I SA/Gd 860/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. M., P. W.-M., A. W. i T. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności członków zarządu za zaległości podatkowe spółki postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 12 czerwca 2015 r., uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 2 lipca 2015 r., skarżący T. W. zwrócił się o przyznanie mu w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że w jego małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, skarżący jest współwłaścicielem mieszkania o powierzchni 59 m2, posiada zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów, 2 czerwca 2015 r. został zarejestrowany jako osoba bezrobotna i z tego tytułu otrzymuje zasiłek w wysokości 823 zł brutto miesięcznie, aktywnie poszukuje pracy jednak ze względu na wiek (61 lat) nie może znaleźć zatrudnienia. Odpowiadając na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 8 lipca 2015 r. skarżący nadesłał: - odpisy zeznań podatkowych PIT-37 za lata 2013-2014 r., w których wykazał dochody ze stosunku pracy oraz z innych źródeł w łącznej wysokości 37.067,05 zł (za 2013 r.) i 37.809,49 zł (za 2014 r.); - odpis decyzji z dnia 2 czerwca 2015 r. o uznaniu skarżącego za osobę bezrobotną i przyznaniu prawa do zasiłku z tego tytułu w wysokości 997,40 zł miesięcznie w okresie pierwszych 90 dni posiadania prawa do zasiłku, a w okresie kolejnych miesięcy – 783,20 zł; - wyciąg z rachunku bankowego o numerze [...] w [...] za okres od 1 maja do 29 lipca 2015 r., którego saldo końcowe wynosiło 7,80 zł; - historię konta numer [...] w [...] za okres od 8 maja do 13 lipca 2015 r., na którym zostały zaksięgowane jedynie wpłaty w kwocie 600 zł na spłatę rat kredytu; - potwierdzenie stanu zadłużenia w [...] z tytułu zaciągniętego kredytu w kwocie 99.886,40 zł wraz z harmonogramem spłat, z którego wynika, że miesięczna rata wynosi 1.376,05 zł; - odpis umowy pożyczki zaciągniętej w [...] w wysokości 27.976,23 zł wraz z harmonogramem spłat, z którego wynika, że miesięczna rata wynosi 550,03 zł; - odpis umowy z dnia 17 sierpnia 2012 r. ustanawiającej rozdzielność majątkową; - dodatkowe oświadczenie, w którym podał, że nie posiada pojazdów mechanicznych; nie posiada rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych, maklerskich i innych, na których gromadzone są środki pieniężne; stałe koszty jego utrzymania wymienione w punkcie 1 lit. f) zarządzenia z dnia 8 lipca 2015 r. tj. opłaty za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, telefon, internet, RTV itp., ponoszą za niego członkowie rodziny; wyjaśnił także, że w jego małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej i z małżonką pozostaje w separacji, w związku z czym nie posiada ani danych ani dokumentów dotyczących jej sytuacji finansowej. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Referendarz sądowy uznał, iż skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy, o których mowa w powołanym przepisie. Wprawdzie skarżący odpowiedział na zarządzenie z dnia 8 lipca 2015 r., to jednak – zdaniem referendarza sądowego – jego sytuacja finansowa i rodzinna wciąż pozostają niejasne. W ocenie referendarza sądowego nadal niewyjaśniona pozostaje kwestia, jakimi faktycznie środkami pieniężnymi, poza przyznanym zasiłkiem dla bezrobotnych, skarżący dysponuje. Skarżący oświadczył, że koszty eksploatacji zajmowanego przez niego lokalu i opłaty za media ponoszą za niego członkowie rodziny. Twierdzeniom tym przeczą zapisy na rachunku bankowym skarżącego prowadzonym przez [...], z których wynika, że skarżący sam ponosi nie tylko własne wydatki związane z opłatami za telefon komórkowy, internet i telewizję, ale również dokonał zapłaty za faktury za energię elektryczną wystawione na E. W. (małżonkę) na kwotę 214,33 zł, D. W. na kwotę 240,11 zł oraz H. D. na kwotę 70,14 zł, przekazał kwotę 2.226 zł D. W.-Ś. tytułem wpłaty na rzecz Okręgowej Izby Aptekarskiej [...], spłacał pożyczkę zaciągniętą przez małżonkę w [...] w kwocie 68,62 zł oraz opłaca jej ubezpieczenie na życie w [...] w kwocie 50 zł. Skarżący przekazuje także regularnie kwotę 130 zł na rzecz E. Z.-W. (małżonki skarżącego A. W.). Nadto, wątpliwości co do stanu środków, jakimi faktycznie dysponuje skarżący potęguje fakt, że miesięcznie dokonuje on spłat kredytów i pożyczek w łącznej kwocie 2.526,08 zł, znacznie przekraczającej kwotę osiąganych przez niego dochodów z tytułu zasiłku dla bezrobotnych i mimo że dochody te nie wystarczają na spłatę raty zaciągniętych przez skarżącego zobowiązań, to nie ma on zaległości w ich spłacie. Fakt ten prowadzi do wniosku, że skarżący poza przyznanym mu świadczeniem dysponuje innymi środkami pieniężnymi, chociażby w postaci oszczędności na rachunku bankowym o numerze [...], z którego wyciągu nie przedłożył, a z którego 5 czerwca 2015 r. (już jako osoba bezrobotna) dokonał przelewu środków w kwocie 8.800 zł na rachunek skarżącej P. W.-M. o numerze [...] w [...], zaś 1 lipca 2015 r. dokonał przelewu środków w kwocie 390 zł na swoje konto w [...]. Wątpliwości referendarza sądowego budzi także sytuacja rodzinna skarżącego, w szczególności podnoszona przez niego okoliczność nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z małżonką. Zdaniem orzekającego nie została ona wyjaśniona. Skarżący z jednej strony konsekwentnie twierdzi, że małżonkowie prowadzą odrębne gospodarstwa domowe – w ich małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej i pozostają w separacji, z drugiej zaś ponosi za małżonkę koszty jej ubezpieczenia na życie oraz uiszcza wystawione na nią faktury za energię elektryczną. Podkreślić należy, że skarżący został poinformowany, że nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki tylko w sytuacji, gdy przedłoży orzeczenie sądu o rozwodzie lub separacji, a mimo to – wskazując, iż z żoną pozostaje w separacji – żadnego dowodu potwierdzającego tę okoliczność nie przedłożył. Można domniemywać, że skarżący powołuje się na okoliczność pozostawania z małżonką w tzw. faktycznej separacji. Referendarz sądowy zauważa zatem, że pod pojęciem "faktycznej separacji" należy rozumieć stan rzeczy, polegający na zerwaniu między małżonkami więzi, jakie cechują normalnie funkcjonujące małżeństwo (zob. Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz pod redakcją K. Piaseckiego, LexisNexis Wydanie 4, Warszawa 2009, s. 799). Skoro zatem skarżący i jego żona żyją w rozłączeniu, nie łączą ich już żadne więzi finansowe (mają odrębne majątki i każde z nich prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe), to rodzi się pytanie, z jakich powodów skarżący ponosi za małżonkę niektóre jej wydatki, podczas gdy sam, jak twierdzi, dysponuje niewielkim dochodem, który nie wystarcza nawet na pokrycie jego stałych kosztów utrzymania. Odnosząc się natomiast do okoliczności istniejącego w małżeństwie skarżącego ustroju rozdzielności majątkowej referendarz sądowy wyjaśnia, że nie zwalnia go ona z obowiązku przedstawienia sytuacji majątkowej małżonki. W świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa pomiędzy małżonkami odnosi się bowiem do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Przede wszystkim dotyczy zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także samodzielnego dysponowania swoim majątkiem (por. postanowienie NSA z dnia 25 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FZ 441/11, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Względem siebie małżonkowie mają obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stąd też dokonując oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy brana jest również pod uwagę sytuacja finansowa i stan majątku współmałżonka, i to niezależnie od ustroju majątkowego istniejącego w małżeństwie. W niniejszej sprawie dokonanie takiej oceny zostało uniemożliwione przez skarżącego, który uchylił się od przedłożenia wszystkich wymaganych dokumentów dotyczących sytuacji finansowej małżonki. Skoro zatem sytuacja ta nie jest znana, gdyż skarżący uchylił się od jej przedstawienia, to nie można przyjąć, że skarżący nie może skorzystać z pomocy finansowej małżonki a udzielona mu pomoc nie wywoła uszczerbku w koniecznym utrzymaniu rodziny. Wskazać przy tym należy, że za taką formę pomocy można uznać nie tylko przekazanie skarżącemu środków pieniężnych czy to tytułem pożyczki, czy darowizny, ale także czasowe przejęcie przez małżonkę w całości ciężaru utrzymania rodziny i umożliwienie w ten sposób skarżącemu zabezpieczenie środków z jego dochodów na koszty niniejszego postępowania. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie uchyla bowiem obowiązku małżonków przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny stosownie do sił i możliwości zarobkowych i majątkowych każdego z nich. Z tych wszystkich względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.