II SA/Gd 241/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Sędziowie: Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska Asesor WSA Jakub Chojnacki (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2024 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 9 stycznia 2024 r., sygn. akt SKO Gd/5443/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Pani B. C. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (dalej: SKO, Kolegium) z 9 stycznia 2024 r., w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym: Prezydent Miasta Gdańska rozpoznając wniosek skarżącej, decyzją z 30 sierpnia 2023 r. odmówił jej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Organ wyjaśnił najpierw, że w dniu 27 kwietnia 2022 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku ze sprawowaniem opieki nad matką, J. J. Decyzją z 26 sierpnia 2022 r. odmówiono przyznania wnioskowanego świadczenia m.in. z powodu tego, że nie można ustalić, od kiedy zaistniała niepełnosprawność matki skarżącej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 28 lutego 2023 r. uchyliło powyższą decyzję w całości i przekazało sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia wskazując, że podstawy odmowy przyznania świadczenia nie może stanowić przepis art. 17 ust. 1 b ustawy, gdyż należy uwzględnić stanowisko wskazane w wyroku Trybunału Konstytucyjnego i przyjąć, że negatywna przesłanka przysługiwania świadczenia utraciła cechę konstytucyjności. Kolegium uznało także, że Prezydent powinien uzupełnić zebrany w sprawie materiał dowodowy. Rozpoznając ponownie sprawę organ ustalił, że z wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca sprawuje nad matką opiekę całodobowo z uwagi na jej problemy zdrowotne - wodobrzusze, problemy z kręgosłupem, refluks żołądkowy, zapalenie błony śluzowej żołądka, problemy z krążeniem, jest osłabiona po pobytach w szpitalu. Podopieczna nie wykonuje niczego samodzielnie, większość czasu leży bądź siedzi na łóżku albo w fotelu. Skarżąca musi zadbać o higienę wieczorną mamy i położyć ją spać, a rano przyjeżdża ok. 8.00, w zależności od potrzeb przygotowuje i podaje posiłki, robi zakupy, zmienia pampersy, pomaga w higienie osobistej, załatwia sprawy urzędowe, wizyty lekarskie domowe, sprząta. Skarżąca nie mieszka z matką, nocuje u niej 3-4 razy w miesiącu, spędza z nią jednak czas codziennie wychodząc do domu między 17.00 a 21.00. Matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie opuszcza mieszkania od dłuższego czasu, jedynie przy pomocy córki i zięcia, sama nie schodzi ze schodów. Prezydent wyjaśnił następnie, że uzupełniając materiał dowodowy, wystąpił do skarżącej z wezwaniem do uzupełnienia dokumentów. W odpowiedzi skarżąca przedłożyła pismo, w którym oświadczyła, że do domu wraca o różnych porach w zależności od obowiązków, które ma do wykonania, żyje przy tym jak normalny człowiek: wstaje rano i korzysta z toalety, nie opisała jednak harmonogramu dnia, gdyż, jak wskazała, nie wie, ile czasu myje zęby, zawiązuje buty. Gdyby wiedziała, że będzie zadane takie pytanie, to robiłaby szczegółowe notatki. Skarżąca poinformowała, że jej matka nie wykonuje praktycznie żadnych czynności oprócz korzystania z toalety, cierpi na depresję i uważa, że nie warto nic robić. Siostra skarżącej nie wypełnia obowiązku alimentacyjnego w żaden sposób, więc to skarżąca opiekuje się matką przez cały tydzień, a jeżeli ma możliwość zabrania mamy do siebie, to robi to na tyle, ile trzeba. Mamą zajmowała się już wcześniej, ale od czasu pogorszenia stanu zdrowia robi to codziennie. Pięć lat temu żył jeszcze ojciec skarżącej, który robił mamie śniadanie i gotował, teraz mama jest osobą samotną. W ocenie organu powyższe pismo nie wyjaśniło wątpliwości dotyczących wymiaru sprawowanej opieki nad matką, gdyż skarżąca nie wskazała zakresu czynności związanych z opieką nad matką i czasu ich trwania. Niektóre informacje przez nią wskazane, nie pokrywają się z uzyskanymi w wywiadzie, np. zabieranie matki do siebie: wskazała w nim, że zabiera ją na tyle, ile trzeba, a wywiadzie środowiskowym ustalono, że ze względu na problem z poruszaniem się matka nie opuszcza mieszkania. Organ ponownie zweryfikował informacje o składkach na ubezpieczenie zdrowotne w ZUS oraz w platformie SEPI i ustalił, że J. J. do 17 kwietnia 2023 r. była czynna zawodowo. Skarżąca tymczasem dnia 5 marca 2022 r. oświadczyła, że od listopada 2020 r. sprawowała opiekę nad matką. Ponadto, J. J. na kilka dni przed wskazanym przez skarżącą dniem rozpoczęcia sprawowania nad nią opieki, zarejestrowała się w Urzędzie Pracy jako osoba poszukująca pracy i otrzymywała propozycje zatrudnienia, jak również potwierdzała swoją gotowość do pracy (ostatnio w dniu 14 września2021 r.). W odniesieniu do kwestii zakończenia przez skarżącą zatrudnienia w październiku 2020 r. organ stwierdził, że umowa o pracę została rozwiązana na podstawie art. 30 § 1 pkt 2 oraz art. 36 § 1 ust. 1 Kodeksu pracy. Po jej ustaniu w okresie od 22 listopada 2020 r. do 6 maja 2021 r. skarżąca pobierała zasiłek chorobowy, czyli była niezdolna do wykonywania obowiązków zawodowych, a więc nie mogła zrezygnować z ich wykonywania na rzecz opieki nad matką. Prezydent wskazał następnie, że 5 lipca 2023 r. wystosowano kolejne wezwanie do uzupełnienia dokumentów oraz do pracodawców o udzielenie informacji dotyczących zatrudnienia J. J. Z odpowiedzi uzyskanej z firmy G. sp. z o.o wynika, że była ona zatrudniona na umowę zlecenie od 2 września 2021 r. do 17 kwietnia 2023 r., a w okresie od 17 stycznia 2022 r. do 14 kwietnia 2023 r. nie wykonywała czynności z nią związanych. Firma S. Sp. z o.o. wskazała, że J. J. była zatrudniona od 1 września 2021 r. do 17 kwietnia 2023 r. jako pracownik ochrony na cały etat. W okresie od 17 stycznia 2022 r. do 30 stycznia 2022 r. otrzymywała wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy, natomiast w okresach od 31 stycznia 2022 r. do 17 czerwca 2022 r. oraz od 18 października 2022 r. do 14 kwietnia 2023 r. korzystała z zasiłków ubezpieczenia społecznego. Z informacji przesłanej za pośrednictwem poczty elektronicznej wynika, że J. J. pracowała po 14 godzin od poniedziałku do piątku, a soboty i niedziele po 24 godziny, nie wykonywała pracy fizycznej, stawiała się na planowane służby osobiście bez pomocy osób trzecich. W dniu 26 lipca 2023 r. wpłynęło kolejne oświadczenie, w którym skarżąca wskazała, że podczas wykonywania przez mamę obowiązków zawodowych opieka polegała na tym, że skarżąca wykonywała większość służbowych obowiązków należących do mamy - chodziła na obchody obiektu co 2 godziny, odbierała dowożoną do obiektu prasę i patrzyła w monitory nadzorujące obiekt. W tym czasie, jeśli było to możliwe, mama spała. W 2022 r. pogorszył się stan zdrowia matki i przebywała ona na zwolnieniu lekarskim, była hospitalizowana, po czym została rozwiązana umowa o pracę. Stan J. J. od momentu złożenia wniosku pogorszył się, a na przedstawienie dokumentacji medycznej skarżącej nie stać, organ sam może sprawdzić, ile odbywało się wizyt domowych, ile razy siostra środowiskowa przychodziła na pobranie krwi, ile było teleporad. Skarżąca dołączyła karty informacyjne leczenia matki. Na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego organ uznał, że nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między świadczeniem przez skarżącą pomocy matce, a rezygnacją przez skarżącą z pracy, w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Zakończenie zatrudnienia w ocenie organu nie było spowodowane koniecznością zapewnienia opieki matce, która była w tym czasie osobą czynną zawodowo i jak wynika z informacji uzyskanych od pracodawcy wykonywała swoje obowiązki bez wsparcia innych osób. W odniesieniu do stwierdzenia skarżącej, że w miejscu pracy jej matki zatrudniane są osoby z grupą inwalidzką, a więc chore i niesprawne organ wskazał, że gdyby J. J. była osobą niesprawną, to pracodawca raczej by jej nie zatrudnił na 14 godzin dziennie, a w soboty i niedziele na 24 godziny. W ocenie organu matka skarżącej jest schorowana, jednak nie jest osobą leżącą i wymagającą z tego tytułu całkowitej i całodobowej opieki. Funkcjonuje z ograniczeniami, dlatego wymaga wsparcia ze strony najbliższych. Wskazane przez skarżącą czynności takie jak przygotowywanie posiłków, pomoc w czynnościach higienicznych, sprzątanie, robienie zakupów czy prania to zwykłe czynności życia codziennego, które często wykonywane są przez osoby aktywne zawodowo, posiadające starszych niepełnosprawnych członków rodziny. Świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania, a sytuacja taka w przedmiotowej sprawie nie ma miejsca. Skarżąca nie wyjaśniła wątpliwości organu udzielając ogólnikowych odpowiedzi i sprzecznych z poczynionymi ustaleniami informacji. SKO rozpoznając odwołanie skarżącej, decyzją z 9 stycznia 2024 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium wskazało, że J. J., urodzona w 1953 r., jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, co wynika z wypisu z orzeczenia PZd/sON w Gdańsku z 28 września 2010 r., w którym nie ustalono, od kiedy niepełnosprawność oznaczona symbolem 11-1 i 05 -R istnieje. Stopień niepełnosprawności datuje się od 9 czerwca 2010 r. i przyznany został na stałe. Skarżąca pracowała jako sprzedawca. Przedstawiła do akt sprawy świadectwa pracy wskazujące, że ostatnio była zatrudniona od września 1996 r. do 31 listopada 2016 r. w wymiarze 3/8 etatu, następnie od 1 grudnia 2016 r. do 17 marca 2020 r. w wymiarze 1/2 etatu, a następnie od 18 marca 2020 r. do 30 września 2020 r. w wymiarze 1/4 etatu. Początkowo zatrudniona była jako sprzedawca, a od 18 marca 2020r. jako kierownik sklepu. Umowa została rozwiązana za porozumieniem stron. Zdaniem Kolegium zakres czynności opiekuńczych przedstawiony przez skarżącą budzi poważne wątpliwości, bo podane w zestawieniu załączonym do wniosku informacje są niewiarygodne. Skarżąca nie przedstawiła szczegółowego harmonogramu czynności wykonywanych w ramach opieki nad matką, z jej odpowiedzi wynika, że albo nie zrozumiała pytania, albo nie chciała na nie odpowiedzieć oświadczając, że jej zdaniem pytania te służą temu, by odmówić przyznania jej pomocy. Kolegium stwierdziło również, że odwołująca się nie zrezygnowała z pracy z powodu konieczności sprawowania opieki nad matką, gdyż jej ostatnie zatrudnienie, od dnia 1 października 2020 r. do dnia 21 listopada 2020 r. w wymiarze 1/1 etaty jako sprzedawcy, zostało rozwiązane przez wypowiedzenie pracodawcy. Odwołująca się następnie pobierała do 31 sierpnia 2021 r. świadczenie chorobowe. Kolegium wskazało też, że 26 lipca 2023 r. odwołująca się złożyła kolejne oświadczenie, w którym przyznała, że jej matka - gdy się nią opiekowała – pracowała, ale to ona za nią wykonywała jej obowiązki. Do pracy i z pracy woził je mąż odwołującej się. Stan zdrowia jej matki w październiku 2022 r. się pogorszył i dlatego przebywała na zwolnieniu lekarskim 180 dni i ostatecznie znalazła się w szpitalu. Po tym została z nią rozwiązana umowa o pracę. Kolegium zwróciło uwagę na to, że z informacji zawartych w aktach sprawy wynika, że J. J. opiekowała się jeszcze druga z jej córek. Z wykazu czynności załączonego do wniosku wynika, że odwołująca się w niewielkim zakresie pomagała matce, a większość codziennych czynności wykonywana była sporadycznie. Spacery wskazane zostały przez odwołującą się jako czynność codzienna, ale odwołująca się z drugiej strony wyjaśniła, że jej matka nie wychodzi z domu, ma problemy z chodzeniem po schodach. Nie przeszkadzało to jej jednak niedługo wcześniej podjąć zatrudnienie i je wykonywać. Kolegium uznało, że skarżąca nie sprawowała opieki nad matką przez cały tydzień, jak deklarowała, i nie sprawowała tej opieki w sposób należyty. O tym, że nie opiekowała się matką świadczy jej nieobecność w mieszkaniu matki w czasie, gdy pracownik socjalny zamierzał przeprowadzić wywiad środowiskowy, o którym skutecznie poinformował odwołującą się pracownik socjalny. Nie ona towarzyszyła matce w czasie wizyt na SOR. Dodatkowo, po powrocie matki ze szpitala, to nie odwołująca się, która powinna w tym czasie opiekować się matką, ale ona sama poinformowała, że nie można z nią przeprowadzić tego wywiadu, bo źle się czuje. W ocenie Kolegium skarżąca nie opiekowała się matką w takim zakresie, by faktycznie nie mogła podjąć zatrudnienia choćby w częściowym wymiarze. Jest ona z zawodu fryzjerką, pracowała jako sprzedawca i z pewnością w tych zawodach mogłaby znaleźć bez trudności pracę, gdyby tylko chciała ją podjąć. Czynności, jakie zadeklarowała w ramach opieki nad matką są podejmowane sporadycznie i przy dobrej organizacji pracy można je wykonywać rano, a kolejne po południu. Matka skarżącej po mieszkaniu porusza się sama i sama spożywa przygotowane jej posiłki, jak również sama korzysta z toalety, mogłaby sama pozostać w mieszkaniu w czasie, gdy jej córka byłaby w pracy. Zgodnie z deklaracją skarżącej, gdy ona wychodzi do domu po południu, jej matka do rana jest sama. Z tego wynika, że może pozostać w domu sama. Kolegium zwróciło również uwagę, że nie tylko odwołująca się opiekuje się matką, opiekę nad nią sprawuje również jej siostra. W tej sytuacji Kolegium stwierdziło, że skarżąca nie spełnia przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. B. C. w skardze na decyzję SKO, wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i o orzeczenie co do istoty sprawy względnie o przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, zarzuciła organowi błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie w całości podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Sąd zważył, co następuje: Skarga nie podlega uwzględnieniu. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.) – dalej jako "u.ś.r." (w wersji obowiązującej w dacie wydawania zaskarżonej decyzji), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wskazany powyżej przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. System świadczeń rodzinnych został bowiem tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Jednak wówczas wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo skutkowy. Ustawodawca wymaga zatem, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy, pozostawały w bezpośrednim i ścisłym związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r., I OSK 516/19). W niniejszej sprawie organy obu instancji prawidłowo uznały, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad matką. Już sam zakres zadeklarowanych przez skarżącą przy składaniu wniosku o przyznanie świadczenia zakres czynności opiekuńczych wskazuje, że ich wykonywanie nie koliduje z pracą, choćby w niepełnym zakresie. W dacie składania wniosku (5 marca 2022 r.) podopieczna skarżącej była zatrudniona na umowę o pracę jako pracownik ochrony. Wedle informacji pracodawcy, do pracy stawiała się osobiście, bez pomocy osób trzecich (zob. e-mail z 26 lipca 2023 r., k. 33 akt organu pierwszej instancji), co stoi w sprzeczności z twierdzeniami skarżącej dotyczącymi daty i zakresu sprawowania opieki. Wedle skarżącej, opiekuje się ona matką od listopada 2020 r., czyli od niemalże roku przed podjęciem zatrudnienia przez podopieczną. W tym świetle słusznie uznano, że gdyby J. J. nie była w stanie wykonywać obowiązków zawodowych to pracodawca by jej nie zatrudnił na 14 godzin dziennie, a w soboty i niedziele na 24 godziny. Znamiennym przy tym jest, że podopieczna niespełna miesiąc przed deklarowanym czasem rozpoczęcia opieki, poszukiwała zatrudnienia w urzędzie pracy, przyjmując przedstawione jej oferty pracy. Powyższe fakty dyskwalifikują wiarygodność oświadczeń skarżącej, w których zakres czynności opiekuńczych ewoluował wraz z prowadzonym przez organy postępowaniem. Jednocześnie skarżąca nie przedłożyła dowodów potwierdzających znacznie pogorszenie zdrowia matki, pozwalających uznać że stan zdrowia podopiecznej wymaga opieki w zakresie wykluczającym zatrudnienie. Skarżąca nie przedstawiła szczegółowego harmonogramu czynności wykonywanych w ramach opieki nad matką, odmawiając w istocie odpowiedzi na to pytanie. Nie przedstawiła także dokumentacji lekarskiej na poparcie twierdzeń dotyczących pogorszenia się stanu zdrowia podopiecznej. Argument o braku środków na kopię dokumentacji nie jest przekonujący, w świetle choćby korzystania przez skarżącą w postępowaniu przed organami z usług zawodowego pełnomocnika. Z przedstawionych wypisów ze szpitala, nie sposób odczytać istotnego pogorszenia stanu zdrowia podopiecznej. W świetle powyższego rację należy przyznać organom administracji, że ustanie zatrudnienia skarżącej w roku 2020, nie wynikało z konieczności opieki na matką, która była w stanie podjąć zatrudnienie. Rację mają także organy wskazując, że matka skarżącej jest schorowana, jednak nie jest osobą leżącą i wymagającą z tego tytułu całkowitej i całodobowej opieki. Funkcjonuje z ograniczeniami, dlatego wymaga wsparcia ze strony najbliższych. Wskazane przez skarżącą czynności, takie jak przygotowywanie posiłków, pomoc w czynnościach higienicznych, sprzątanie, robienie zakupów czy prania, to zwykłe czynności życia codziennego, które często wykonywane są przez osoby aktywne zawodowo, posiadające starszych niepełnosprawnych członków rodziny. W sprzeczności z twierdzeniami skarżącej, które co należy podkreślić były podstawą ustaleń obu wywiadów środowiskowych w sprawie, stoją również takie okoliczności faktyczne jak: nieobecność skarżącej w mieszkaniu matki w czasie, gdy pracownik socjalny zamierzał przeprowadzić wywiad środowiskowy, o czym skutecznie poinformował skarżącą, nieobecność skarżącej w czasie wizyty na SOR. Dodatkowo, po powrocie podopiecznej ze szpitala, to nie skarżąca, ale sama podopieczna poinformowała, że nie można z nią przeprowadzić wywiadu, bo źle się czuje. Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) skargę oddalił. Sprawę rozpoznano w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy, przy czym w przedmiotowej sprawie wniosek taki złożyła skarżąca.