I SA/Gd 860/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. W.-M. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. M., P.W.-M., A. W. i T. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 18 marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności członków zarządu za zaległości podatkowe spółki postanawia: odmówić wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 12 czerwca 2015 r., uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 2 lipca 2015 r., P. W.-M. zwróciła się o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że posiada mieszkanie o powierzchni 52 m2, obecnie utrzymuje się wyłącznie z emerytury w wysokości 3.700 zł brutto miesięcznie – prowadzona przez nią działalność gospodarcza od 2013 r. przynosi znaczne straty i wymaga restrukturyzacji, ponosi wydatki na spłatę zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów (w tym kredytu hipotecznego) w łącznej kwocie około 2.100 zł miesięcznie oraz na leczenie reumatoidalnego zapalenia stawów (zakup drogich leków), natomiast jej koszty związane z opłatami za czynsz i energię elektryczną wynoszą około 600 zł miesięcznie. Wyjaśniła, że w sytuacji gdy posiadane przez nią środki finansowe nie wystarczają na uiszczenie kosztów jej utrzymania, otrzymuje pomoc od znajomych. Odpowiadając na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 8 lipca 2015 r. skarżąca nadesłała: - odpisy zeznań podatkowych PIT-36 za lata 2013-2014 r., w których wykazała dochody z emerytury w wysokości 44.074,14 zł (za 2013 r.) i 44.949,88 zł (za 2014 r.) oraz z pozarolniczej działalności gospodarczej odpowiednio w kwocie 2.206,29 zł (deklarując przychód w wysokości 2.039.656,65 zł i koszty jego uzyskania w wysokości 2.037.450,36 zł) i 5.300,63 zł (zadeklarowany przychód wyniósł 3.645.322,61 zł a koszty jego uzyskania 3.640.021,98 zł); - odpis zawiadomienia z ZUS z dnia 30 czerwca 2015 r. o zajęciu świadczenia, które od dnia 1 sierpnia 2015 r. wynosi 3.791,68 zł z ręczną adnotacją o wysokości potrącenia w kwocie 947,92 zł; - miesięczne zestawienia przychodów z wykonywanej działalności gospodarczej i wydatków poniesionych w związku z jej prowadzeniem za miesiące od kwietnia do czerwca 2015 r., z których wynika, że w kwietniu br. skarżąca poniosła stratę w wysokości 27.826,92 zł (przychody ze sprzedaży usług i towarów wyniosły 283.882,09 zł a wydatki 311.709 zł), w maju br. osiągnęła dochód w kwocie 2.940,42 zł (przychody ze sprzedaży usług i towarów wyniosły 275.547,91 zł a wydatki 272.607,49 zł) a w czerwcu br. uzyskała dochód w kwocie 4.487,46 zł (przychód ze sprzedaży usług i towarów wyniosły 274.810,80 zł a wydatki 270.323,34 zł); - odpisy deklaracji VAT-7 złożonych za kwiecień, maj i czerwiec 2015 r.; - zestawienie wyposażenia o wartości 12.527,76 zł wraz z oświadczeniem o posiadaniu autocysterny samochodowej marki Mercedes z 1989 r. o wartości około 10.000 zł; - wyciągi z rachunków bankowych o numerach: [...] (konto firmowe w "A"); [...] (konto firmowe w "B"); [...] ("C"); [...], [...], [...], [...] i [...] ("D"), których salda końcowe wynosiły odpowiednio: 0 zł (na dzień 31 lipca 2015 r.), -94.477,65 zł (na dzień 28 lipca 2015 r.), 16,87 zł (na dzień 31 lipca 2015 r.), 67,49 zł, -1.457,92 zł, 2,39 zł, 0 zł i 40,29 USD (na dzień 30 czerwca 2015 r.); - rozliczenie opłat za mieszkanie i garaż za lipiec 2015 r., które wyniosły 378,56 zł wraz notą odsetkową za okres od stycznia 2014 r. do czerwca 2015 r., z której wynika, że odsetki z tytułu nieterminowych wpłat należności za lokal wynoszą 21,57 zł; - odpis zawiadomienia z Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 23 lipca 2015 r. o terminie rozpatrzenia wniosku skarżącej o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności; - dowody potwierdzające stan zadłużenia oraz wysokość rat kredytów i pożyczek zaciągniętych przez skarżącą w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą w "A" (trzech kredytów obrotowych, w tym jednego w rachunku, kredytu ze wsparciem unijnym, kredytu inwestycyjnego i pożyczki) oraz "B" (kredytu w rachunku), których miesięczna spłata wynosi 8.019,06 zł; - dowody, z których wynika, że miesięcznie skarżąca przeznacza kwotę 9.063,29 zł na spłatę zaciągniętych kredytów i pożyczek (nie tylko bankowych); - dodatkowe oświadczenie, w którym wyjaśniła, że otrzymuje pomoc materialną i rzeczową od rodziny, gdyż nie zawsze posiada środki na uiszczenie opłat za mieszkanie. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 14 grudnia 2015 r. odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy. P. W.- M. wniosła sprzeciw od tego postanowienia zarzucając naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), poprzez stwierdzenie, że nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W konsekwencji skarżąca wniosła o uwzględnienie złożonego przez nią wniosku i przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. W uzasadnieniu wskazała, że rachunek w "C" o nr [...] jest rachunkiem technicznym, który miała zasilać kwotą 100 zł. Rachunek ten otworzyła wraz z zaciągnięciem kredytu hipotecznego, co obniżyło koszty związane z obsługą kredytu hipotecznego. Rachunek jednak został zamknięty, a zgromadzona na nim kwota została przekazana na rzecz kredytu. Z kolei rachunek w "B" o nr [...] jest rachunkiem ściśle powiązanym z kontem firmowym, na który dokonuje wpłat i nie płaci prowizji. Na tym rachunku nie gromadzi żadnych środków, a jedynie te które osiąga i te które zostały wskazane we wniosku o prawo pomocy. Skarżąca podkreśliła, że rachunek ten służy jej wyłącznie ograniczeniu ponoszenia dodatkowych kosztów. Ponadto wnioskodawczyni wskazała, że faktycznie w okresie maj–lipiec 2015 r. wystąpiły wpłaty. Były to utargi, jakie w tym czasie osiągała. Dalej skarżąca zakwestionowała stanowisko, jakoby niezasadność jej wniosku o prawo pomocy potęguje okoliczność otrzymania pomocy ze strony najbliższej rodziny. W tej kwestii wyjaśniła, że prowadziła przedsiębiorstwo rodzinne, które obecnie ma poważane problemy finansowe. Wskazała, że zdarzają się sytuacje, że członkowie jej rodziny pomagają sobie wzajemnie, lecz są to kwoty symboliczne, co w żaden sposób nie stanowi podstawy do przyjęcia, że nie potrzebuje pomocy prawnej. Skarżąca podkreśliła, że wpłata, na którą powołał się referendarz, tytułem opłaty za wywóz odpadów, oscylowała w granicach 40 zł. Zdaniem skarżącej, referendarz wybiorczo ocenił przedłożony przez nią materiał dowodowy. Dodatkowo wskazała, że raport z Biura Informacji Kredytowej obrazuje jej trudną sytuację materialną. Końcowo podkreśliła, że nieuwzględnienie wniosku uniemożliwi obronę jej praw tylko z powodu okoliczności finansowych, a nie z powodu braku dobrej woli z jej strony. Do sprzeciwu dołączono zaświadczenie z banku "C", dotyczące zamknięcia rachunku o nr [...] oraz wydruki z BIK. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnić należy, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie złożony został w dniu 12 czerwca 2015r., więc do jego rozpatrzenia zastosowanie ma art. 260 p.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym przed dniem 15 sierpnia 2015 r., co wynika z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658). Stosownie do art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu - jak ma to miejsce w niniejszej sprawie - Sąd ponownie i od początku ocenia przesłanki przyznania prawa pomocy na podstawie złożonego przez stronę wniosku oraz dokumentów. Nie ocenia zaś samej prawidłowości rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza, które w wyniku wniesienia sprzeciwu utraciło swój byt. W niniejszej sprawie skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowo-administracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2014 r., sygn. akt II FZ 1756/14, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających za rozstrzygnięciem korzystnym dla strony. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. (por.: M. Niezgódka – Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594). Ze wspomnianego art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. Ponadto rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez nią dochody. Zatem zasadniczym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe (por. postanowienie NSA z dnia 17 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 140/09; "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" T., Woś, H. Knysiak- Molczyk, M. Romańska, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2005 r. s. 631 i nast.). Odnosząc się do pierwszego aspektu, tj. wysokości kosztów postępowania, zauważyć należy, że na obecnym etapie postępowania sprowadzają się one do obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. Stosownie do treści § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) w niniejszej sprawie wpis stały wynosi 500 zł. Przechodząc do szczegółowej oceny zasadności wniosku, zdaniem Sądu, skarżąca nie wykazała zasadności wniesionego żądania. Pomimo że skarżąca odpowiadając na zarządzenie z dnia 8 lipca 2015 r. przedłożyła obszerną dokumentację, to jednak jej sytuacja finansowa wciąż jest niejasna. Z opisu transakcji na rachunkach skarżącej o numerach [...] ( "B") oraz [...] ("C") wynika, że skarżąca posiada jeszcze dwa inne rachunki bankowe, na których gromadzi środki pieniężne, a z których wyciągów nie przedłożyła. I tak, w "C" skarżąca posiadała jeszcze jeden rachunek o numerze [...], który regularnie zasila kwotą 100 zł tytułem "Lokata na kapitał na marzenia – Program 100". W tej kwestii w sprzeciwie skarżąca wyjaśniła, że rachunek miał charakter techniczny i został zamknięty, co udokumentowała zaświadczeniem. Sąd zauważa, że z tego zaświadczenia jasno wynika, że ten rachunek dotyczył lokaty terminowej, a wraz z zamknięciem z tego rachunku w dniu 29 grudnia 2015 r. wypłaciła na rachunek osobisty w "C" o nr [...] kwotę 600 zł. Również w "B" skarżąca posiada drugi rachunek o numerze [...]. Na rachunku tym skarżąca posiada znaczne środki pieniężne, o czym świadczą kwoty przelewów. O ile w maju br. skarżąca z tego rachunku zasiliła swoje konto firmowe w "B" łączną kwotą 3.960 zł, to już w czerwcu br. była to kwota 52.207 zł a w lipcu br. 66.062,52 zł. Podkreślić przy tym należy, że środki w kwocie 2.119 zł (w maju br.), 20.782 zł (w czerwcu br.) i 38.997,70 zł (w lipcu br.) z powrotem zasiliły rachunek skarżącej o numerze [...]. Również rachunek w "C" o numerze [...] skarżąca zasiliła środkami z konta o numerze [...] – w czerwcu br. łączną kwotą 3.300 zł a w lipcu br. 2.200 zł. Nie sposób także pominąć okoliczności, że skarżąca dokonywała wpłat gotówkowych na swój rachunek firmowy w "B" oraz na rachunek osobisty w "C", z których wyciągi nadesłała. Skarżąca rachunek firmowy zasiliła w czerwcu br. kwotą 5.000 zł a w lipcu br. 7.100 zł, zaś konto osobiste zasiliła w maju br. kwotą 2.100 zł. Wątpliwości dotyczące środków pieniężnych, jakimi faktycznie dysponuje skarżąca, potęguje dodatkowo wysokość udokumentowanych przez skarżącą dochodów, które nie wystarczają na spłatę rat zobowiązań kredytowych skarżącej (zarówno osobistych, jak i tych związanych z działalnością gospodarczą), które łącznie wynoszą 17.082,35 zł miesięcznie. Podnieść należy, że skarżąca oświadczyła, że pomoc finansowa, jaką otrzymuje od członków rodziny dotyczy sytuacji, gdy nie posiada wystarczających środków na uiszczenie opłat za mieszkanie. Tymczasem z operacji dokonanych na rachunkach skarżącej wynika, że opłaty związane z eksploatacją mieszkania, zużyciem energii elektrycznej, używaniem telefonu komórkowego dokonuje ze środków własnych, posiadanych na rachunkach bankowych. Warto przy tym nadmienić, że skarżąca w maju br. uiściła także opłatę należną za II kwartał 2015 r. za wywóz odpadów z nieruchomości położonej w M. przy ul. J. [...], pod którym to adresem zamieszkuje skarżący A. M. Powołane okoliczności poddają nadal w wątpliwość twierdzenia skarżącej o udzielanej jej pomocy finansowej. W świetle powyższego Sąd uznał, że sytuacja finansowa skarżącej nadal budzi uzasadnione wątpliwości. W kontekście wysokości udokumentowanych przez skarżącą wydatków nadal nie sposób ustalić, jaka jest rzeczywista wysokość dochodów osiąganych przez skarżącą i posiadanych przez nią środków pieniężnych. Skoro okoliczność ta nie została wyjaśniona przez skarżącą w sposób przekonujący, to nie sposób stwierdzić, czy skarżąca jest w stanie ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie, czy też nie, a jeśli tak, to w jakiej części. W ocenie Sądu, skarżąca przedstawiła i udokumentowała swoje możliwości płatnicze w taki sposób, aby przemawiał one za uznaniem, że poniesienie przez skarżącą kosztów sądowych w niniejszej sprawie wywoła skutki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Powoływane przez nią okoliczności, w szczególności wysokość spłacanych rat kredytowych, prowadzą także do wniosku, że świadomym zamiarem skarżącej było zobrazowanie swojej sytuacji majątkowej w taki sposób, aby Sąd uznał, że nie ma ona możliwości uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie ani w całości ani też w części. Ponadto pokreślić należy, że obciążenia finansowe powstałe poprzez zaciągnięcie zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony i konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzenia jakichkolwiek postępowań sądowych w żadnym razie nie może w takiej sytuacji skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ich ponoszenia, bez wykazania argumentów związanych z zagrożeniem bytu skarżącej i jej rodziny. Z tych względów Sąd, na podstawie art.260 w zw. art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.