II SA/Gd 228/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski Sędziowie Sędzia WSA Wanda Antończyk Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.) Protokolant Referent Anna Rusajczyk po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi A. N.-N. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 stycznia 2005 r., nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sprawie ustalenia warunków zabudowy i zagospodarowania terenu uchyla zaskarżone postanowienie. Burmistrz decyzją z dnia 22 października 2004 roku, nr [...], wydaną na podstawie art. 60, art. 61, art. 63 i art. 64 ustawy z dnia 27 marca 2003 roku o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. nr 80, poz. 717 ze zm.), ustalił - na wniosek A. A., warunki zabudowy i zagospodarowania terenu dla inwestycji polegającej na rozbudowie części parterowej istniejącego budynku usługowego zlokalizowanego na działkach nr [...] i nr [...]położonych w H. przy ul. [...]. A. N. - N. odwołała się od powyższej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego pismem z dnia 27 grudnia 2004 roku (wpłynęło do organu I instancji 30 grudnia 2004 roku). Jednocześnie, w tym samym piśmie, wniosła o przywrócenie terminu do złożenia odwołania. Uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu A. N. - N. stwierdziła, iż kwestionowanej decyzji nie odebrała osobiście, ponieważ nie przebywała w miejscu zamieszkania. Wyjaśniła, iż decyzję odebrała jej 83-letnia matka, która nie przekazała jej odebranej poczty. Wnioskodawczyni stwierdziła także, iż dopiero gdy usiłowała opłacić rachunki matki, w dniu 23 grudnia 2004 roku, przypadkowo odnalazła decyzję w należących do matki dokumentach. Zachowanie matki wnioskodawczyni usprawiedliwiała wskazując, iż znajduje się ona w złym stanie z powodu śmierci swojego 49-letniego syna (brata wnioskodawczyni). Rozpoznając powyższy wniosek Samorządowe Kolegium Odwoławcze, postanowieniem z dnia 20 stycznia 2005 roku, nr [...], odmówiło przywrócenia terminu do złożenia odwołania. W uzasadnieniu Kolegium powołało się na art. 58 § 1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego wskazując, iż jedną z przesłanek przywrócenia terminu stanowi uprawdopodobnienie przez osobę zainteresowaną braku swojej winy i stwierdziło, że okoliczności wskazane przez wnioskodawczynię tj. fakt odbioru decyzji przez jej matkę oraz dowiedzenie się przez wnioskodawczynię o decyzji w dniu 23 grudnia 2004 roku, nie uzasadniają braku jej winy. W ocenie Kolegium brak winy w uchybieniu terminowi można przyjąć tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody, uniemożliwiającej złożenie odwołania w terminie, usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do okoliczności uzasadniających brak winy, według organu, zalicza się między innymi: przerwę w komunikacji, nagłą chorobę, która uniemożliwia wyręczenie się inną osobą, powódź i pożar. W skardze na powyższe postanowienie A. N. - N. ponownie przywołała argumentację zawartą we wniosku. Wskazała ponadto, iż na skutek straty bliskiej osoby jej matka - jak i ona sama, popadły w ciężką i głęboką depresję. Wyjaśniła nadto, iż jest osobą ciężko chorą na cukrzycę, która cały czas pozostaje pod opieką lekarzy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Zgodnie z art. 129 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 roku, nr 98, poz. 1071 ze zm.), odwołanie od decyzji administracyjnej organu pierwszej instancji wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie. W niniejszej sprawie bezspornym pozostawało, iż skarżąca uchybiła terminowi do złożenia odwołania. Okoliczności tej A. N.-N. nie kwestionowała ani we wniosku o przywrócenie terminu, ani w skardze. Uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu skarżąca wskazywała natomiast, iż przesyłkę zawierającą decyzję odebrała jej matka, która nie przekazała jej odebranej poczty. Podnosiła także, iż o treści decyzji dowiedziała się przypadkowo w dniu 23 grudnia 2004 roku, kiedy - chcąc dokonać opłat za rachunki matki, przeglądała jej papiery. Stwierdziła również, iż jej 83-letnia matka jest w złym stanie psychicznym spowodowanym śmiercią syna. Stosownie do treści art. 58 § 1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1). Przy czym prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (§ 2). Przywrócenie terminu jest instytucją procesową mającą na celu ochronę strony przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu dla podjęcia czynności procesowej. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 maja 2002 roku (sygn. akt II SA/Kr 2612/98, nie publ.), zgodnie z którym nie oddanie przesyłki adresatowi przez domownika może być podstawą wniosku o przywrócenie terminu. Za zaniedbania domownika nie sposób bowiem przypisać winy adresatowi, zwłaszcza, że przesyłka może być doręczona adresatowi w sposób określony w art. 43 k.p.a. do rąk domownika bez upoważnienia go przez adresata do odbierania przesyłek. Podobny pogląd wyraził Sąd Najwyższy, stwierdzając w postanowieniu z dnia 12 stycznia 1973 roku (sygn. akt I CZ 157/72, OSNC 1973/12/215), iż prawidłowość doręczenia zarządzenia sądu nie wyłącza wykazania, że uchybienie terminu wykonania zarządzenia nastąpiło bez winy adresata, w szczególności - z przyczyn leżących po stronie osób, do których rąk doręczenie nastąpiło zgodnie z przepisami. Dotyczy to także doręczenia zarządzenia sądu dorosłemu domownikowi adresata, jeżeli nie doręczył on pisma adresatowi lub uniemożliwił adresatowi zapoznanie się z treścią tego pisma. W postępowaniu administracyjnym zasadą jest doręczanie pism bezpośrednio adresatowi (art. 40 k.p.a.). Odstępstwa od tej zasady przewiduje art. 43 k.p.a., który określa dozwolone przypadki doręczenia przesyłki do rąk innej osoby niż adresat tj. doręczenie domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu. Przewidziane w tym przepisie doręczenie zastępcze stwarza fikcję, że to adresat przesyłki odebrał ją w dacie doręczenia jej innej osobie. Założenie to pociąga za sobą doniosłe konsekwencje prawne dla adresata, między innymi to, że początkiem biegu terminu do wniesienia odwołania przez adresata będzie dzień doręczenia przesyłki osobie wymienionej w art. 43 k.p.a. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu cytowanego powyżej wyroku z dnia 28 maja 2002 roku - konstrukcja doręczenia zastępczego (art. 43 k.p.a.) opiera się na domniemaniu prawnym, że osoba kwitująca odbiór przesyłki oddała ją adresatowi. Domniemaniem prawnym jest bowiem nakaz wynikający z przepisu prawa do przyjęcia istnienia pewnego faktu (doręczenia przesyłki adresatowi) na podstawie innego faktu (podjęcia się przez domownika doręczenia przesyłki adresatowi). Domniemanie to może jednak zostać obalone, gdy adresat wykaże, iż mimo zastosowania zastępczej formy doręczenia pismo nie zostało mu doręczone z przyczyn od niego niezależnych. Ponieważ bieg terminu do wniesienia odwołania rozpoczyna się już z dniem prawidłowego doręczenia decyzji dorosłemu domownikowi, a nie faktycznego doręczenia przesyłki adresatowi, obalenie domniemania prawnego z art. 43 k.p.a., samo z siebie nie unicestwia skutku upływu tego terminu. Rodzi natomiast prawo do przywrócenia stronie terminu do dokonania określonej czynności prawnej (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 kwietnia 1996 roku, sygn. akt SA/Ka 1312/95, nie publ.). W niniejszej sprawie skarżąca niewątpliwie podjęła próbę obalenia tego domniemania, wskazując we wniosku, iż przesyłka zawierająca decyzję nie została jej oddana przez osobę, która ją odebrała. Jak wyjaśniła skarżąca – to ona sama odnalazła decyzję w dokumentach matki, przeglądając je w celu uregulowania rachunków. Organ powyższych okoliczności nie zbadał, ograniczając się do stwierdzenia, iż nie oddanie przesyłki adresatowi przez domownika nie dowodzi braku winy skarżącej. W ocenie Sądu , zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 7 k.p.a., odnoszącą się do obowiązku uwzględniania z urzędu słusznego interesu obywateli, rzeczą organu administracji publicznej było wyjaśnienie okoliczności wskazanych przez skarżącą jako uzasadnienie jej wniosku. Poprzez zaniechanie wyjaśnienia przedmiotowej kwestii Samorządowe Kolegium Odwoławcze naruszyło zarówno art. 7 k.p.a., jak i art. 58 k.p.a., a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Mając na względzie powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) uchylił zaskarżone postanowienie. Sąd nie wydał orzeczenia przewidzianego w art. 152 powołanej wyżej ustawy albowiem wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu w niniejszej sprawie nie może mieć miejsca, z uwagi na fakt, iż zaskarżone postanowienie nie kwalifikuje się do wykonania. Ponownie rozpoznając niniejszą sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze winno przyjąć, iż możliwe jest obalenie domniemania prawnego z art. 43 k.p.a., powodujące powstanie prawa strony do przywrócenia terminu do dokonania określonej czynności. Winno także, kierując się treścią art. 58 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, ustalić czy strona zachowała siedmiodniowy termin do złożenia wniosku, liczony od daty ustania przyczyny uchybienia terminu.