I SA/Gd 819/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od lutego do grudnia 2002 r. oraz orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej byłego wspólnika za zaległości podatkowe spółki postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 27 listopada 2009 r. skarżący B.K. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Postanowieniem z dnia 18 lutego 2010 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów środowych. Postanowieniem z dnia 9 marca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd wskazał, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, nie mają nikogo na utrzymaniu. Wprawdzie skarżący jest właścicielem mieszkania o powierzchni 45 m2, lecz jest zajęte na poczet zobowiązań podatkowych. Skarżący wraz z żoną zamieszkują u rodziców, aby obniżyć koszty utrzymania. Skarżący nie posiada innych nieruchomości, przedmiotów wartościowych oraz oszczędności, które przekraczałyby kwotę 1.000 zł. Skarżący ani jego żona nie posiadają stałej pracy. Żona uzyskuje nieregularne dochody z tłumaczeń, przy czym nie jest nigdzie zatrudniona, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna. Skarżący nie zawiesił prowadzenia działalności gospodarczej, ani jej nie wyrejestrował, przy czym nie wykazuje ona obrotów. Miesięczne wydatki skarżący oszacował na kwotę od 730 do 930 zł. Na podstawie wyciągu z rachunku bankowego ustalono, że żona skarżącego posiada lokaty w łącznej kwocie 22.513,90 zł (na dzień 15 grudnia 2009 r.). W małżeństwie skarżącego panuje ustrój rozdzielności majątkowej. Oceniając możliwości finansowe i sytuację majątkową wnioskodawcy, Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki prawa pomocy. Wprawdzie zadłużenie skarżącego z tytułu zobowiązań podatkowych i innych należności jest znaczące i obecnie skarżący nie osiąga przychodów, jednakże otrzymuje pomoc od rodziny, która pozwala mu zabezpieczyć podstawowe potrzeby życiowe. Za najistotniejszą dla oceny wniosku skarżącego Sąd uznał okoliczność posiadania przez małżonkę wnioskodawcy oszczędności w kwocie przekraczającej 22.000 zł (wpis od skargi ustalono w sprawie na kwotę 6.184 zł). Z powyższego faktu wynika, że mimo iż przychody małżonków były nieregularne, to jednak były na tyle wysokie, iż pozwoliły na zgromadzenie oszczędności, a to dowodzi, że podstawowe potrzeby życiowe były zaspokajane. Postanowieniem z dnia 28 maja 2010 r., sygn. akt I FZ 160/10, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na powyższe postanowienie, oceniając, że sąd I instancji w sposób rzetelny zbadał sytuację majątkową i rodzinną skarżącego, prawidłowo uznając, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W dniu 27 stycznia 2011 r. skarżący ponownie zwrócił się w niniejszej sprawie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz przedłożonych przez niego na wezwanie dokumentów źródłowych wynika, iż jego firma nadal nie wykazuje obrotów, w okresie ostatnich trzech miesięcy nie udało mu się podpisać żadnej umowy zlecenia i nie uzyskał z tego tytułu dochodów, posiada znaczne zadłużenie, ani on ani jego małżonka nie mają stałej pracy, zamieszkują u teściów, nie ponosząc kosztów utrzymania. Wnioskodawca jest właścicielem mieszkania o powierzchni 45 m2, zajętego przez komornika na poczet należności podatkowych, którego nie wynajmuje. Małżonka wnioskodawcy wskazała na źródło jej dochodów, jednakże uchyliła się (podobnie jak to uczynił wnioskodawca, powołując się na istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej) od podania wysokości uzyskiwanych przez nią aktualnie dochodów. Podała natomiast, że w roku 2010 uzyskała przychód w wysokości 38.063,42 zł (według otrzymanego PIT-11) oraz że stan jej oszczędności zgromadzonych na rachunkach bankowych wynosi łącznie 59.903,36 zł. Wysokość tych oszczędności na dzień 13 marca 2011 r. potwierdzona została wyciągami z rachunków bankowych. Postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Postanowienie to wobec wniesienia sprzeciwu utraciło moc. W sprzeciwie skarżący podniósł, że wprawdzie istnieje możliwość wynajmu posiadanego przez niego mieszkania, jednak nie może on z tej możliwości skorzystać, bowiem mimo iż większą część czasu spędza w W., to jednak od czasu do czasu przyjeżdża do T. i z tego mieszkania wówczas korzysta. Ponadto ewentualne przychody uzyskane z wynajmu lokalu zostałyby od razu zajęte przez urząd skarbowy na poczet zaległości podatkowych. Skarżący nie posiada dochodów. Żona skarżącego osiągnęła przychód w wysokości ok. 38 tys. zł. Oboje nadal korzystają z pomocy rodziców. Żona odmawia przy tym ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem w sprawie zobowiązań, które powstały tylko i wyłącznie w związku z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą, do czego ma prawo w związku z panującym w małżeństwie ustrojem rozdzielności majątkowej. Skarżący zarzucił, że referendarz nie wziął pod uwagę, iż poza zaległościami podatkowymi, rachunkami bankowymi, na których debet sięga 900.000 zł, skarżący posiada zobowiązania wobec izby skarbowej, której musi uiścić ok. 10.000 zł. O tragicznej sytuacji majątkowej skarżącego świadczy fakt, iż wpis sądowy od skargi został uiszczony nie przez niego, lecz przez jego ojca. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Należy podkreślić, że rozpatrywany obecnie wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych jest kolejnym wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie. Oceniając poprzednio złożony wniosek WSA w Gdańsku postanowieniem z dnia 9 marca 2010 r. odmówił stronie przyznania prawa pomocy uznając, że posiadane przez małżonkę wnioskodawcy oszczędności w kwocie przekraczającej 22.000 zł pozwalają na uiszczenie wpisu sądowego od skargi, ustalonego na kwotę 6.184 zł. Powyższą ocenę podzielił Naczelny Sąd Administracyjny, który postanowieniem z dnia 28 maja 2010 r., sygn. akt I FZ 160/10, oddalił zażalenie na powyższe postanowienie. Rozpatrując kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy należy stwierdzić, że okoliczności, istotne z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, nie uległy zmianie uzasadniającej odstąpienie od poprzednio dokonanej oceny stanu majątkowego i możliwości finansowych wnioskodawcy. Przeciwnie, jak wynika z informacji podanych przez skarżącego, obecnie oszczędności posiadane przez jego małżonkę wynoszą 59.903,36 zł (są zatem ponad dwukrotnie wyższe), a wpis sądowy od skargi kasacyjnej wynosi 3092 zł (jest zatem dwukrotnie mniejszy). Jakkolwiek zatem sytuacja materialna skarżącego nie jest dobra, nie posiada on bowiem przychodów, natomiast ciążą na nim znaczne zobowiązania, to jednak otrzymuje on pomoc rodziny, która pozwala mu zabezpieczyć podstawowe potrzeby życiowe, a jego małżonka posiada środki pozwalające na uiszczenie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Kwestia obowiązywania w małżeństwie skarżącego ustroju rozdzielności majątkowej i niechęci małżonki do partycypowania w kosztach niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego także była już przedmiotem oceny. W postanowieniu z dnia 28 maja 2010 r., I FZ 160/10, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków względem siebie wynika z art. 23 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (DZ.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), a wprowadzenie rozdzielności majątkowej nie niweczy tego obowiązku. Pogląd ten Sąd w pełni podziela. Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.