I SO/Gd 7/14

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za październik 2009 r. postanawia: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 15 grudnia 2014 r. (data stempla pocztowego), skarżący P. W. zwrócił się przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, małżonkowie posiadają dom o powierzchni 130 m2, każdy z nich osiąga dochody ze stosunku pracy – skarżący w wysokości 210 zł brutto a jego żona w wysokości 4.000 zł brutto, dochody w całości przeznaczane są na pokrycie wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem rodziny (opłatami za energię elektryczną, spłatą kredytu hipotecznego, zakupem opału, które łącznie wynoszą około 2.780 zł i zakupem żywności), na utrzymaniu małżonków pozostaje dwoje małoletnich dzieci. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 7 stycznia 2015 r., wydanym w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.), zobowiązano skarżącego do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: 1/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych (rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych, w tym podlegających zajęciu egzekucyjnemu), maklerskich i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (wpłaty, wypłaty, przelewy) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdego z małżonków stosownego oświadczenia w tym przedmiocie; 2/ oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na skarżącego, jego żonę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); 3/ zaświadczenia od pracodawcy skarżącego i jego żony o wysokości miesięcznego dochodu osiąganego przez każdego z małżonków (w kwocie netto i brutto) oraz o wysokości średnich dochodów osiągniętych za okres ostatnich trzech miesięcy (w kwocie netto i brutto); 4/ dokumentów potwierdzających wysokość poniesionych przez małżonków w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania (opłat za energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, telefon itp.); 5/ dowodów w przedmiocie aktualnego stanu zadłużenia skarżącego, jego żony z tytułu zaciągniętego kredytu mieszkaniowego wraz z dokumentem obrazującym wysokość jego miesięcznej spłaty; 6/ dokumentów w przedmiocie aktualnego stanu zadłużenia skarżącego wobec urzędu skarbowego. Poinformowano przy tym skarżącego o konsekwencji niezastosowania się przez niego do treści wezwania w postaci odmowy przyznania mu prawa pomocy. Z wymaganych dokumentów skarżący przedłożył: - zaświadczenia od dwóch pracodawców małżonki z dnia 2 lutego 2015 r., w których podano, że jest ona zatrudniona na czas nieokreślony na stanowisku głównej księgowej, jej miesięczne wynagrodzenie u każdego z podmiotów, w których jest zatrudniona wynosi po 1.500,34 zł netto (2.117 zł brutto); - zaświadczenie od pracodawcy skarżącego "A" z dnia 2 lutego 2015 r., z którego wynika, że jest on zatrudniony na stanowisku pracownika ds. sprzedaży do dnia 31 marca 2015 r., jego miesięczne wynagrodzenie wynosi 181,20 zł netto (210 zł); - zaświadczenie naczelnika urzędu skarbowego z dnia 3 lutego 2015 r. o stanie zaległości podatkowych skarżącego, które wynoszą 237.166,28 zł (z odsetkami, kosztami egzekucyjnymi i upomnienia); - odpis faktury VAT wraz dowodem zapłaty i dostawy z dnia 28 października 2014 r. za zakup oleju opałowego na kwotę 1.700 zł; - potwierdzenia przelewów dokonanych w dniach 26 listopada 2014 r., 8 i 20 stycznia 2015 r. z rachunku bankowego E. D. (teściowej skarżącego) tytułem opłat za energię elektryczną na łączną kwotę 1.807,70 zł; - historie operacji dokonanych na rachunku bankowym małżonków o numerze [...] za okres od 1 stycznia 2012 r. do 31 stycznia 2015 r. oraz na ich rachunku kredytowym o numerze [...] za okres od 1 stycznia 2014 r. do 2 lutego 2015 r.; - harmonogram spłat kredytu refinansowanego zaciągniętego w kwocie 56.822,80 CHF; - zestawienie operacji dokonanych na rachunkach bankowych żony skarżącego o numerach: [...] (rachunek bieżący) oraz [...] (rachunek oszczędnościowy) za okres od 1 listopada 2014 r. do 31 stycznia 2015 r.; - lista blokad na rachunku bankowym skarżącego o numerze [...] dokonanych w okresie od 7 maja 2010 r. do 12 grudnia 2014 r. do łącznej kwoty 458.954,86 zł; - odpis umowy majątkowej małżeńskiej z dnia 18 marca 2011 r.; - oświadczenie skarżącego, w którym podał, że nie posiada pojazdów mechanicznych, zaś jego żona jest właścicielką samochodu osobowego [...] z 2004 r. o wartości 11.000 zł; - oświadczenie skarżącego w przedmiocie ponoszonych kosztów utrzymania, do których poza udokumentowanym zakupem oleju opałowego i opłatami za energię elektryczną zaliczył wydatki na: zakup drewna w okresie od czerwca do października 2014 r. na kwotę 4.200 zł, opłaty za wywóz śmieci w kwocie 30 zł miesięcznie oraz za doładowania telefonów po 25 zł miesięcznie. W piśmie z dnia 4 lutego 2015 r., dołączonym do ww. dokumentów, skarżący wyjaśnił m.in., że jego żona otrzymuje pomoc finansową od swoich rodziców, którzy zobowiązali się do uiszczania czesnego za szkołę dzieci małżonków. Przedmiotowa pomoc w istocie polega na tym, że czesne za szkołę opłacane jest z wynagrodzenia żony skarżącego, zaś jej matka opłaca za małżonków faktury za energię elektryczną. Zgodnie z brzmieniem art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przed przystąpieniem do oceny zasadności przedmiotowego wniosku wyjaśnić należy, że przewidziana w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi instytucja prawa pomocy wywodzi swą genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów tego postępowania, nie sprowadza się jednak do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet Państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od generalnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 lutego 2012 r., I FZ 549/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Prawo pomocy nie przysługuje zatem innym osobom, aniżeli tym, które znajdują się trudnej sytuacji finansowej, niejednokrotnie uniemożliwiającej im zaspokojenie niezbędnych nawet potrzeb bytowych. Wobec powyższego – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam wnioskodawca. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest bowiem możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Po analizie przedłożonego materiału dowodowego referendarz sądowy stwierdził, że pomimo iż skarżący przedłożył wymagane dokumenty oraz złożył dodatkowe oświadczenia, to jednak dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej w dalszym ciągu nie jest możliwe. Wciąż bowiem nieznana jest kwota środków pieniężnych, jakimi faktycznie dysponują małżonkowie oraz wysokość osiąganych przez nich dochodów. Za takim stanowiskiem przemawiają następujące okoliczności: z historii operacji dokonanych na koncie żony skarżącego o numerze [...] wynika, że posiada ona dwa inne rachunki bankowe, tj. konta o numerze [...] oraz [...], z których wyciągów skarżący nie przełożył. Zatem pomimo wyraźnego zobowiązania w tym zakresie skarżący uchylił się od przedstawienia wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych małżonki. Co więcej, z opisu dokonanych transakcji przelewów wynika, że rachunek o numerze [...] jest prowadzony dla potrzeb wykonywanej przez żonę skarżącego działalności gospodarczej pod nazwą "A" w zakresie działalności rachunkowo-księgowej i doradztwa podatkowego. Okoliczność prowadzenia przez małżonkę działalności gospodarczej potwierdzają dane z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. W tych okolicznościach oświadczenie złożone przez skarżącego na formularzu PPF należało ocenić jako niewiarygodne. Skarżący nie ujawnił bowiem wszystkich źródeł dochodów swojej małżonki i ich wysokości, ograniczając się jedynie do dochodów osiąganych przez nią ze stosunku pracy i udokumentowania kwoty miesięcznych wynagrodzeń z tego tytułu. Natomiast trudno przyjąć, iż skarżący przy wypełnianiu formularza zapomniał o dochodach, jakie jego małżonka osiąga z działalności gospodarczej, skoro jest u niej zatrudniony. Ponadto, skarżący w żaden sposób nie wyjaśnił charakteru comiesięcznych wpłat dokonywanych na jego rzecz przez D. F. za pośrednictwem konta żony o numerze [...]. I tak, tytułem "rozliczenia" w dniach 19 listopada i 17 grudnia 2014 r. skarżący otrzymał odpowiednio kwotę 2.500 zł i 1.000 zł, zaś 16 stycznia 2015 r. kwotę 2.500 zł tytułem "UP". Okoliczność ta budzi wątpliwości orzekającego również co do źródeł i wysokości dochodów uzyskiwanych przez skarżącego. Skoro zatem skarżący poprzez nieprzedstawienie wszystkich żądanych dokumentów, nie wyjaśnił wątpliwości dotyczących swoich rzeczywistych możliwości płatniczych, to nie sposób ustalić, czy jest on w stanie ponieść koszty niniejszego postępowania, czy też nie, a jeśli tak to w jakiej części. Podkreślenia wymaga, że wysokość dochodów małżonków oraz posiadane przez nich środki pieniężne stanowią kluczowe dane przy dokonywaniu oceny zasadności żądania o zwolnienie od kosztów sądowych, co wynika z samej konstrukcji urzędowego druku PPF. Odnosząc się do okoliczności istniejącego w małżeństwie skarżącego ustroju rozdzielności majątkowej, referendarz sądowy wyjaśnia, że w świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa pomiędzy małżonkami odnosi się do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Przede wszystkim dotyczy zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także samodzielnego dysponowania swoim majątkiem (por. postanowienie NSA z dnia 25 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FZ 441/11, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Względem siebie małżonkowie mają obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stąd też ocena możliwości płatniczych skarżącego powinna zostać dokonana z uwzględnieniem sytuacji finansowej jego żony. Ta zaś – jak wykazano powyżej – została uniemożliwiona przez samego skarżącego. Z tych wszystkich względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.