I SA/Gd 950/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E.K. i A.K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 czerwca 2012 r., Nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2012 r. postanawia: odmówić skarżącym przyznania prawa pomocy. E. i A. małżonkowie K. wnioskiem z dnia 4 grudnia 2012 r. zwrócili się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 17 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Gd 950/12, referendarz sądowy odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od powyższego postanowienia strona skarżąca podniosła, że jedną z dziedzin prowadzonej działalności jest pośrednictwo ubezpieczeniowe i środki posiadane na wszystkich kontach w zdecydowanej większości pochodzą z zebranych od klientów składek za zawarte umowy ubezpieczenia w gotówce, która następnie wpłacana jest na rachunek bankowy i przelewana na konta poszczególnych Towarzystw Ubezpieczeń. Podkreślili, że ponoszą miesięczne wydatki w kwocie 5.226 zł na same tylko raty kredytu i rachunki za media. Ponadto zaznaczyli, że z uwagi na sezonowość prowadzonej działalności ich dochody w okresie zimowym są znacznie niższe niż w okresie letnim. W ocenie skarżących, jedynym kryterium powinien być dochód, a nie przychód, ponieważ prowadzona przez nich działalność polegająca na wynajmie pokoi i świadczeniu usług gastronomicznych latem oraz pośrednictwie ubezpieczeniowym nie pozwala na posiadanie w nadwyżce środków obrotowych. Wszystkie koszty uzyskania przychodu są faktycznie poniesionymi wydatkami. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270); dalej jako "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że w razie wniesienia sprzeciwu Sąd ponownie i od początku ocenia przesłanki przyznania prawa pomocy na podstawie złożonego przez wnioskodawcę wniosku oraz dokumentów. Nie ocenia zaś samej prawidłowości rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza, które w wyniku wniesienia sprzeciwu utraciło swój byt. Zgodnie z brzmieniem art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Z przywołanych przepisów wynika, że sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Na podstawie złożonego przez skarżących oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz dokumentów przedłożonych na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 6 grudnia 2012 r. Sąd ustalił, że każdy z małżonków prowadzi własną działalność gospodarczą – A.K. w zakresie pośrednictwa ubezpieczeniowego, E.K. w zakresie sezonowego wynajmu pokoi i usług gastronomicznych. W okresie od stycznia do listopada 2012 r. skarżący z tytułu prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej osiągnął dochód w wysokości 16.160,39 zł (deklarując przychód w kwocie 51.996,19 zł, koszty jego uzyskania w wysokości 35.835,80 zł oraz składki na ubezpieczenie społeczne odliczone od dochodu w kwocie 9.610,39 zł). Dochody skarżącej za okres od stycznia do listopada 2012 r, kształtowały się natomiast na poziomie 38.353,31 zł (przychód – 83.300,22 zł, koszty jego uzyskania – 44.946,91 zł oraz składki na ubezpieczenie społeczne odliczone od dochodu – 3.369,39 zł). Na utrzymaniu małżonków pozostaje czworo studiujących dzieci, z których najstarszy syn wykonuje działalność gospodarczą i z tego tytułu w okresie od września do listopada 2012 r. poniósł stratę w wysokości 2.402,64 zł (deklarując przychód w kwocie 1.033,36 zł i koszty jego uzyskania w wysokości 3.436 zł), dwóm synom przyznane zostało stypendium w wysokości 337 zł i 361 zł. Majątek małżonków stanowi dom o powierzchni 500 m2 oraz mieszkanie powierzchni 98 m2, dodatkowo skarżący jest współwłaścicielem domu z 1928 r. w części 4/36, w prowadzonej przez siebie działalności wykorzystuje samochód osobowy marki Ford Galaxy z 2004 r. o wartości około 20.000 zł (środek trwały). Na dzień 30 listopada 2012 r. saldo końcowe rachunku bankowego prowadzonego na potrzeby wykonywanej przez skarżącego działalności było ujemne i wynosiło 9.848,68 zł, zaś saldo końcowe konta firmowego skarżącej wynosiło 54,79 zł. Na osobistych rachunkach bankowych małżonkowie posiadali środki pieniężne w łącznej kwocie 15.248,88 zł pochodzące – według ich oświadczenia – z pobranych od klientów składek ubezpieczeniowych, które następnie przekazane zostały odpowiednim towarzystwom ubezpieczeń. Małżonkowie posiadają zadłużenie z tytułu kredytów bankowych zaciągniętych na zakup ww. nieruchomości, którego saldo na dzień 1 stycznia 2013 r. wynosiło 147.900,70 CHF, natomiast zadłużenie skarżącego z tytułu używania przez niego karty kredytowej na dzień 5 grudnia 2012 r. wynosiło 2.552,27 zł, a z tytułu zaciągniętego kredytu konsumpcyjnego na dzień 1 grudnia 2012 r. – 16.216,12 zł. Średnie miesięczne koszty utrzymania rodziny, do których zaliczono abonament RTV, opłaty za usługi telekomunikacyjne, energię elektryczną (dwa punkty poboru), wodę oraz zaliczkę na pokrycie kosztów zarządu nieruchomością, a których wysokość przyjęto na podstawie przedłożonych faktur, wynoszą około 1.500 zł. Dodatkowo, skarżący zgodnie z harmonogramem spłaty kredytu konsumpcyjnego uiszcza kwotę 626,13 zł miesięcznie, zaś – według złożonego przez małżonków oświadczenia – miesięczna rata kredytów mieszkaniowych kształtuje się na poziomie 3.100 zł. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowane jest stanowisko, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, iż może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, pub. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. co do zasady nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty postępowania stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1099/04, niepubl.). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r., OZ 862/04, niepubl.). Sąd w przytoczonym postanowieniu dodał, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa. W postanowieniach z dnia 6 października 2004 r., GZ 61/04, GZ 64/04, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W ocenie Sądu skarżący nie wykazali, aby nie mogli ponieść pełnych kosztów postępowania, mając na uwadze zarówno posiadany wspólnie przez małżonków majątek, jak i okoliczność, że prowadzona przez oboje małżonków działalność gospodarcza stwarza realne możliwości wygospodarowania środków finansowych na opłacenie kosztów sądowych w tej sprawie (wpis sądowy od skargi kasacyjnej wynosi 119 zł), w tym kosztów pomocy prawnej. Przede wszystkim oceniając możliwości finansowe skarżących Sąd wziął pod uwagę wysokość uzyskiwanych przez małżonków przychodów z tytułu prowadzonej przez nich działalności gospodarczej. W orzecznictwie wskazuje się, że nawet jeżeli prowadzona działalność gospodarcza przynosi straty, jej wystąpienie samo w sobie, nie oznacza braku środków finansowych (zob. postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 260/08). Strata jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. Z powyższego wynika, że przy ocenie możliwości partycypowania strony w kosztach sądowych uwzględniać należy raczej przychód, niż dochód. Koszty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą nie korzystają bowiem z pierwszeństwa przed ponoszeniem kosztów sądowych. Wysokość przychodów uzyskanych przez skarżącego w okresie od stycznia do października 2012 r. wyniosła 48.885,94 zł (po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne – 39.275,55 zł). W listopadzie 2012 r. skarżący uzyskał przychód w kwocie 3.110,25 zł. Skarżąca z kolei w okresie od stycznia do listopada 2012 r. osiągnęła przychód w kwocie 83.300,22 zł (po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne i wpłaconego podatku dochodowego – 74.519,83 zł). Średni miesięczny przychód skarżących, po odliczeniu składek na ubezpieczenie oraz wpłaconego podatku, wynosi zatem około 10.000 zł brutto, a więc przewyższa minimalne wynagrodzenie za pracę. Deklarowane przez skarżących koszty utrzymania wynoszą natomiast 1500 zł. Dodatkowo skarżący ponoszą wydatki na spłatę zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów w wysokości około 3.700 zł miesięcznie. Przyjąć należy zatem, że skarżący będący inicjatorami prowadzonego postępowania sądowego, są w stanie bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny zabezpieczyć odpowiednie kwoty, które umożliwią im partycypowanie w kosztach postępowania. Dzięki uzyskiwanym przychodom, strona posiada realną możliwość wygospodarowania dodatkowych środków na opłacenie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej oraz poniesienia kosztów pomocy prawnej. Zaznaczyć należy, że konieczność spłaty kredytów i innych zobowiązań natury gospodarczej nie korzysta z pierwszeństwa przed ponoszeniem kosztów sądowych. Ponadto, co także istotne, skarżący są właścicielami nieruchomości – domu o powierzchni 500 m2 oraz mieszkania o powierzchni 98 m2 (dodatkowo skarżący jest współwłaścicielem domu z 1928 r. w części 4/36). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 21 września 2011 r. II FZ 500/11 posiadanie przez stronę nieruchomości może przynosić potencjalne pożytki, a także może posłużyć zabezpieczeniu pożyczki czy kredytu, tak więc fakt ten w zasadzie wyklucza przyznanie prawa pomocy, w szczególności gdy nieruchomości te nie są obciążone prawami osób trzecich. W tym samym postanowieniu Sąd wskazał, że "strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód. Osoby te powinny poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic niezbędnych do utrzymania siebie oraz pozostałych domowników i dopiero, gdy pozostałe środki nie wystarczą na pokrycie kosztów postępowania, może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy." Ogół wskazanych wyżej okoliczności nie pozwala Sądowi na uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Subiektywne przekonanie skarżących o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania sądowego jest niewystarczające. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.