II SA/Gd 238/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Jaroszewska po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 stycznia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odmowy zawieszenia postępowania dotyczącego lokalizacji inwestycji celu publicznego postanawia odmówić przyznania K. G. prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Uczestnik postępowania wnioskiem sprawie ze skargi J. K. K. G. wnioskiem z dnia 30 sierpnia 2010 r. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że jego dochody pochodzą wyłącznie z gospodarstwa rolnego i wynoszą 710 zł miesięcznie. Ponadto skarżący oświadczył, że jest właścicielem domu o powierzchni 200 m2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 4,2303 ha a także, że nie posiada żadnych oszczędności, ani przedmiotów wartościowych. Skarżący podniósł, że jego sytuacja materialna nie pozwala na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy możliwości płatniczych wnioskodawcy referendarz sądowy wezwał skarżącego do przedłożenia dodatkowych dokumentów źródłowych. Z nadesłanych dokumentów i oświadczenia wynikało, że skarżący nie posiada rachunków bankowych innych niż wskazane w nadesłanych wyciągach. W okresie od sierpnia do października 2010 r. obroty na koncie wnioskodawcy nie przekraczały 70 zł. Wnioskodawca wyjaśnił nadto, że w 2010 roku jego dochody są niższe niż to wynika z zaświadczenia Prezydenta Miasta, z powodu klęski w uprawach. W roku 2010 nie otrzymał dopłat bezpośrednich z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Na parterze jego domu zamieszkują rodzice, jednak prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe. Zaświadczenie o dochodach rodziców wnioskodawca oświadczył, ze przedstawi je z opóźnieniem z powodu święta państwowego – 11 listopada i dni wolnych od pracy. Rodzice posiadają dwa samochody ciężarowe, które użytkuje wnioskodawca na cele prowadzenia gospodarstwa i utrzymania domu, tj. FS Lublin 3352 o wartości około 1 500 zł oraz Mercedes 307D o wartości również około 1 500 zł. Wnioskodawca nie nadesłał do Sądu oświadczenia w przedmiocie rzeczywistej wysokości dochodów otrzymywanych z prowadzonej działalności rolnej/warzywniczej, wyciągów z kont bankowych rodziców, oświadczenia w przedmiocie dopłat bezpośrednich przysługujących rodzicom wnioskodawcy. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku – postanowieniem z dnia 22 listopada 2010 r., na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Na powyższe postanowienie, w ustawowo przewidzianym terminie, K. G. wniósł sprzeciw, domagając się zmiany zaskarżonego postanowienia. Wnioskodawca podniósł, iż w 2010 roku poniósł duże straty w uprawach z powodu klęski nadmiernych opadów, a obecnie z powodu mroźnej zimy brakuje mu środków na opał i energię. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl przepisu art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) – dalej p.p.s.a., w związku z wniesieniem sprzeciwu, postanowienie Referendarza sądowego z dnia 22 listopada 2010 r. utraciło moc. Tym samym wniosek o przyznanie prawa pomocy przechodzi do właściwości sądu. Stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast zgodnie z przepisem art. 246 § 1 pkt 2 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, a zatem wszyscy obywatele. Skutki przyznania prawa pomocy znajdą bowiem odzwierciedlenie po stronie dochodowej i wydatkowej budżetu, ze względu na możliwe zmniejszenie dochodów z uwagi na zwolnienie od opłat sądowych, jak i na zwiększenie wydatków ze względu na konieczność pokrycia za stronę należnego od niej zwrotu wydatków. Dlatego w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonywania wyboru pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a odstąpieniem od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych wskazanych w art. 84 Konstytucji, czego wyrazem na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego jest regulacja zawarta w art. 199 i art. 214. (por. M. Niezgódka-Medek, Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2005 – LEX). Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, przyznanie prawa pomocy może mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (por. Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Hanna Knysiak-Molczyk, LexPolonica) Skoro przepisy dotyczące prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a., który stanowi, iż to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, to rzeczą skarżącego jest wykazanie własnej sytuacji materialnej na tyle trudnej, by uzasadniała wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych powyżej przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Analizując okoliczności podniesione we wniosku i dane zawarte w oświadczeniach wnioskodawcy oraz w sprzeciwie, Sąd uznał, iż K. G. nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący nie spełnił przesłanek wskazanych w art. 246 § 1 pkt 2 omawianej ustawy. Jak wynika z akt miesięczny dochód wnioskodawcy kształtuje się na poziomie co najmniej 710 zł. Ponadto wnioskodawca posiada majątek w postaci dużego domu i nieruchomości rolnej, z których to składników majątkowych może czerpać pożytki. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych właściciela nieruchomości o niewątpliwie znacznej wartości nie sposób uznać za osobę ubogą. Natomiast brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy stronie, która nie wykazuje aktywności w celu wykorzystania posiadanego majątku, a w konsekwencji poprawy swojej sytuacji majątkowej (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 25 listopada 2005 r., III SA/Wa 1483/04, niepubl.). Dodatkowo należy wskazać, że skarżący wzywany do przedstawienia dokumentów potwierdzających sytuację majątkową jego oraz rodziców nie przedstawił oświadczenia w przedmiocie rzeczywistej wysokości dochodów otrzymywanych z prowadzonej działalności rolnej/warzywniczej, wyciągów z kont bankowych rodziców, oświadczenia w przedmiocie dopłat bezpośrednich przysługujących rodzicom wnioskodawcy. Ten brak aktywności w wykonaniu wezwania nie zmierza w żaden sposób do wyjaśnienia pojawiających się wątpliwości. Tymczasem z przytoczonych wyżej przepisów wynika, że to na skarżącym spoczywa obowiązek udowodnienia, iż spełnia on wymogi niezbędne do przyznania mu prawa pomocy. Skoro skarżący nie przedstawił dokumentów, w oparciu o które można by ustalić, jakimi środkami miesięcznie faktycznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty jego utrzymania, to tym samym uniemożliwił ustalenie, czy poniesienie przez niego kosztów sądowych mogłoby wiązać się z uszczerbkiem uzasadniającym przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 12 czerwca 2006 r., III SA/Wa 967/06, niepubl.) . Biorąc powyższe pod uwagę, w ocenie Sądu zarówno osiągane dochody w gospodarstwie rolnym, jak i posiadany majątek, z którego można czerpać pożytki, nie uzasadniają twierdzenia o niemożności poniesienia przez skarżącego pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wobec powyższego Sąd uznał, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy jest dobra, nie jest on nadto osobą bezrobotną, lecz osiąga stałe zarobki, które może przeznaczyć na zaspokojenie swoich potrzeb. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi odmówił wnioskodawcy prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych.