II SA/Gd 1046/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędziowie: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Asesor WSA Jakub Chojnacki (spr.) po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2025 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 6 sierpnia 2024 r., sygn. akt SKO Gd/1733/24 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Pani K. T. (Skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (SKO, Kolegium, organ drugiej instancji) z 6 sierpnia 2024 r., którą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdańska z 12 lutego 2024 r., odmawiającą ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarga została wniesiona w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy: Prezydent Miasta Gdańska decyzją z 12 lutego 2024 r. odmówił Skarżącej ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem A. T. Organ wyjaśnił, że orzeczeniem z 18 marca 2021 r. A. T. został zaliczony do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym na stałe, nie można jednak ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 5 lutego 2021 r. Skarżąca natomiast orzeczeniem z 7 października 2021 r. została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym, orzeczenie zostało wydane do 30 września 2023 r. i zostało przedłużone. Skarżąca nie pracowała, mieszka z mężem, nad którym opiekę sprawuje od 3,5 roku. A. T. choruje na zaburzenia depresyjne oraz epilepsję. Czynności związane z opieką nad mężem to podawanie leków, prowadzenie do toalety, mierzenie ciśnienia. W ocenie organu znaczna część czynności, które Skarżąca wskazała w dołączonym do wniosku oświadczeniu, takie jak przygotowywanie posiłków, sprzątanie, robienie zakupów to zwykłe czynności życia codziennego, które i tak musiałyby być wykonane niezależnie od tego, czy w domu znajduje się osoba o znacznym stopniu niepełnosprawności. Prezydent podkreślił, że Skarżąca nigdy nie pracowała, trudno więc uznać, że rezygnacja z zatrudnienia była spowodowana koniecznością opieki nad mężem. Organ wyjaśnił również, że podstawowymi przesłankami przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest po pierwsze niepełnosprawność osoby bliskiej, co do której istnieje obowiązek alimentacyjny, wraz z wymogiem sprawowania nad nią stałej opieki, po drugie zaś rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą tego wymagającą. Pomiędzy tymi dwiema przesłankami musi istnieć związek przyczynowo-skutkowy, a w sprawie on nie występuje. Organ wskazał także, że Skarżąca i jej mąż mają ustalone prawo do zasiłku stałego, co zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych uniemożliwia przyznanie wnioskowanego świadczenia. Jako trzeci powód odmowy przyznania świadczenia wskazano istnienie negatywnej przesłanki wskazanej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. SKO decyzją z 6 sierpnia 2024 r. utrzymało w mocy opisaną wyżej decyzję organu pierwszej instancji wskazując, że z wywiadu środowiskowego wynika, że mąż wnioskodawczyni A. T., choruje na padaczkę alkoholową, zespół otępienny toksyczny, zespół zależności alkoholowej, zaburzenia pamięci - zespół Korsakowa. Nie może samodzielnie wychodzić z domu, ponieważ jest zdezorientowany w miejscu i czasie. Potrzebuje całodobowej opieki i wymaga pomocy innych osób. Nie może sam wykonywać codziennych czynności. Pani K. T. sprawuje całodobową opiekę nad mężem. W ramach opieki wykonuje takie czynności opiekuńcze jak mycie, przebieranie, podawanie leków, przygotowywanie posiłków, zamawianie wizyt lekarskich, realizowanie recept oraz załatwianie spraw urzędowych. Zdaniem Kolegium organ pierwszej instancji błędnie przyjął, że istnieje negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, określona w art. 17 ust. 1b ustawy. Kolegium wyjaśniło, że nie stanowi również podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego posiadanie przez wnioskodawczynię prawa do zasiłku stałego, ponieważ osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie wymienione w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, może dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Kolegium podkreśliło następnie, że Skarżąca nigdy nie pracowała, zatem to, a nie konieczność sprawowania opieki nad mężem jest przyczyną bierności zawodowej wnioskodawczyni, która pozostawałaby bierna także w sytuacji, gdyby nie sprawowała tej opieki, jako osoba, która nigdy nie podjęła żadnej pracy, a obecnie legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. W sprawie nie zachodzi więc związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia czy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad mężem. Nie zostały zatem spełnione przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Pani K. T. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, zarzuciła organowi błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez Skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Gdańska i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga nie zawiera uzasadnionych podstaw. Powodem odmowy przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem, było stwierdzenie przez SKO braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaną opieką a rezygnacją lub niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia. Zdaniem Sądu, wyrażona przez Kolegium ocena jest prawidłowa. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem przysługującym z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jeżeli rezygnacja ta lub niepodejmowanie zatrudnienia spowodowane są sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi osoby niepełnosprawnej strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Należy jednak podkreślić, że wskazane świadczenie nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za związany z tą opieką rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną w wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Opieka ta nie może być zatem fikcyjna i stanowić rozwiązania problemu ze znalezieniem zatrudnienia bądź z problemem braku środków do życia spowodowanym brakiem chęci podjęcia zatrudnienia (por. wyrok WSA w Olsztynie z 22 sierpnia 2012 r., sygn. akt II SA/Ol 413/12, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Świadczenie nie może być bowiem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. W orzecznictwie też wskazuje się, że osoba bierna zawodowo w poprzednich latach (tj. przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego), może wykazać, że nastąpił stan jej gotowości do zatrudnienia, a ona odstąpiła od podejmowania zatrudnienia właśnie z uwagi na opiekę nad bliską osobą niepełnosprawną. Nie można bowiem a priori wykluczyć, że u osoby biernej zawodowo nie dojdzie do takiej zmiany sytuacji w zakresie przyczyn i charakteru niepodejmowania zatrudnienia, która uzasadniałaby twierdzenie, że od określonej daty pojawiły się inne (niż występujące wcześniej) przyczyny rezygnacji z aktywności zawodowej. Dlatego też ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być zawsze dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym osoba ubiegająca się o świadczenie występuje o jego przyznanie. Zdaniem Sądu, Kolegium prawidłowo wskazało, na brak bezpośredniego związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy biernością zawodową Skarżącej a faktem sparowania opieki nad mężem. Skarżąca nigdy nie pracowała. Ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji nie wynika, aby przejawiała kiedykolwiek, jakąkolwiek wolę zatrudnienia. Skarżąca nie wykazała – w świetle dotychczasowej wieloletniej bierności zawodowej, że nastąpił stan jej gotowości do zatrudnienia, a ona odstąpiła od podejmowania zatrudnienia właśnie z uwagi na opiekę nad mężem. Przekonanie organu administracji o zmianie swojego stanowiska wglądem woli podjęcia pracy należało w tym wypadku do Skarżącej, jednakże nie podjęła ona nawet próby wykazania takiej okoliczności. Sąd podziela wyrażony w orzecznictwie pogląd, że wprawdzie rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest warunkiem niezbędnym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ale jej spełnienie nie może być sprowadzane wyłącznie do współwystępowania rezygnacji z zatrudnienia z faktem opieki nad niepełnosprawną osobą, w stosunku do której na wnioskodawcy ciążą obowiązki alimentacyjne (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 128/23, dostępny jw.). Zgodnie bowiem z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną musi istnieć taki związek, w którym to konieczność sprawowania opieki jest przyczyną, a zarazem przeszkodą w podejmowaniu pracy zarobkowej. Dopiero istnienie takiego związku powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne staje się surogatem wynagrodzenia za pracę, której opiekun nie może podjąć bądź kontynuować (zob.m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1575/22, z 14 marca 2023 r., sygn. akt I OSK 1239/22, z 21 lutego 2023 r., sygn. akt I OSK 794/22, z 23 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 237/20, z 7 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 584/22, czy z 8 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1209/23, dostępne jw.). W tej sprawie dokonana przez SKO ocena powodów bierności zawodowej Skarżącej nastąpiła w ramach przysługującej organowi swobody oceny dowodów – wyrażonej w art. 80 k.p.a. i nie budzi wątpliwości Sądu. W okolicznościach tej sprawy nie sposób wywieźć, że skoro Skarżąca będąca w wieku lat 50 nigdy nie podjęła pracy, (także przed zamążpójściem) oraz utrzymuje się ze świadczeń pomocy społecznej (k. 44 i nast. akt administracyjnych organu pierwszej instancji), to jedyną i bezpośrednią przyczyną jej bierności zawodowej jest konieczność opieki nad mężem. Skarżąca funkcjonowała w swoim dorosłym życiu – na długo przed sprawowaniem opieki nad mężem, bez osiągania dochodów z własnej pracy, w związku z czym trudno znaleźć uzasadnienie twierdzenia, że stan ten byłby inny, gdyby nie choroba męża. Przyznanie świadczenie pielęgnacyjnego w takim stanie fatycznym sprawy godziłoby w istotę tego rodzaju pomocy, a także byłoby niesprawiedliwe względem osób, które pomimo woli podjęcia zatrudnienia – nie mogą tego zrobić ze względu na opiekę nad osobą niepełnosprawną. Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), skargę oddalił. Na wniosek pełnomocnika Skarżącej, sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym – stosownie do art. 119 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.