I SA/Gd 856/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sławomir Kozik, Sędziowie Sędzia NSA Alicja Stępień, Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 6 listopada 2018 r. sprawy ze skargi G.D.B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 15 czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej oddala skargę. Organ egzekucyjny – Naczelnik Urzędu Skarbowego - na wniosek wierzyciela, A S.A., i na podstawie wystawionego przez niego w dniu 16 sierpnia 2016 r. tytułu wykonawczego obejmującego zaległości z opłaty abonamentowej za miesiące od stycznia 2011 r. do maja 2016 r. wszczął i prowadził administracyjne postępowanie egzekucyjne do majątku pani G. D. – B. Zawiadomieniem z dnia 6 września 2016 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanej, przesyłając do B S.A. zawiadomienie o zajęciu z dnia 6 września 2016 r. Odpis zawiadomienia wraz z odpisem tytuł wykonawczego doręczono zobowiązanej w dniu 8 września 2016 r. W piśmie z dnia 12 września 2016 r. zobowiązana podniosła zarzut niewymagalności roszczenia, z uwagi na fakt, że C S.A. nigdy nie doręczyła jej zawiadomienia o nadaniu nowego numeru identyfikacyjnego, o którym mowa w rozporządzeniu Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz.U. Nr 187, poz. 1342). Z ostrożności zgłosiła również zarzut przedawnienia należności, gdyż w jej ocenie abonament RTV przedawnia się z upływem trzech lat, zgodnie z art. 118 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1025 ze zm.) - dalej jako k.c. Postanowieniem z dnia 26 września 2016 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego zawiesił postępowanie egzekucyjne, a następnie – pismem z dnia 27 września 2016 r. – wystąpił do wierzyciela o zajęcie stanowiska w sprawie wniesionych zarzutów. A S.A. postanowieniem z dnia 25 października 2016 r., wydanym w oparciu o art. 24 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. jedn. Dz. U. z 2016, poz. 599 ze zm.; dalej określanej jako "u.p.e.a.") uznał zgłoszone zarzuty za nieuzasadnione. Następnie, po rozpoznaniu zażalenia, postanowieniem z dnia 22 marca 2018 r. wierzyciel utrzymał w mocy swoje stanowisko z dnia 25 października 2016 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego, postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2018 r. uznał zgłoszone przez zobowiązaną zarzuty za nieuzasadnione. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, po rozpoznaniu zażalenia, postanowieniem z dnia 15 czerwca 2018 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W ocenie Dyrektora dochodzony w przedmiotowej sprawie obowiązek, objęty tytułem wykonawczym z dnia 16 sierpnia 2016 r., istnieje, jest wymagalny i nie uległ przedawnieniu. Z wyjaśnień wierzyciela wynika, że od dnia 12 marca 1996 r. na zobowiązaną są zarejestrowane odbiorniki RTV używane pod adresem: ul. [...] w G. W chwili wejścia w życie rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. zobowiązanej został przyporządkowany indywidualny numer identyfikacyjny abonenta [...]. Z uwagi na fakt, że przepisy rozporządzenia nakładały na C S.A. obowiązek "przesłania", a nie "doręczenia" zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego wierzyciel nie dysponuje potwierdzeniem odbioru przedmiotowego zawiadomienia, albowiem było ono przesłane listem zwykłym, a nie poleconym. Obowiązek uiszczania abonamentu RTV wynika bezpośrednio z przepisów ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (t.j. Dz.U. z 2014 r., poz. 1204 ze zm.), w związku z czym, w ocenie Dyrektora, nawet nieotrzymanie zawiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego nie stanowi okoliczności zwalniającej z obowiązku uiszczania abonamentu RTV. Tym samym zgłoszony zarzut nieistnienia obowiązku jest nieuzasadniony. Przywołując treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 marca 2010 r. (sygn. akt K 24/08) Dyrektor wskazał, że abonament RTV jest powszechnym, przymusowym, bezzwrotnym i ustalanym jednostronnie na rzecz podmiotu prawa publicznego świadczeniem publicznoprawnym. Od pozostałych danin publicznych odróżnia go jedynie celowy charakter. Obowiązek jego uiszczania ciąży na posiadaczu zarejestrowanego odbiornika RTV z mocy prawa i jest opłatą o charakterze administracyjnym, a nie cywilnoprawnym. Zdaniem Dyrektora ustalenia Trybunału Konstytucyjnego pozwalają na uznanie, że do abonamentu RTV - tj. opłat abonamentowych, o których mowa w ustawie o opłatach abonamentowych - zastosowanie ma art. 70 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t. jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 800 ze zm.). W świetle powyższego dochodzone od zobowiązanej należności nie uległy przedawnieniu. Naczelnik Urzędu Skarbowego w dniu 10 września 2016 r. dokonał skutecznego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. O zastosowanym środku egzekucyjnym zobowiązana została zawiadomiona w dniu 8 września 2016 r. Pięcioletni termin przedawnienia biegnie zatem na nowo od dnia 11 września 2016 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego pani G. D. B. wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez uznanie podniesionych zarzutów za zasadne. Alternatywnie wniosła o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Wniosła także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W ocenie skarżącej wierzyciel nie wykazał w toku postępowania, że dopełnił ciążący na nim obowiązek zawiadomienia o nadaniu nowego numeru identyfikacyjnego. W takiej sytuacji brak jest w ocenie skarżącej podstaw do dochodzenia zaległego abonamentu RTV, a egzekwowana kwota jest tym samym niewymagalna. Skarżąca podkreśliła, że nie uchyla się od ciążącego na niej obowiązku uiszczania opłat z tytułu abonamentu RTV, jednak aby to uczynić musi dysponować stosownymi dokumentami. Skarżąca podtrzymała także zarzut przedawnienia należności, wskazując, że w odniesieniu do opłat radiowo-telewizyjnych ma zastosowanie art. 118 Kodeksu cywilnego ustalający trzyletni termin przedawnienia świadczeń okresowych i związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej. Zdaniem skarżącej, wbrew argumentacji podnoszonej przez organy egzekucyjne, abonament RTV nie jest daniną publiczną zbliżoną do podatku. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację i stanowisko, jak w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Sąd administracyjny w granicach swojej właściwości bada zgodność zaskarżonych rozstrzygnięć z prawem. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny zasadności zarzutu zobowiązanej, dotyczącego niewymagalności egzekwowanego obowiązku, obejmującego należność z tytułu opłaty abonamentowej RTV za okres od stycznia 2011 r. do maja 2016 r. Zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zobowiązanemu przysługuje w terminie 7 dni od dnia doręczenia mu tytułu wykonawczego prawo do zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku (art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a.). Stosownie natomiast do treści art. 34 § 1 cyt. ustawy zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7 organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów z tym, że w zakresie zarzutów, o których mowa między innymi w art. 33 § 1 pkt 1- 5 i 7, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. W rozpoznawanej sprawie organ egzekucyjny działając na podstawie art. 34 § 1 u.p.e.a. przekazał zgłoszone zarzuty wierzycielowi celem zajęcia stanowiska w sprawie. Wierzyciel postanowieniem z dnia 25 października 2016 r. uznał zarzut niewymagalności obowiązku za nieuzasadniony. Na to postanowienie wierzyciela skarżąca wniosła zażalenie, po rozpatrzeniu którego wierzyciel ostatecznym postanowieniem z dnia 22 marca 2018 utrzymał w mocy rozstrzygnięcie z dnia 25 października 2016 r. Organ egzekucyjny, będąc związany stanowiskiem wierzyciela wyrażonym w ostatecznym postanowieniu w sprawie zarzutów wniesionych na podstawie art. 33 § 1 pkt 1–5 i 7 u.p.e.a., nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia istnienia podstaw do uwzględnienia zarzutu i do obalenia w tym trybie stanowiska wierzyciela. Związanie organu egzekucyjnego stanowiskiem wierzyciela w kwestii zasadności zarzutów zgłoszonych w postępowaniu oznacza, że przed organem egzekucyjnym nie bada się ponownie zasadności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, co nie budzi jakichkolwiek wątpliwości zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie sądów administracyjnych (por. np. wyrok NSA z dnia 21 maja 2013 r., sygn. akt II FSK 359/12; wyroki WSA w Gliwicach z dnia 18 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 545/14, oraz z dnia z dnia 28 listopada 2017r., sygn. akt I SA/Gl 153/17, CBOSA). Związanie organu egzekucyjnego stanowiskiem wierzyciela w kwestii zasadności zarzutów zgłoszonych w postępowaniu oznacza, że przed organem egzekucyjnym nie bada się ponownie zasadności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Tym samym w rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Postanowienie organu nadzoru jest zatem prawidłowe i nie narusza prawa, przy czym dla konstatacji tej istotne są również wywody, zawarte w dalszej części uzasadnienia. Podkreślić należy, że legalność postanowień wierzyciela dotyczących zasadności zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej podlega także kontroli sądu administracyjnego. Pomimo, że aktualne brzmienie art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. Z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; określanej dalej jako "p.p.s.a.") wyłącza możliwość wniesienia skargi na postanowienia, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu, to ich kontrola przez sąd administracyjny jest realizowana w razie wniesienia skargi na postanowienie organu nadzoru. Skoro bowiem postanowienie zawierające wypowiedź wierzyciela jest wiążące dla organu egzekucyjnego i stanowi niezbędny element postanowienia tego organu w sprawie zgłoszonych zarzutów, to przy sądowej ocenie postanowienia organu egzekucyjnego i organu nadzoru nie można oderwać się od oceny zgodności z prawem stanowiska wierzyciela, które wiążąco oddziałuje na postanowienie organu egzekucyjnego. Zakres kognicji sądu administracyjnego, umożliwiający również kontrolę legalności postanowienia wierzyciela daje się wyprowadzić z art. 135 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozpatrujący skargę może stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, przeprowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. Mając w powyższy sposób zakreślone granice rozpoznania sprawy, Sąd dokonał analizy wydanych w sprawie postanowień. Odnosząc się do zasadności podniesionego przez stronę skarżącą zarzutu niewymagalności obowiązku należy wskazać, że w dniu 1 marca 1993 r. weszła w życie ustawa z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (t.j. Dz. U. z 2004 r., poz. 2531 z późn. zm.). Jej przepisy regulowały problematykę opłat abonamentowych (art. 48) oraz obowiązek rejestracji odbiorników (art. 49). Ustawodawca połączył w niej obowiązek ponoszenia opłat abonamentowych z faktem posiadania odbiornika, w stosunku do którego ciążył na posiadaczu obowiązek jego rejestracji. Z dniem 16 czerwca 2005 r. weszła w życie aktualnie obowiązująca ustawa o opłatach abonamentowych. Ustawa ta nie zawierała istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy przepisów intertemporalnych. Zgodnie z zasadą natychmiastowego (bezpośredniego) działania prawa, nowe przepisy (jeśli brak przepisów szczególnych stanowiących inaczej) znajdują zastosowanie nie tylko do zdarzeń mających miejsce po wejściu w życie nowej ustawy, ale również do wszystkich sytuacji znajdujących się "w toku", które nie zostały jeszcze zakończone (zamknięte). Obowiązek ponoszenia opłat abonamentowych ciążył zarówno na osobach, w stosunku do których powstał on w okresie od wejścia w życie ustawy o opłatach abonamentowych, ale również na osobach, które w dniu wejścia w życie tej ustawy spełniały wymogi objęcia obowiązkiem abonamentowym, a zatem posiadały zarejestrowany odbiornik. Z powyższego wynika, że zarejestrowanie odbiornika pod rządami ustawy o radiofonii i telewizji, a nawet w okresie obowiązywania jeszcze wcześniejszej regulacji, bez skutecznego jego późniejszego wyrejestrowania, stanowi wystarczającą przesłankę istnienia wynikającego z obecnie obowiązującej ustawy o opłatach abonamentowych obowiązku uiszczania opłat za jego używanie, który podlega egzekwowaniu w trybie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze pieniężnym. Analizując argumentację strony w przedmiotowej sprawie należy podkreślić, że głównym argumentem skarżącej jest brak skutecznego doręczenia nadania zaktualizowanego numeru identyfikacyjnego, który uniemożliwiał dokonywanie wpłat abonamentowych. Ustosunkowując się do powyższego zauważyć należy, że po zarejestrowaniu odbiornika RTV uiszczenie opłaty abonamentowej jest obowiązkiem, który wynika z mocy samego prawa, zatem dla jego realizacji nie jest konieczna konkretyzacja w drodze indywidualnego aktu administracyjnego, tj. decyzji administracyjnej (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 marca 2010 r., K 24/08, OTK-A z 2010 r. nr 3, poz. 22, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 26 czerwca 2013 r., sygn. akt I SA/Gl 236/13). Zatem jeśli fakt zarejestrowania odbiornika został w sprawie ustalony, to aby skutecznie podważyć ciążący obowiązek uiszczania abonamentu, należy wykazać wyrejestrowanie tegoż odbiornika (por. wyroki WSA w Gliwicach w sprawach I SA/Gl 650/14, I SA/Gl 518/14, I SA/Gl 376/13, jak również WSA w Poznaniu w sprawie I SA/Po 57/14). W ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie skarżąca nie kwestionuje faktu użytkowania odbiornika rtv. Wręcz przeciwnie, skarżąca w skardze wskazała, że w żadnym wypadku nie uchyla się od dopełnienia ciążącego na niej obowiązku uiszczania opłat abonamentowych, jednakże by to uczynić musi dysponować stosownymi dokumentami. Przesłanką, z której skarżąca wywodziła fakt niewykonalności obowiązku abonamentowego był brak doręczenia nowego numeru indentyfikacyjnego abonenta. Faktycznie, z § 5 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. z 2007 r., nr 187, poz. 1342) wynika, że operator publiczny w terminie dwunastu miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia z urzędu miał nadać posiadaczom imiennych książeczek, o których mowa w ust. 1, (indywidualny numer identyfikacyjny. O nadaniu numeru operator publiczny miał powiadomić użytkownika, przesyłając zawiadomienie określone w załączniku nr 2 do rozporządzenia (ust. 2). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd, że powyższy obowiązek powiadomienia o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego nie jest równoznaczny z koniecznością posiadania dowodu doręczenia takiej pisemnej informacji użytkownikowi odbiorników RTV. Prawodawca nie ustanowił obowiązku, aby dla skuteczności nadania użytkownikowi odbiornika RTV numeru identyfikacyjnego, konieczne było posiadanie przez operatora dowodu doręczenia zawiadomienia o jego nadaniu. Takiej zależności cytowane przepisy nie wprowadzają. Przesłanie zawiadomienia ma wobec tego charakter wyłącznie informacyjny, wtórny do samego nadania indywidualnego numeru identyfikacyjnego, która to czynność dokonywana jest z urzędu, a kierujący informację o nadaniu omawianego numeru nie był zobowiązany do uzyskania potwierdzenia odbioru tej korespondencji. Dla skuteczności nadania indywidualnego numeru identyfikacyjnego nie jest konieczne legitymowanie się przez operatora dowodem nadania czy też zwrotnym potwierdzeniem odbioru takiego powiadomienia (por. wyroki NSA: z dnia 1 czerwca 2016 r., sygn. II GSK 913/15, z dnia 9 grudnia 2016 r., sygn. akt II FSK 2116/16, z dnia 13 grudnia 2016 r. sygn. akt II GSK 1297/15, z dnia 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt II GSK 5276/16, wyrok WSA w Lublinie z dnia 8 grudnia 2017 r., sygn. akt I SA/Lu 875/17). W okolicznościach rozpoznawanej sprawy wierzyciel wskazał, że zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego stanowiące dowód zarejestrowania odbiorników rtv i zastępujące dowód zarejestrowania w formie imiennej książeczki radiofonicznej zostało wysłane skarżącej w dniu 16 maja 2008 r. i nie odnotowano zwrotu wysłanej korespondencji (k. 38 verte akt administracyjnych). W ocenie Sądu brak dowodu doręczenia zawiadomienia nie anuluje wynikającego z ustawy obowiązku do uiszczania abonamentu. Abonenci, którzy nie zapoznali się z nowo nadanym numerem, mieli szereg możliwości, aby go ustalić, poprzez zasięgnięcie informacji w urzędzie pocztowym, poprzez infolinię lub w internecie. Odnosząc się do zarzutu przedawnienia, wskazać należy, że opłata z tytułu abonamentu radiowo-telewizyjnego stanowi opłatę, o której mowa w art. 2 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 201 ze zm.), a zatem do przedawnienia abonamentu radiowo-telewizyjnego zastosowanie będą miały przepisy wskazane w tej ustawie, a mianowicie art. 70 § 1, zgodnie z którym zobowiązanie przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności. Powyższe znalazło potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych - m.in. w wyroku WSA w Gliwicach z dnia 6 listopada 2012 r., sygn. akt I SA/Gl 210/12. W przywołanym wyroku Sąd, powołując się również na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 marca 2010 r., sygn. akt K 24/08, zajął stanowisko, iż przepis art. 2 Ordynacji podatkowej regulujący zakres jej stosowania przewiduje w § 2, że jeżeli odrębne przepisy nie stanowią inaczej, przepisy działu III stosuje się również do opłat oraz innych niepodatkowych należności budżetu państwa, do których ustalenia lub określenia uprawnione są inne organy, niż wymienione w § 1 pkt 1 ustawy (paragraf 1 pkt 1 odnosi się do organów podatkowych). Sąd orzekł, że przepis ten ma zastosowanie do opłat za abonament, gdyż ten jest opłatą, o której w nim mowa a brak jest przepisów odrębnych, stanowiących inaczej. Biorąc pod uwagę powyższe, za niezasadne należy uznać stanowisko zobowiązanej o stosowaniu do opłat radiowo-telewizyjnych przepisów Kodeksu Cywilnego. W stanie faktycznym niniejszej sprawy, z uwagi na zastosowanie wobec strony przez organ egzekucyjny środka egzekucyjnego (egzekucji z rachunku bankowego), dokonując jego zajęcia zawiadomieniem z dnia 6 września 2016 r., bieg terminu przedawnienia został przerwany. W konsekwencji zobowiązania objęte tytułami wykonawczymi nie uległy przedawnieniu. Reasumując, zebrane przez wierzyciela dowody wskazują, że w dniu 12 marca 1996 r., przy wymianie książeczki radiofonicznej dokonano zmiany użytkownika odbiorników rtv używanych pod adresem: ul[...] w G. z pana Z. D. na panią G. D. B. Powyższa książeczka została zastąpiona nadaniem indywidualnego numeru identyfikacyjnego użytkownikowi odbiorników radiofonicznych/telewizyjnych zgodnie z § 5 ust. 2 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych. Powyższe zostało dokonane w terminie wskazanym w powyższych przepisach - zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego abonenta [...], stanowiące dowód zarejestrowania odbiorników RTV i zastępujące dowód zarejestrowania w formie imiennej zostało skierowane do skarżącej w piśmie z dnia 16 maja 2008 r. Wobec braku dowodów na wyrejestrowanie odbiornika oraz wobec niespornej okoliczności nieuiszczania opłat, uznać należy prawidłowość zaskarżonego postanowienia. Z tych względów Sąd, działając na mocy art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.