małżonka skarżącego. Nadesłana przez skarżącego historia operacji dokonanych na jej rachunku w [...] przedstawia jedynie wybrane transakcje, które zostały dokonane we wskazanych na wyciągu dniach, w okresie od 1 stycznia 2017 r. do 28 lutego 2018 r. Niezależnie od powyższego, nadesłane dokumenty nie potwierdzają podnoszonej przez skarżącego trudnej sytuacji finansowej jego i jego rodziny. Dokument zatytułowany "Podsumowanie księgi przychodów i rozchodów – 01/01/2017-31/12/2017" nie potwierdza, aby miesięczny dochód skarżącego kształtował się na poziomie około 5.000 zł. Dane w nim zawarte wskazują, iż średni miesięczny dochód skarżącego w okresie od 1 października do 31 grudnia 2017 r. wyniósł 97.006,66 zł netto, tj. po uwzględnieniu poniesionych przez niego wydatków związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą, w tym rat leasingu wraz z odsetkami, odsetek od zaciągniętych kredytów, opłat za telefony itp., zaś uwzględniając dane z całego roku – ukształtował się on na poziomie 9.244,60 zł netto. Nadmienić przy tym należy, że skarżący poza opłatami za telewizję nie ponosi żadnych innych kosztów związanych z zamieszkiwaną nieruchomością. Nie ponosi także w całości wydatków związanych z leczeniem i rehabilitacją swoich dzieci, gdyż i w tych kosztach partycypują rodzice jednego z małżonków. Ponadto w dniu 13 marca 2018 r. skarżący wypłacił z rachunku osobistego prowadzonego przez Bank [...] kwotę 17.500 zł, a po dokonaniu w tym dniu wszystkich transakcji wciąż dysponował znaczną kwotą – 24.331,10 zł. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego orzeczenia. Kolejno kwestionując argumenty zawarte w zaskarżonym postanowieniu, skarżący wskazał, że przedłożył wykaz wszystkich kont, które są przez niego używane, jak również wykaz wszystkich kont używanych przez jego małżonkę, co potwierdzono w postanowieniu. Za nadinterpretację uznał stwierdzenie referendarza sądowego, iż skarżący uchylił się od podania pełnych danych księgowych. Wykorzystując możliwość, do sprzeciwu skarżący dołączył informację za okres od stycznia do marca 2018 r. oraz rozliczenie roczne PIT-36L. Sytuacja małżonki została wyjaśniona wystarczająco klarownie, aby oszacować jej możliwości finansowe. W kwestii udokumentowania wysokości ponoszonych wydatków, skarżący podkreślił, że ocena sytuacji finansowej związanej z ostatnimi 3 miesiącami nie przedstawia prawdziwego finansowego obciążenia związanego z leczeniem dzieci. Firma jest w chwili obecnej w na tyle ciężkiej sytuacji, że skarżący jest w trakcie podpisywania ugód, umów ratalnych, zmian porozumień itp. Nie jest w stanie podać zadłużenia w urzędzie skarbowym, ponieważ jego część ma zostać spłacona z nadwyżki VAT i od początku roku już dwukrotnie urząd przesuwał termin uznania tej nadwyżki. Z największym wierzycielem podpisywana jest ugoda, ale jeszcze ich księgowa rozlicza dokonane wpłaty. Zobowiązanie wobec urzędu gminy zostało z konta firmy ściągnięte, jednak nie dotarło na konto gminy, w związku z czym skarżący oczekuje na wyjaśnienia poborcy. Z powyższych powodów skarżący zadeklarował podanie dalszych informacji finansowych, gdy dojdzie do ich wyklarowania. Liczył, że będzie to kilka dni, jednak rzeczywistość inaczej zweryfikowała ten okres. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369), zwanej dalej p.p.s.a., w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). W świetle art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, obejmującym tylko zwolnienie od kosztów sądowych lub tylko ustanowienie pełnomocnika z urzędu następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a.). Nadmienić przy tym należy, że ustanowienie dla strony pełnomocnika z urzędu wymaga dodatkowego złożenia przez wnioskodawcę osobistego oświadczenia o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z ww., przy czym nie dotyczy to pełnomocnika ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy (art. 246 § 3 p.p.s.a.). Prawo pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i musi się ograniczać do sytuacji, gdy zdobycie przez stronę środków na postępowanie sądowe jest obiektywnie niemożliwe. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienia NSA z 28 października 2013 r., sygn. II FZ 973/13, Lex Omega nr 1450625 oraz z 29 maja 2013 r., sygn. II OZ 405/13, Lex Omega nr 1319088). Taka sytuacja w sprawie nie występuje. W ocenie Sądu, referendarz sądowy prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że wnioskodawca nie wykazał w sposób należyty, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, a w złożonym sprzeciwie skarżący nie zawarł żadnych argumentów, które tę ocenę zdołałyby podważyć. Skarżący wskazał w sprzeciwie, że przedłożył wszelkie dokumenty, które potwierdzają sytuację finansową jego i jego małżonki. Nie jest to prawdą, skarżący bowiem nie przedłożył wyciągów ze wszystkich posiadanych przez siebie rachunków bankowych. W dodatkowym oświadczeniu skarżący podał, że posiada konto osobiste w [...] Oddział [...], przy czym wyciągu z tego konta nie nadesłał. Natomiast historia operacji dokonanych na rachunku skarżącego w Banku [...] wskazuje, że posiada on rachunek walutowy, z którego wyciągu skarżący również nie przedstawił. Potwierdza to przelew, jaki został zaksięgowany w dniu 13 marca 2018 r. na kwotę 41.997,02 zł tytułem wypłaty środków z Walutomat.pl, którego nadawcą była spółka Currency One S.A., zajmująca się pośrednictwem w internetowej wymianie walut. Do zawarcia tego rodzaju transakcji, tj. wymiany waluty obcej na PLN niezbędne jest posiadanie konta walutowego. Mimo, że w postanowieniu referendarz sądowy wytknął powyższe braki w dokumentacji, w sprzeciwie skarżący w żaden sposób nie odniósł się do tego. Przyjąć więc trzeba, że świadomie uchylił się od przedłożenia wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych. Już sama ta okoliczność przemawia za niezasadnością jego wniosku, uniemożliwia bowiem ustalenie istotnych okoliczności, takich jak ilość posiadanych rachunków bankowych, stan zgromadzonych na nich zasobów pieniężnych, rodzaj i wysokość księgowanych na nich wpływów i rozchodów. Nieznana jest również wysokość środków, jakimi dysponuje małżonka skarżącego. Bezpodstawnie zatem skarżący podnosi w sprzeciwie, że sytuacja jego małżonki została przedstawiona wystarczająco klarownie. Przeciwnie, sytuacja ta nadal budzi wątpliwości. Historia operacji dokonanych na jej rachunku w [...] jest niepełna. Z wyciągu z rachunku bankowego (k. 82 akt sądowych) wynika, że w okresie od 1 września 2017 r. do 28 lutego 2018 r. wydatki wyniosły 107.086,56 zł, a wpływy 107.033,82 zł. Kwoty te nie znajdują odzwierciedlenia w historii operacji. Z historii tej wynika, że jedyne wpływy to kwota 2.200 zł z dnia 26.01.2018 r. tytułem "zaległe wynagrodzenie", 500 zł z dnia 25.09.2017r. tytułem "świadczenie wychowawcze" i 1 zł z dnia 04.09.2017r. tytułem "zwrot". Podobnie, wyszczególnione w historii operacji wydatki nie odpowiadają kwocie 107.086,56 zł stanowiącej ich podsumowanie. W tych okolicznościach przedstawiony dokument nie może zostać uznany za wiarygodny. Nie przedstawia on wszystkich dokonanych na tym rachunku operacji. Skarżący nie wykazał zatem w sposób rzetelny wysokości osiąganych przez siebie i swoją małżonkę przychodów, co uniemożliwia dokonanie oceny jego wniosku. Nie wykazał też wysokości ponoszonych przez siebie wydatków. W aktach sprawy nie znajduje się żaden dokument potwierdzający fakt choroby dzieci, a co ważniejsze, związanych z tym kosztów. Sam skarżący zresztą wysokości tych kosztów nawet nie podaje, nie wspominając o ich udokumentowaniu. Nie mogą one zatem zostać uwzględnione. Rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, z czym wiąże się obowiązek wykazania zarówno swojego stanu majątkowego, jak i ponoszonych wydatków. Również argumenty skarżącego zawarte w pkt 7 sprzeciwu, dotyczące trudności w ustaleniu ostatecznej wysokości zobowiązań publicznoprawnych i prywatnoprawnych, nie zasługują na uwzględnienie. Skarżący został wezwany do udokumentowania wysokości aktualnego zadłużenia, a nie ostatecznego. Nie uczynił tego ani w odpowiedzi na wezwanie, ani na etapie sprzeciwu. Konsekwencją tego jest nieuwzględnienie tych kosztów przez Sąd, z uwagi na brak ich udokumentowania, który to obowiązek, jak już wskazano, obciąża wnioskującego o przyznanie prawa pomocy. Sąd podziela również stanowisko referendarza sądowego, iż niezależnie od powyższego, nadesłane dokumenty nie potwierdzają podnoszonej przez skarżącego trudnej sytuacji finansowej jego i jego rodziny. Dokument zatytułowany "Podsumowanie księgi przychodów i rozchodów – 01/01/2017-31/12/2017" nie potwierdza, aby miesięczny dochód skarżącego kształtował się na poziomie około 5.000 zł. Dane w nim zawarte wskazują, iż średni miesięczny dochód skarżącego w okresie od 1 października do 31 grudnia 2017 r. wyniósł 97.006,66 zł netto, tj. po uwzględnieniu poniesionych przez niego wydatków związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą, w tym rat leasingu wraz z odsetkami, odsetek od zaciągniętych kredytów, opłat za telefony itp., zaś uwzględniając dane z całego roku – ukształtował się on na poziomie 9.244,60 zł netto. Z załączonego do sprzeciwu dokumentu "Podsumowanie księgi przychodów i rozchodów – 01/01/2018-31/12/2018" wynika, że średni miesięczny dochód skarżącego w pierwszym kwartale 2018 r. wyniósł 25.135,62 zł. Biorąc pod uwagę, że zgodnie z oświadczeniem skarżącego poza opłatami za telewizję i telefony nie ponosi żadnych innych kosztów związanych z zamieszkiwaną nieruchomością, nie można uznać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w tej sprawie. Należy też zaznaczyć, że zobowiązania cywilnoprawne wnioskodawcy nie korzystają z pierwszeństwa względem kosztów sądowych powstałych w niniejszej sprawie. Bez znaczenia są zatem twierdzenia skarżącego, że około 80% dochodu przeznacza na spłatę długoletnich zobowiązań, których zresztą nie wykazał. Należy zatem uznać, że referendarz sądowy zasadnie przyjął, iż strona skarżąca nie wykazała, aby uiszczenie kosztów postępowania, które na obecnym etapie sprawy obejmują wyłącznie wpis sądowy od skargi w kwocie 1500 zł oraz koszty zastępstwa prawnego, wykraczało poza jego możliwości płatnicze, a tym samym, aby odmowa zwolnienia od tego obowiązku ograniczała stronie prawo do sądu. Dlatego też nie znajdowało uzasadnienia zastosowanie odstępstwa od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W rezultacie Sąd postanowił utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego, o czym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.