II SA/Gd 212/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący: Asesor WSA Magdalena Dobek-Rak po rozpoznaniu w dniu 17 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu B. U. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 24 lipca 2018 r., sygn. akt II SA/Gd 212/18 w sprawie z jej skargi na uchwałę Rady Miasta z dnia 26 października 2016 r., nr [...] w przedmiocie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. B. U., kwestionująca skargą w niniejszej sprawie uchwałę Rady Miasta z 26 października 2016 r. dotyczącą miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego części dzielnicy K. w G., rejon ulic. J. oraz W. S., wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca wskazała w złożonym formularzu, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymuje się z emerytury w miesięcznej wysokości 865,64 zł. Oświadczyła również, że jest współwłaścicielem nieruchomości: 1/2 nieruchomości w S. przy ul. M. (wedle oświadczenia skarżącej o wartości 230 411 zł), 3/4 nieruchomości w G. przy ul. K. (wedle oświadczenia o wartości 56430 zł jedna i druga 2184 840 zł ), a także nieruchomości w R. przy ul. G. i Z. (wielkość udziałów nieczytelna, o wartości 65448 zł i 204000 zł). Oświadczyła, że jest także w połowie współwłaścicielką działki w miejscowości O. o pow. 3835 m2 o wartości 87737 zł oraz posiada udziały we własności dwóch działek budowlanych w W. oraz dwóch w G. Wnioskodawczyni oświadczyła, że nieruchomości za wyjątkiem położonych w G. przy K. oraz w R. przy Z. wchodzą w skład spadku po ojcu wnioskodawczyni i objęte są postępowaniem o dział spadku. Skarżąca wskazała, że jej stałe miesięczne wydatki (energia elektryczna, gaz, internet) wynoszą 120 zł, pozostałe koszty utrzymania (żywność, środki czystości itp.) pochłaniają w całości otrzymywane świadczenie emerytalne. Wnioskodawczyni podkreśliła, że po ojcu odziedziczyła nie tylko nieruchomości, ale także długi. Wskazała, że posiada zobowiązania spadkowe wobec T. U. wynoszące około 53000 zł, A. S. około 5000 zł, G. W. około 15000 zł oraz zaległości w podatkach od nieruchomości za lata 2008 – 2018. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie dokumentów i oświadczeń, wnioskodawczyni oświadczyła, że w nieruchomości w G. przy ul. K. mieszka ona i nieodpłatnie jej syn, z którym prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe. Przedłożyła wyciągi bankowe potwierdzające zadeklarowane koszty utrzymania oraz kopię ostatniej faktury za wodę i odprowadzanie ścieków na kwotę 890,67 zł. Podkreśliła, że ogrzewanie jest kominkowe wspomagane czasem prądem. Żadnych ubezpieczeń na życie i majątkowych nie posiada, nie ma też żadnych rachunków dokumentujących wydatki na leki. Oświadczyła, że nieruchomość w R. przy ul. Z. zajęta jest nielegalnie przez osoby bez tytułu prawnego i z tego powodu nie przynosi żadnych dochodów, a jedynie generuje straty. Oświadczyła, że nie posiada żadnego samochodu oraz przedłożyła dowody potwierdzające wysokość zobowiązań spadkowych na dzień 13 lipca 2018 r. Postanowieniem z dnia 24 lipca 2018 r., na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2018 r., poz. 1302), zwanej dalej p.p.s.a., referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów wskazując, że skarżącą jako współwłaściciela licznych nieruchomości nie można było uznać za osobę ubogą, która spełniała przesłanki udzielenia prawa pomocy ze środków publicznych. Referendarz podkreślił, że skarżąca dysponując takim majątkiem powinna była zadbać o możliwość pełnego skorzystania z niego. Nie uwzględnił kosztów utrzymania określonych przez skarżącą na około 120 zł miesięcznie uznając, że nie znalazło to odzwierciedlenia w materiale dowodowym. Za niewiarygodne uznał oświadczenie o ponoszeniu kosztów opłat za wodę w wysokości 890 zł, albowiem przewyższały one wysokość jej miesięcznej emerytury. Referendarz podkreślił, że koszty sądowe powinny być traktowane jako wydatki w bieżącym budżecie domowym i zaspokajane na równi z innymi wydatkami. Inne zobowiązania finansowe skarżącej nie mogą być traktowane priorytetowo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. W przewidzianym przepisami terminie skarżąca B. U. wniosła sprzeciw zaskarżając postanowienie referendarza sądowego w całości i wnosząc o jego zmianę. W uzasadnieniu wskazała, że posiadany przez nią majątek ma wartość iluzoryczną z uwagi na jego nieuregulowany stan prawny. Większość tego majątku jest objęta postępowaniem o dział spadku. Nieruchomość przy ul. Z. w R. jest jedyną, której jest ona właścicielem. Wskazana nieruchomość również jest obarczona wadami, gdyż wzniesiony na niej budynek jest w złym stanie technicznym, zajmowany przez bezprawnych lokatorów, wobec których skarżąca prowadzi procedurę eksmisyjną, która w Polsce jest długotrwała. Przedstawiła również argumentację przemawiającą, jej zdaniem, za zasadnością skargi złożonej w związku z planami Gminy co do nieruchomości przy ul. K. w G., które obniżą jej wartość. Podkreśliła, że jedynym źródłem jej dochodu jest emerytura w wysokości 866 zł, z czego po odjęciu stałych wydatków pozostaje jej dziennie po 25 zł na egzystencję. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), zwanej dalej p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie przyznania prawa pomocy sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Złożony przez skarżącą wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługiwał na uwzględnienie, jak prawidłowo orzekł referendarz w zaskarżonym sprzeciwem postanowieniu. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Jak stanowi art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić przede wszystkim należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest skierowana do osób fizycznych pozostających w rzeczywiście trudnej sytuacji finansowej. Przepis art. 239 § 1 p.p.s.a. przewiduje ustawowe zwolnienie od uiszczania kosztów sądowych określonych tam grup podmiotów, wśród których ustawodawca nie wymienił ani emerytów ani osób w podeszłym wieku, co oznacza, że ich sytuacja majątkowa i możliwości finansowe podlegają badaniu według przesłanek określonych w art. 246 § 1 p.p.s.a. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania zamiast strony poniesie Skarb Państwa, czyli w rzeczywistości inni obywatele. Z tego powodu zwolnienie od ich ponoszenia, jako odstępstwo od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP), należy traktować w sposób wyjątkowy. Może być ono stosowane jedynie wtedy, gdy strona rzeczywiście nie posiada żadnych możliwości finansowych zapłaty należności sądowych. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej uzależnione jest w pierwszej kolejności od jej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Skoro przepisy dotyczące prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. to rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. W ocenie Sądu referendarz sądowy w sposób prawidłowy przeanalizował sytuację majątkową i finansową skarżącej uwzględniając przede wszystkim posiadany przez nią majątek w postaci licznych nieruchomości. W ocenie Sądu okoliczność, że część tych nieruchomości wchodzi w skład masy spadkowej podlegającej obecnie procedurze podziałowej i w związku z tym skarżąca nie może z nich korzystać, nie zmienia oceny jej stanu majątkowego. Skarżąca, zgodnie ze swoimi oświadczeniami, nie ma bowiem przeszkód prawych w korzystaniu z nieruchomości przy ul. K. w G., w której mieszka wraz z synem oraz nieruchomości przy ul. Z. w R. Ani okoliczność, że skarżąca nie uzyskuje z nieruchomości przy ul. Z. w R. żadnych dochodów ze względu na nielegalnych lokatorów, których próbuje wyeksmitować, ani fakt, że udostępnia bezpłatnie nieruchomość przy ul. K. synowi, który nie prowadzi z nią wspólnie gospodarstwa domowego, a więc nie bierze udziału w kosztach jej utrzymania, nie może mieć wpływu na ocenę jej możliwości finansowych. Sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 26 lutego 2014 r., II FZ 236/14, dostępny na stronie https://orzecznia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie przyjmuje się zasadniczo, że osoba dysponująca majątkiem wolnym od obciążeń powinna partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 18 marca 2011 r., I OZ 162/11, dostępny na stronie https://orzecznia.nsa.gov.pl). Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie w odniesieniu do nieruchomości przy ul. K. w G. i ul. Z. w R. Przy tym wyjaśnić należy, że zamiarem Sądu nie jest sugerowanie, ażby skarżąca pobierała od syna czynsz najmu. Jednakże w takich uwarunkowaniach faktycznych brak jego partycypacji w kosztach utrzymania nieruchomości przy ul. K., wynikającą z nieprowadzenia ze skarżącą wspólnego gospodarstwa, prowadzi do wniosku, że skarżąca w ten sposób uszczupla swoje środki finansowe utrzymując częściowo syna. Z akt nie wynika natomiast, aby syn był w wieku prawnie wymagający utrzymania przez matkę. W odniesieniu do wskazywanych przez skarżącą zobowiązań majątkowych wobec osób prywatnych oraz zobowiązań podatkowych referendarz sądowy słusznie zaznaczył, że tego rodzaju zobowiązania pieniężne skarżącej nie mogą być traktowane w sposób uprzywilejowany w stosunku do kosztów sądowych. Wydatkowanie posiadanych przez skarżącą środków finansowych na spłatę zobowiązań bez uwzględnienia kosztów związanych z zainicjowanym postępowaniem sądowym jest naruszeniem równości w traktowaniu swoich powinności finansowych. Realizując w ten sposób swoje zobowiązania skarżąca wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych - preferencyjnie traktując inne zobowiązania - co skutkuje tym, że nie może skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępu do realizacji jej praw przed sądami. Podkreślić przy tym należy, że kwoty zobowiązań w podatku od nieruchomości nie obarczają wyłącznie skarżącej, ale również pozostałych współwłaścicieli. Podobnie zresztą jak zobowiązania związane z przejętymi przez nią długami spadkowymi. Zdaniem Sądu przedłożona przez skarżącą historia jej rachunku bankowego potwierdza ponoszenie przez nią miesięcznych wydatków w wysokości około 120 zł z tytułu opłat za prąd, gaz, internet i podatek od nieruchomości przy ul. Z. Natomiast przedłożona faktura za dostawę wody i odprowadzenie ścieków wystawiona w dniu 23 lutego 2018 r. na kwotę 890,97 zł nie wskazywała okresu, za jaki opłata ta została naliczona, a skarżąca tej okoliczności nie wyjaśniła, uniemożliwiając prawidłowe, proporcjonalne zaliczenie tego kosztu do wydatków miesięcznych skarżącej. Skarżąca nie udokumentowała przy tym pozostałych kosztów wskazanych w oświadczeniu, wśród których wymieniła leki, środki czystości i higieny, artykuły biurowe, usługi pocztowe, bilety komunikacji i niezbędną odzież. Podkreślić należy, że z woli ustawodawcy to na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania odpowiednimi dokumentami sytuacji finansowej i wszystkich okoliczności, które ją kształtują i od których zależy jej zdolność do pokrycia kosztów sądowych. Wobec powyższego Sąd doszedł do przekonania, że brak jest podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak już zostało wyżej wskazane, zwalnianie od kosztów sądowych musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości kosztów postępowania i możliwości majątkowych skarżącej wynika, że nie ma żadnych środków na ich pokrycie. Z taką sytuacją nie mamy jednak do czynienia w niniejszej sprawie, co potwierdzają okoliczności ujawnione w sprawie. Także okoliczności przedstawione w złożonym sprzeciwie nie dają podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego z dnia 24 lipca 2018 r. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji postanowienia.