I SA/Gd 860/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. M., P. W.-M., A. W. i T. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności członków zarządu za zaległości podatkowe spółki postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 12 czerwca 2015 r., uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 2 lipca 2015 r., skarżący A. W. zwrócił się o przyznanie mu w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że w jego małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, skarżący nie posiada żadnego majątku, natomiast posiada zobowiązanie z tytułu kredytu hipotecznego, otrzymuje świadczenie przedemerytalne w wysokości 1.025 zł brutto miesięcznie, które stanowi jego jedyne źródło utrzymania, ze względu na wiek (64 lata) nie jest w stanie znaleźć pracy. Odpowiadając na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 8 lipca 2015 r. skarżący nadesłał: - odpisy zeznań podatkowych PIT-37 za lata 2013-2014 r., w których za rok 2013 wykazał dochody ze stosunku pracy w wysokości 32.987,52 zł, zaś za 2014 r. zadeklarował dochody ze stosunku pracy w wysokości 11.843,76 zł oraz z innych źródeł w kwocie 6.020,10 zł; - odpis decyzji ZUS z dnia 8 stycznia 2015 r. o przyznaniu świadczenia przedemerytalnego w wysokości 847,16 zł netto miesięcznie oraz odpis decyzji ZUS z dnia 26 marca 2015 r. o waloryzacji tego świadczenia, które wynosi 875,92 zł netto miesięcznie; - kopię umowy pożyczki hipotecznej z dnia 16 kwietnia 2013 r. zawartej przez oboje małżonków z [...] wraz z zawiadomieniem z dnia 10 lutego 2015 r. o wysokości rat, które wynoszą 1.206,35 zł miesięcznie; - odpis umowy z dnia 16 sierpnia 2012 r. ustanawiającej rozdzielność majątkową; - dodatkowe oświadczenie, w którym podał, że nie posiada rachunku bankowego, rachunków lokat, kont i lokat dewizowych, rachunków maklerskich i innych, na których gromadzone są środki pieniężne; nie posiada pojazdów mechanicznych; stałe koszty jego utrzymania wymienione w punkcie 1 lit. f) zarządzenia z dnia 8 lipca 2015 r., tj. opłaty za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, telefon, internet, RTV itp., ponoszą za niego członkowie rodziny; wyjaśnił, że w jego małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej i z małżonką pozostaje w separacji, w związku z czym nie posiada ani danych ani dokumentów dotyczących jej sytuacji finansowej. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Referendarz sądowy uznał, iż skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy, o których mowa w powołanym przepisie. Wprawdzie skarżący odpowiedział na zarządzenie z dnia 8 lipca 2015 r., to jednak – zdaniem referendarza sądowego – jego sytuacja finansowa i rodzinna wciąż pozostają niejasne. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych rachunków bankowych, podczas gdy z treści przedłożonej decyzji ZUS o przyznaniu skarżącemu świadczenia przedemerytalnego wynika, że należność za okres od 18 do 31 grudnia 2014 r. w kwocie 413,41 zł Zakład przekaże na rachunek bankowy. Zatem w dalszym ciągu nie można ustalić, czy skarżący poza przyznanym mu świadczeniem rzeczywiście nie dysponuje innymi środkami pieniężnymi, chociażby w postaci oszczędności zgromadzonych na koncie. Wątpliwości co do stanu środków, jakie faktycznie posiada skarżący potęguje fakt, że miesięcznie dokonuje on spłat pożyczki hipotecznej (zaciągniętej wspólnie z małżonką) w kwocie 1.206,35 zł, przekraczającej kwotę osiąganych przez niego dochodów, które wynoszą 875,92 zł. Nawet gdyby przyjąć, jak chce tego skarżący, że koszty eksploatacji zajmowanego przez niego lokalu i opłaty za media ponoszą za niego członkowie rodziny, to i tak dochody skarżącego nie wystarczają na spłatę raty zaciągniętej pożyczki, a mimo to nie ma on zaległości w jej spłacie. Jednocześnie skarżący nie wskazał, że spłaty rat dokonuje wspólnie z małżonką, bądź też, że dokonuje ich wyłącznie małżonka. Zdaniem referendarza sądowego udokumentowanie przez skarżącego posiadania zobowiązania wobec banku w znacznej wysokości (stan zadłużenia na dzień 10 lutego 2015 r. wynosił 138.402,93 zł) i konieczność jego spłaty w kwocie przekraczającej aktualnie osiągane przez niego dochody prowadzą także do wniosku, że świadomym zamiarem skarżącego było zobrazowanie swojej sytuacji majątkowej w taki sposób, aby orzekający uznał, że nie ma on możliwości uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie ani w całości ani też w części. Wątpliwości referendarza sądowego budzi także sytuacja rodzinna skarżącego, w szczególności podnoszona przez niego okoliczność nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z małżonką. Zdaniem orzekającego nie została ona wyjaśniona. Skarżący z jednej strony konsekwentnie twierdzi, że małżonkowie prowadzą odrębne gospodarstwa domowe – w ich małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej i pozostają w separacji, z drugiej zaś, już po ustanowieniu rozdzielności majątkowej (16.08.2012 r.), małżonkowie wspólnie zaciągnęli pożyczkę hipoteczną (16.04.2013 r.). Podkreślić przy tym należy, że skarżący został poinformowany, że nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki tylko w sytuacji, gdy przedłoży orzeczenie sądu o rozwodzie lub separacji, a mimo to – wskazując, iż z żoną pozostaje w separacji – żadnego dowodu potwierdzającego tę okoliczność nie przedłożył. Można domniemywać, że skarżący powołuje się na okoliczność pozostawania z małżonką w tzw. faktycznej separacji. Referendarz sądowy zauważa zatem, że pod pojęciem "faktycznej separacji" należy rozumieć stan rzeczy, polegający na zerwaniu między małżonkami więzi, jakie cechują normalnie funkcjonujące małżeństwo (zob. Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz pod redakcją K. Piaseckiego, LexisNexis Wydanie 4, Warszawa 2009, s. 799). Skoro zatem skarżący i jego żona żyją w rozłączeniu, nie łączą ich już żadne więzi finansowe (mają odrębne majątki i każde z nich prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe), to rodzi się pytanie, z jakich powodów wspólnie zaciągnęli zobowiązanie wobec banku na kwotę 150.000 zł. Warto w tym miejscu zwrócić uwagę, że dokumenty z banku nadal kierowane są do obojga małżonków, na ich wspólny adres zamieszkania [...]. Odnosząc się natomiast do okoliczności istniejącego w małżeństwie skarżącego ustroju rozdzielności majątkowej referendarz sądowy wyjaśnia, że nie zwalnia go ona z obowiązku przedstawienia sytuacji majątkowej małżonki. W świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa pomiędzy małżonkami odnosi się bowiem do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Przede wszystkim dotyczy zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także samodzielnego dysponowania swoim majątkiem (por. postanowienie NSA z dnia 25 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FZ 441/11, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Względem siebie małżonkowie mają obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stąd też dokonując oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy brana jest również pod uwagę sytuacja finansowa i stan majątku współmałżonka, i to niezależnie od ustroju majątkowego istniejącego w małżeństwie. W niniejszej sprawie dokonanie takiej oceny zostało uniemożliwione przez skarżącego, który uchylił się od przedłożenia wszystkich wymaganych dokumentów dotyczących sytuacji finansowej małżonki. Skoro zatem sytuacja ta nie jest znana, gdyż skarżący uchylił się od jej przedstawienia, to nie można przyjąć, że skarżący nie może skorzystać z pomocy finansowej małżonki a udzielona mu pomoc nie wywoła uszczerbku w koniecznym utrzymaniu rodziny. Wskazać przy tym należy, że za taką formę pomocy można uznać nie tylko przekazanie skarżącemu środków pieniężnych czy to tytułem pożyczki, czy darowizny, ale także czasowe przejęcie przez małżonkę w całości ciężaru utrzymania rodziny i umożliwienie w ten sposób skarżącemu zabezpieczenie środków z jego dochodów na koszty niniejszego postępowania. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie uchyla bowiem obowiązku małżonków przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny stosownie do sił i możliwości zarobkowych i majątkowych każdego z nich, o czym zresztą skarżący został poinformowany przez notariusza przy zawarciu umowy majątkowej małżeńskiej (§ 3 zdanie 2 umowy). Z tych wszystkich względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.